بازدید: 3

فصلنامه علمی – پژوهشی تحقیقات مدیریت آموزشی
سال نهم، شماره دوم، زمستان ۶۹۳۱ )پیاپی ۹۳)
پیشبینی رابطه انتظار از ازدواج بر اساس جهتگیری مذهبی و سبکهای
دلبستگی
۶ الهه خوشنویس
، اعظم مستوفیفر
، ریحانه کحالی ۲
۹
چکیده
این مطالعه با هدف پیشبینی رابطه انتظار از ازدواج بر اساس جهتگیری مذهبی و سبکهای دلبستگی
دانشجویان انجام پذیرفت. روش پژوهش توصیفی همبستگی و جامعه آماری شامل دانشجویان مجرد
دانشگاه آزاد اسالمی واحد تهران غرب در نیمسال اول )۳۵-۶۹۳۳) بود.که از بین آنها۶۳۲ نفر با روش
نمونهگیری در دسترس انتخاب شدند. ابزارهای سنجش شامل مقیاس انتظار از ازدواج جونز و نلسون
)۶۳۳۱ ،)مقیاس جهتگیری مذهبی آلپورت )۶۳۷۳ )و مقیاس دلبستگی بزرگساالن هازن و شیور )۶۳۳۷ )
بود. تجزیه و تحلیل دادهها به روش همبستگی و رگرسیون چند متغیری سلسله مراتبی انجام پذیرفت. نتایج
حاصل از تجزیه و تحلیل دادهها نشان داد که بین جهت گیری مذهبی درونی وسبک دلبستگی ایمن وانتظار
واقع بینانه از ازدواج رابطه مثبت و معنادار وجود دارد. همچنین بین جهتگیری مذهبی درونی و انتظار
بدبینانه از ازدواج رابطه منفی و معنادار و بین سبکهای دوسوگرا و اجتنابی، انتظار بدبینانه از ازدواج رابطه
مثبت و معنادار وجود دارد. نتایج رگرسیون چند متغیره نیز نشان داد که جهتگیری مذهبی درونی و سبک
دلبستگی ایمن قادر به پیشبینی انتظار از ازدواج واقع بینانه و جهتگیری مذهبی بیرونی و سبکهای
دلبستگی اجتنابی و دوسوگرا قادر به پیشبینی انتظار از ازدواج بدبینانه میباشند.
کلمات کلیدی: انتظار از ازدواج، جهتگیری مذهبی و سبکهای دلبستگی

۶ استادیار گروه روانشناسی، دانشگاه آزاد اسالمی، واحد تهران غرب، تهران، ایران )نویسنده مسئول( com.gmail@khoshnevis.elaheh
۲ دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی، دانشگاه آزاد اسالمی، واحد کرج، ایران
۹ دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی، دانشگاه آزاد اسالمی، واحد تهران غرب، تهران، ایران
۰۱  فصلنامه علمي- پژوهشي تحقيقات مديريت آموزشي سال نهم، شماره دوم، زمستان ۶۹۳۱
مقدمه
موضوع ازدواج وتشکیل خانواده از جمله مسائلی است که مورد بحث ادیان، فالسفه، جامعهشناسان، روان-
شناسان، علمای تعلیم و تربیت، شعرا، نویسندگان و هنرمندان قرار گرفته است. درامر ازدواج وتشکیل خانواده
اهداف و انگیزههایی چون میل بشر به تداوم نسل، نیازهای اجتماعی و روانی دخیل بوده و این عوامل در
دورههای مختلف بشری متغیر بوده است. اهمیت ازدواج در نیاز افراد به تعلق، یعنی دوست داشتن و دوست
داشته شدن است و روابط صمیمانه پناهگاهی در مقابله با دشواریهای دنیای واقعی محسوب میشود که
همسران میتوانند عمیقترین تجربههای عشق، صمیمیت و آرامش را در آن بیابند. ازدواج به عنوان یکی از
رویدادهای مهم و حیاتی در زندگی روزمره افراد جامعه می باشد و از جنبههای مختلف میتوان آن را مورد
بررسی قرار داد. ازدواج عالوه بر پاسخگوئی به نیازهای جنسی، عاطفی و مادی فرد نیا زهای مذهبی،
فرهنگی، ارتباطات اجتماعی و… او را نیز تنظیم میکند. و بخاطر اهمیت و تاثیری که دارد به عنوان هنجاری
پذیرفته شده در تمامی کشورهای دنیا به حساب میآید )آزاد ارمکی، ۶۹۳۱٫)
بدون تردید مذهب در حیطه وسیعی از مسائل روان شناسی مانند: بهداشت روانی، ازدواج، مقابله با فشار
روانی، آسیبهای اجتماعی نقش اساسی دارد. ویلیام جیمز، امانوئل کانت، کارل گوستاو یونگ و اریکسون
رابطه ایمان، احساس امنیت و آرامش روانی را پذیرفتهاند. البته نیاز به دین منحصر به دوره خاص یا مذهب
خاص نیست )آبرگرامبی، ترجمه جلیلی، ۶۹۳۳ .)افراد بسته به اخالق، روحیات، سبکهای دلبستگی که در
خانواده تجربه کردهاند و همچنین باورهای مذهبی خویش انتظاراتی از ازدواج دارند. امروزه الگوی سنتی
ازدواج دستخوش تحول شده و نظرسنجیها نشان میدهند که اغلب افراد مایلند ازدواج کنند، یا اگر متأهلند
۱ همچنان با همسرشان به زندگی مشترک ادامه دهند و بچهدار شوند )ایدلتی و ردزوان
.)۲۲۶۲ ،
هدف از این پژوهش پیشبینی رابطه انتظار از ازدواج بر اساس جهتگیری مذهبی و سبکهای دلبستگی
دانشجویان است. در واقع این پژوهش به دنبال پاسخ به این سئوال اساسی است که آیا جهتگیری مذهبی و
سبکهای دلبستگی در پیشبینی انتظار از ازدواج موثرند؟
مردان و زنان، چه در خانوادهی مبدا خویش و چه در خانوادهای که از طریق ازدواج شکل گرفته است،
تجربهی متفاوتی از زندگی خانوادگی دارند. آنها معموال با انتظارات، باورها، ارزشها، نگرشها، اهداف و
فرصتهای متفاوتی بزرگ میشوند. طرز فکر آنها درباره انتظاری که از آنان در زندگی زناشوئی و بعدها پدر
و مادر شدن میرود، با یکدیگر فرق میکند و الزم است تا پیش از ازدواج در مورد این امور به توافق نسبی
۲ برسند )گلدنبرگ
، ترجمه حسینشاهی برواتی، نقشبندی و ارجمند، ۶۹۳۳٫)

۱ Edlati. A. & Redzuan
۲ Goldenberg Herbert
پیشبینی رابطه انتظار از ازدواج بر اساس جهتگیری مذهبی و سبکهای دلبستگی ۳۳
۶ برگسن و والین
در ارتباط با انتخاب همسر پنج عامل را جزء عوامل تعیینکننده میدانند:
۶ -عوامل محیطی ۲ -تصویر ذهنی از همسر ایدهآل ۹ -تصویری روشن از والدین و کیفیت زناشوئی
آنان ۳ -گرایش به گزینش همسان همسری
۵ -شناخت نیازهای شخصی )حسینی بیرجندی، ۶۹۳۲ .)
اریکسون توانایی ایجاد روابط صمیمی را یکی از تکالیف رشدی در مرحله جوانی یعنی ۶۳ تا ۹۵ سالگی
میداند و معتقد است افرادی که نتوانند چنین رابطه صمیمی را ایجاد نمایند در حالت انزوا به سر خواهند برد.
شکلدهی روابط صمیمانه از آن جهت حائز اهمیت است که با سالمت جسمانی و هیجانی ارتباط دارد. بر
اساس نظریه دلبستگی که توسط بالبی ارائه شد تجارب اولیهای که فرد در رابطه با والدین خود کسب میکند
منجر به ایجاد الگوهای فعال درونی میشود که خود بر نگرشها و انتظارات از روابط بعدی تاثیر دارد. از
طرف دیگر بر اساس نظریه یادگیری اجتماعی بندورا مشاهده یا تجربه رفتارها منجر به یادگیری میشود
)شولتز و شولتز، ترجمه سیدمحمدی، ۶۹۳۲ .)
پیامدهایی که فرد مشاهده یا تجربه میکند از طریق اطالعات درباره تجارب، پاداشهای حاصل از رفتار
خاص، یا از طریق تقویت واکنشها به رفتار خاص بر انتظارات فرد تاثیر میگذارد. رفتارهایی که فرد خود
تجربه کرده، یا از شخص دیگری در خانواده مشاهده میکند، انتظارات او از رفتار خود در موقعیت های مشابه
را ایجاد می کند. اگر تجارب یا مشاهدات، مثبت یا منفی باشد، به همان نسبت انتظاراتی اتخاذ میشود که
رفتار را هدایت خواهد کرد. فرد با مشاهده روابط و تعارضات بین والدین راجع به روابط صمیمانه یاد گرفته و
انتظارات او از ازدواج شکل میگیرد. پس به طور کلی الگوهای دلبستگی ناایمن و ادراکات فرد از تعارضات
والدین با انتظارات ناسازگار از ازدواج رابطه دارد )داویال و فینچام، ۲۲۲۱٫)
از سوی دیگر در نظریه سیستمهای خانواده که توسط بوئن مطرح شده، خانواده واحدی هیجانی در نظر
گرفته میشود زیرا پیوندهای عاطفی قوی بین اعضاء خانواده وجود دارد. این گونه پیوندهای عاطفی قوی بر
باورها، احساسها و رفتارهای اعضاء خانواده تاثیر میگذارد. مفهوم تمایز یافتگی در این نظریه از آن جهت
اهمیت دارد که تاثیر خانواده بر نحوه تفکر، احساس و رفتار اعضاء را نشان میدهد. همچنین طبق این نظریه
فرایند انتقال بین نسلی در سطوح مختلف نگرش، رفتار، و ارزشها رخ میدهد )گلدنبرگ و گلدنبرگ؛ ترجمه
حسینشاهیبراوتی و همکاران، ۶۹۳۳٫)
به عنوان یک اصل، افراد بر اساس انتظاراتشان از یکدیگر عمل میکنند. یعنی انتظارات افراد بر آنچه که به
طور واقعی در روابط آنها پیش میآید، تاثیر گذارند. به عنوان مثال شواهد گویای آن است که زنانی که
انتظار دارند از طرف همسرشان طرد شوند به گونهای در روابط عاشقانه عمل میکنند که منجر به فراخوانی

۳ Bergson & Valine
۰۱۱  فصلنامه علمي- پژوهشي تحقيقات مديريت آموزشي سال نهم، شماره دوم، زمستان ۶۹۳۱
پاسخهای طردکننده از سوی همسر میشود زیرا انتظار آنان بر نحوه تفکر، احساس، و رفتارشان در روابط
تاثیر میگذارد. همچنین الگوهای اصلی تعامالت زناشویی مانند میزان صمیمیت، فاصله، تقسیم کار، و نیز
ماهیت رابطه با خانواده اصلی را معین مینماید. تحقیقات مختلف نشان دادهاند که انتظار ازدواج، در مرحله
پیش از ازدواج، با ثبات و رضایت زناشویی رابطه دارد. انتظار از ازدواج از آن جهت واجد اهمیت است که
پیامدها و رضایت از رابطه زناشویی در آینده را شکل میدهد. به بیان دیگر انتظارات نقش همسران در
تعامالت بین فردی را مشخص میکند )هولمن، ۲۲۲۶ .)
اعتقادات و باورهای مذهبی میتوانند نقش بسزایی در انتظارات شخص از ازدواج داشته باشد. آلپورت یکی
از اندیشمندانی است که به تبیین مذهب پرداخته است. دیدگاه وی درباره جهتگیری درونی و بیرونی به
مذهب تاثیر ماندنی بر روانشناسی مذهب گذاشته است. آلپورت اعتقاد دارد مذهب درونی، فراگیر و دارای
اصول سازمانیافته درونی شده است. او اصطالح »درونگرایی مذهبی« را برای تعریف کردن و متمایز کردن
افرادی به کار برد که حقیقتا و خالصانه تسلیم نوعی عقیده و ایمان به چیزی می باشند. در حالی که مذهب
بیرونی امری خارجی و ابزاری است که برای ارضای نیازهای فردی از قبیل مقام و امنیت مورد استفاده قرار
می گیرد. منظور آلپورت از جهتگیری مذهبی درونی عبارت از یک تعهد انگیزشی فراگیر که غایت و هدف
است نه وسیلهی دستیابی به اهداف فردی. به عبارت دیگر جهتگیری مذهبی را میتوان معادل دینورزی
۶ یا دینداری گرفت )آذربایجانی، ۶۹۳۷ .)تحقیقات کرنباخ
، کوئینگ ۲ و شیفیلد
۹
، کوال
۳
، ماتون
۵
۱ و پندلتون
؛
۷ هانس برگر
و پژوهشهای دیگر نشان میدهد جهتگیری مذهبی درونی به دین و دینداری یک عامل
اصلی برای احساس معنا در زندگی و این افراد دارای یک ارتباط مثبت و احساس رضایت و سازگاری
۳ زناشویی میباشند )دیلون
.)۲۲۲۵ ،
در برخی در تحقیقات ارتباط مبهم و نامفهومی بین جنبه های مختلف مذهب و سازه های روانشناختی و
جامعه شناختی از جمله ازدواج، گزارش شده است. ازدواج تقریبا در تمامی جوامع، رسمی مهم تلقی میشود
۳( مداتیل و بنشف
، ۲۲۲۳ .)ازدواج و روابط زناشویی منبع حمایت، صمیمیت و لذت انسان است. تغییرات
تکنولوژی، فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی و تغییر کار کرد اولیه ازدواج که شامل عشق، محبت و صمیمیت و
، ۶۳۳۳ .)۶۲ دلبستگی بین زن و شوهر می باشد نقش اساسی داشته است )برگر و هانا

۱ Cranbaugh
۲ Sheffield
۳ koening
۴ kvale
۵ Mattoon
۶ Pendeltone
۷ Hansberger
۸ Dillon HN
۹ Madathil & Benshoff
۱۰ Berger & Hannah
پیشبینی رابطه انتظار از ازدواج بر اساس جهتگیری مذهبی و سبکهای دلبستگی ۶۲۶
انتظار از ازدواج از عوامل درون فردی و بین فردی متعددی نشات می گیرد. در این میان یکی از عوامل
درون فردی موثر بر انتظار از ازدواج، دلبستگی است. دلبستگی پیوند عاطفی هیجانی نسبتا پایداری بین دو
فرد است، به طوری که یکی از طرفین می کوشد مجاورت به انگاره دلبستگی را حفظ کرده و به گونه ای
عمل کند که مطمئن شود که ارتباط ادامه دارد )پاپالیا، ۲۲۲۲٫)
سبکهای دلبستگی را میتوان به صورت الگوهای تفکر، احساس و رفتارهای شخصی در رابطه نزدیک با
۶ مراتب، شریک عاطفی و دیگر افراد صمیمی تعریف کرد )بوتاناری
، روبرت، کلی، ناشدان و سیسال، ۲۲۲۷ .)
افراد دارای سبک دلبستگی ایمن در برقراری روابط صمیمی راحت هستند، به دریافت حمایت از سوی
دیگران تمایل نشان میدهند، تصویری مثبت از خود دارند و از دیگران توقعات و انتظارات مثبت دارند. افراد
دارای سبک دلبستگی اجتنابی سرد و دارای سو ظن تلقی میشوند. آن ها اعتماد و اتکا به دیگران را برای
خود مشکل مییابند و هنگامی که دیگران خیلی با آنها صمیمی شوند احساس نگرانی میکنند. افراد دارای
سبک دلبستگی دوسوگرا خود را به عنوان افرادی که به درستی از جانب دیگران درک نشده و دارای کمبود
اعتماد به نفس هستند در نظر میگیرند و از این امر که دیگران آنها را ترک کرده یا به طور واقعی دوست
۲ نداشته باشند، احساس نگرانی میکنند )مارکوس
.)۲۲۲۹ ،
روش شناسی مطالعه
در پژوهش حاضر با توجه به هدف پژوهش یعنی پیش بینی انتظار از ازدواج)مالک( بر اساس جهت گیری
مذهبی و سبکهای دلبستگی)پیش بین( دانشجویان، از مدل رگرسیون چندگانه به روش سلسله مراتبی
استفاده شده است. جامعه آماری این مطالعه عبارت است از کلیه دانشجویان مجرد که در نیم سال اول سال
تحصیلی ۳۵-۶۹۳۳ در دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسالمی واحد تهران غرب مشغول به تحصیل
هستند )۹۹۲۶ دانشجو(. برای مشخص کردن حجم نمونه در مطالعات همبستگی میتوان از فرمول پلنت
استفاده کرد )۳m+52>N )و در این فرمول m نشان دهنده تعداد متغیرهای پژوهش است. اما با احتمال
ریزش آزمودنیها و نیز باال بردن اعتبار نتایج، ۶۳۲ دانشجو به طوری که از هر دو جنس دختر و پسر در
نمونه حضور داشته باشد به عنوان نمونه انتخاب شد. نمونهگیری غیراحتمالی و بهصورت در دسترس و
داوطلبانه بود. در پژوهش حاضر از ابزارهای زیر استفاده شده است:
۹ پرسشنامه انتظار از ازدواج
)۶۳۹۱ : )مقیاس انتظار از ازدواج جونز و نلسون (MES (یک مقیاس
چند بعدی و دارای سه عامل میباشد. پس از مشخص شدن این عوامل، با کمک دو متخصص مشاوره
خانواده، عوامل به ترتیب سهم آنها در تبیین واریانس انتظار از ازدواج نام گذاری شدند و عبارتند از:۶ )انتظار

۱۱ Buttoner
۱۲ Marcus
۳ Marriage Expectation Scale(MES)
۰۱۱  فصلنامه علمي- پژوهشي تحقيقات مديريت آموزشي سال نهم، شماره دوم، زمستان ۶۹۳۱
واقع گرایانه، ۲ )انتظار ایدهآل گرایانه ۹ )انتظار بدبینانه. این پرسشنامه حاوی ۳۲ گزاره است. پاسخدهندگان از
مقیاس ۵ درجهای لیکرت از ۶ ،کامال مخالفم تا ۵ ،کامال موافقم استفاده میکنند. بنابراین حداقل نمره ۳۲ و
حداکثر ۲۲۲ است. به طور کلی نمرات پایینتر نشاندهنده انتظارات بدبینانه از ازدواج، و نمرات باالتر
نشاندهنده انتظار ایدهآلگرایانه از ازدواج است. نمراتی که در حد وسط هستند، انتظارات واقعگرایانه را نشان
میدهند. جونز و نلسون برای کل مقیاس، آلفای کرونباخ ۲/۳۲-۲/۷۳ ،و دیلون ضریب ۲/۳۲ را گزارش
۶ کردند. همچنین آنها رابطه مثبت معناداری را بین نمرات مقیاس رومانتیکگرایی دین
و مقیاس نگرش
۲ عشق
به عنوان شواهدی بر روایی همگرای این پرسشنامه نشان دادند )جونز و نلسون، ۶۳۳۱؛ به نقل از
نیلفروشان و همکاران، ۶۹۳۲ .)
جونز و نلسون گویه های این مقیاس را بر اساس عناصر مختلف ا زدواج از جمله صمیمیت، برابری، و
توافق تدوین کرده و همچنین بر اساس نمره کل بدست آمده، سه طبقه انتظار از ازدواج را مشخص نموده
اند.بر این اساس در اولین مدل مفروض )مدل سه عاملی مرتبه اول(، سه عامل بدست آمده از تحلیل عاملی
اکتشافی )انتظار واقع گرایانه، أِیده آل گرایانه، وبد بینانه از ازدواج ( به عنوان عوامل مکنون مجزا و مرتبط
در نظر گرفته شد.انتظار از صمیمیت، برابری، و توافق در هر یک از عوامل انتظار نیز به عنوان متغییر های
آشکار منظور شد، بطوری که میانگین گزاره ها ی ۶ ،۲ ،۳ ،۳ ،۶۲ ،۶۵ ،۲۲ ،۲۹ ،۲۵ ،۹۳ ،۹۷ به عنوان متغیر
آشکار صمیمیت، میانگین گزاره های ۵ ،۶۱ ،۹۲ به عنوان متغیر آشکار برابری، و میانگین گزارههای ۱ ،۶۲ ،
۶۹ به عنوان متغیر آشکار توافق برای عامل مکنون انتظار وافع گرایانه در نظر گرفته شده. همچنین میانگین
گزارههای ۲۶ ،۲۳ ،۳۲ به عنوان متغیر آشکار صمیمیت، میانگین گزارههای ۷ ،۶۶ ،۲۷ ،۹۶ ،۹۹ ،۹۱ به
عنوان متغیر آشکار برابری، و میانگین گزاره های ۹ ،۶۷ ،۲۲ ،۲۱ ،۹۳ به عنوان متغیر آشکار توافق برای
عامل مکنون انتظار ایدهآلگرایانه منظور شد .بعالوه میانگین گزارههای ۶۳و ۲۳ به عنوان متغیر آشکار
صمیمیت، میانگین گزارههای ۹۵و۹۳ به عنوان متغیر آشکار برابری و گزاره ۹۲ به عنوان متغیر آشکار توافق
برای عامل مکنون انتظار بدبینانه در نظر گرفته شد )نیلفروشان و همکاران، ۶۹۳۲)
نیلفروشان و همکاران )۶۹۳۲ )به بررسی ساختار عاملی، اعتبار و روایی مقیاس انتظار از ازدواج پرداختند.
نتایج نشان داد که به طور کلی میتوان از این مقیاس به عنوان ابزاری معتبر و مناسب برای سنجش انتظار
از ازدواج استفاده کرد.
مقیاس جهتگیری مذهبی آلپورت )۶۳۹۱ :)پرسشنامه شامل ۲۶ جمله است و ابعاد جهتگیری
مذهبی فرد را نسبت به خود، نسبت به دیگران و نسبت به سایر پدیدههای هستی میسنجد، که در دو بعد
درونی و بیرونی طبقهبندی میشود. سواالت آزمون دارای چهار گزینه: الف(کامال مخالفم، ب( تقریبا مخالفم،

۱ Dean Romanticism Scale
۲ Love Attitude Scale
پیشبینی رابطه انتظار از ازدواج بر اساس جهتگیری مذهبی و سبکهای دلبستگی ۶۲۹
ج( تقریبا موافقم، د( کامال موافقم می باشد، بر همین اساس این پرسشنامه بر اساس یک مقیاس چهار
درجهای لیکرت از ۶ تا ۵ نمرهگذاری میشود. این پرسشنامه نقطه برش ندارد و هر چه آزمودنیها در مقیاس-
های مورد بررسی نمرات بیشتری بدست آورند، بیشتر دارای آن صفت میباشند. آزمون محدودیت زمانی
ندارد و به صورت گروهی اجرا میشود، همچنین این پرسشنامه محدودیت سنی ندارد و از ۶۱ سالگی به باال
قابلیت اجرا دارد. این آزمون در سال ۶۹۷۷ در ایران ترجمه و هنجاریابی شده و اعتبار و روایی آن توسط
جان بزرگی )۶۹۷۷ )بدست آمـــده اســت. این مقیاس بر مبنای نمرهگذاری لیکرت، نمرهگذاری میشود که
دامنه آن از کامال موافق تا کامال مخالف است. عبارت بدون پاسخ نمره ۹ میگیرد.
در این مقیاس، جمع امتیازات عبارات ۶تا۶۲ جهتگیری مذهبی بیرونی و جمع امتیازات ۶۹ تا ۲۶ جهت-
گیری مذهبی درونی را میسنجند. همسانی درونی آن با استفاده از آلفای کرونباخ ۷۶ ./و پایایی بازآزمایی آن
۷۳ ./است. آلپورت و راس در سال ۶۳۱۷ این مقیاس را برای سنجش جهتگیریهای مذهبی درونی و برونی
تهیه کردند در مطالعات اولیهای که صورت گرفت، مشاهده شد که همبستگی جهتگیری بیرونی و درونی
۲۶ ./است )جانبزرگی، ۶۹۷۷ .)
۶ مقیاس دلبستگی بزرگساالن هازن و شیور
)۶۳۹۱ :)این آزمون را هازن و شیور بر اساس
طبقهبندیهای سبک دلبستگی نوزادان در توصیفهای اینزورث و همکاران تهیه کردند که توسط رحیمیان
بوگر و همکاران)۶۹۳۵؛ به نقل از رحیمیان، ۶۹۳۱ )بر روی پرستاران بیمارستانهای دولتی شهر اصفهان
هنجاریابی شده. آزمون ۶۵ سوال دارد و سه سبک دلبستگی ایمن، اجتنابی و دوسوگرا را در مقیاس ۵ درجه
ای لیکرت)خیلی کم-۶ ،کم-۲ ،متوسط-۹ ،زیاد۳ ،-خیلی زیاد-۵ )میسنجد. در مطالعه شهابیزاده)۶۹۳۲ )
برای غلبه بر محدودیتهای سنجش هر بعد بر اساس یک پاراگراف، جملههای هر پاراگراف مجزا شده و به
صورت جداگانه مطرح شد که در مجموع مقیاس ۶۵ مادهای برای هر والد بر اساس مقیاس هفت درجهای به
دست آمده است. هماهنگی درونی در همبستگی کرونباخ مطالعه مذکور ۷۷/۲ و ۳۱/۲ و همچنین ۳۳/۲ و
۳/۲ به ترتیب برای دلبستگی ناایمن و ایمن به مادر و پدر به دست آمده است. رحیمیان )۶۹۳۱ )روائی
همزمان این پرسش نامه را با مصاحبه ساختار یافته ماین برای دلبستگی بزرگساالن به ترتیب، ایمن)۷۳/۲ ،)
ناایمن اجتنابی)۳۳/۲ )و ناایمن دوسوگرا )۳۷/۲ )گزارش کردهاند. به عالوه اعتبار محتوایی و صوری آن توسط
چند تن از اساتید روانشناسی دانشگاه اصفهان مورد تایید قرار گرفت.
یافتهها
از ۶۳۲ دانشجوی شرکتکننده در پژوهش، ۳۳ نفر )۳/۳۳ درصد( از شرکتکنندگان مرد و ۳۹ نفر )۶/۵۶
درصد( از آنان زن بودند. ۵۹ نفر )۶/۲۳ درصد( از شرکتکنندگان کمتر از ۲۶ سال دارند، ۳۶ نفر )۵/۲۲

۱ C, Hazzan, & P, Shaver
۰۱۱  فصلنامه علمي- پژوهشي تحقيقات مديريت آموزشي سال نهم، شماره دوم، زمستان ۶۹۳۱
درصد( از آنان بین سنین۲۶ تا ۲۹ قرار داشتند، ۳۹ نفر )۱/۲۹ درصد( از شرکت کنندگان بین سنین ۲۳ تا ۲۱
قرار داشتند و در نهایت ۳۲ نفر )۶/۲۹ درصد( باالتر از ۲۷ سال داشتند. ۶۲۲ نفر)۳/۱۵ درصد( از شرکت-
کنندگان در مقطع کارشناسی و ۱۲ نفر )۹۹ درصد( در مقطع کارشناسی ارشد مشغول به تحصیل بودند.
گفتنی است که ۲ نفر از شرکت کنندگان مقطع تحصیلی خود را معین ننمودند.
جدول ۶ شاخصهای توصیفی )میانگین، انحراف استاندارد و ضرایب آلفای کرونباخ( متغیرهای پژوهش را
نشان میدهد.
جدول ۱ : شاخصهای توصیفی ابعاد جهت گیری مذهبی)درونی بیرونی(، سبک های
دلبستگی )دوسوگرا، اجتنابی و ایمن( و انتظار ازداواج )واقع بینانه و بد بینانه(
متغیر
میانگین انحراف استاندارد
آلفای
کرونباخ
۲/۷۲۲ ۵/۳۵ ۹۲/۲۵ بیرونی مذهب
۲/۷۱۹ ۳/۲۷ ۶۳/۲۲ درونی مذهب
۲/۷۶۱ ۹/۲۷ ۶۱/۷۷ ایمن دلبستگی
۲/۱۳۳ ۹/۱۳ ۶۲/۶۷ دوسوگرا دلبستگی
۲/۱۷۷ ۹/۳۲ ۶۹/۷۳ اجتنابی دلبستگی
۲/۷۳۳ ۷/۹۵ ۱۶/۳۲ ازدواج از بینانه واقع انتظار
۲/۷۲۳ ۹/۱۳ ۶۲/۷۱ ازدواج از بدیینانه انتظار
مالحظه میشود که همسانی درونی ابعاد متغیرهای پژوهش نزدیک به یا باالتر از ۷۲/۲ است که بیانگر
همسانی درونی قابل قبول ابزار سنجش در پژوهش حاضر است.
جدول ۲ ضرایب همبستگی بین متغیرهای پژوهش را نشان میدهد.
جدول ۲ :ضرایب همبستگی متغیرهای پژوهش
۷ ۱ ۵ ۳ ۹ ۲ ۶ تحقیق متغیرهای
۶٫مذهب بیرونی –
۲٫مذهب درونی
**
– -۲/۲۹۳
۹٫دلبستگی ایمن
*
– ۲/۶۳۲ -۲/۶۵۵
– ۲/۶۹۲ ۲/۲۹۵ ۲/۲۲۵ دوسوگرا دلبستگی.۳
۲/۲۲۳ اجتنابی دلبستگی.۵
**
-۲/۲۳۳ -۲/۲۶۲ **
– ۲/۲۲۶
۱٫انتظار واقع بینانه از ازدواج ۲۲۳/۲-
**
۲/۲۱۱ **
– -۲/۲۵۳ ۲/۲۲۹ ۲/۲۹۲
۷٫انتظار بدیینانه از ازدواج ۶۲۳/۲-
**
۲/۲۲۳ -۲/۲۶۳ **
۲/۹۵۶ **
۲/۹۱۶ **
– -۲/۳۶۱
P >2/26 ** P >2/25
*
پیشبینی رابطه انتظار از ازدواج بر اساس جهتگیری مذهبی و سبکهای دلبستگی ۶۲۵
همانطور که مشاهده میشود، بین متغیر مذهب درونی با انتظار واقع بینانه از ازدواج رابطه مثبت و با انتظار
بدبینانه رابطه منفی و در سطح ۲۶/۲ معنادار وجود دارد. برخالف سبک دلبستگی ایمن، دو سبک دلبستگی
دوسوگرا و اجتنابی با انتظار بدبینانه از ازدواج رابطه مثبت و معنادار داشتند. همچنین بین انتظار واقع بینانه و انتظار
بدبینانه از ازدواج رابطه منفی و معنادار وجود داشت. در ضمن مذهب بیرونی با هیچ یک از ابعاد منفی و مثبت
انتظار از ازدواج همبسته نبود. سبک دلبستگی دوسوگرا و اجتنابی نیز با انتظار واقع بینانه از ازدواج رابطه معنادار
نداشتند. دلبستگی ایمن با انتظار واقع بینانه از ازدواج همبستگی مثبت و در سطح ۲۶/۲ معنادار داشت.
همچنان که جدول ۲ نشان میدهد بین متغیر مذهب درونی با انتظار واقع بینانه رابطه مثبت و با انتظار بد
بینانه از ازدواج رابطه منفی و در سطح ۲۶/۲ معنادار وجود دارد. از بین سبکهای دلبستگی برخالف سبک
دلبستگی ایمن دو سبک دلبستگی دوسوگرا و اجتنابی با انتظار بدبینانه از ازدواج رابطه مثبت و معنادار داشتند.
همچنین بین انتظار واقع بینانه و انتظار بدبینانه از ازدواج رابطه منفی و معنادار وجود داشت. گفتنی است که
مذهب بیرونی با هیچ یک از ابعاد منفی و مثبت انتظار از ازدواج همبسته نبود. دو سبک دلبستگی دوسوگرا و
اجتنابی نیز با انتظار واقع بینانه از ازدواج رابطه معنادار نداشتند. گفتنی است که دلبستگی ایمن با انتظار واقع
بینانه از ازدواج همبستگی مثبت و در سطح ۲۶/۲ معنادار داشت.
جهت آزمون استقالل خطاها در بین متغیرهای پیشبین، شاخص دوربین واتسون مورد بررسی قرار گرفت،
ارزش این شاخص ۳۳۶/۶ بود. گرچه آزمون spss مالکی برای تعیین معناداری و عدم معناداری شاخص
دوربین واتسون ندارد، با این وجود؛ فایلد )۲۲۲۱ )اعتقاد دارد که ارزش باالتر از ۲ نشاندهنده عدم استقالل
خطاهاست. ارزش شاخص دوربین واتسون محاسبه شده، نشان میدهد که مفروضه استقالل خطاها نیز در
بین دادههای پژوهش برقرار است.
فرضیههای پژوهش به کمک روش تحلیل رگرسیون چند متغیری سلسله مراتبی و در دو مرحله آزمون شد.
در مرحله اول انتظار واقعبینانه و در مرحله دوم انتظار غیرواقعبینانه به عنوان متغیر مالک در نظر گرفته
شدند. در پیشبینی هر دو بعد انتظار از ازدواج )انتظار واقعبینانه و غیرواقعبینانه( متغیرهای جهتگیری
مذهبی و سبکهای دلبستگی به عنوان متغیرهای پیشبین وارد تحلیل شدند. بدین صورت که در گام اول
متغیر جهتگیری مذهبی و در گام دوم سبکهای دلبستگی وارد تحلیل شدند. نتایج تحلیل در جدول ۹
نشان داده شده است.
جدول ۳ :رگرسیون چند متغیری سلسله مراتبی در پیشبینی انتظار از ازدواج براساس جهتگیری مذهبی
و سبکهای دلبستگی
متغیرهای انتظار واقع بینانه انتظار بد بینانه
Β SE B Β SE B
گام اول )جهتگیری مذهبی(
/۲۲۲ ۲/۲۳۲ -۲/۲۲۲ بیرونی مذهب ۲
۲/۲۱۷ ۲/۲۳۳ ۲/۲۳۲
۰۱۱  فصلنامه علمي- پژوهشي تحقيقات مديريت آموزشي سال نهم، شماره دوم، زمستان ۶۹۳۱
۲/۶۹۶ ۲/۳۶۷ درونی مذهب**
۲/۲۱۲ -۲/۶۲۳ ۲/۲۳۹ *
-۲/۶۵۲
R 2/272 2 R 2/233 =
۲
=
adjR 2/212 2
adjR 2/293 =
۲
=
F)2 ،۶۷۱(=۳/۵۵ F)2 ،۶۷۱(=۱/۳۵
گام دوم )سبکهای دلبستگی(
۲/۶۱۷ ۲/۳۹۵ ایمن**
-۲/۲۲۶ ۲/۲۷۷ -۲/۲۲۶ ۲/۶۳۳
۲/۲۱۳ ۲/۹۲۱ -۲/۲۹۳ ۲/۶۳۳ -۲/۲۱۳ دوسوگرا**
۲/۹۲۹
۲/۲۱۵ ۲/۲۵۲ ۲/۲۶۳ ۲/۶۳۶ ۲/۲۹۹ اجتنابی**
۲/۲۱۱
R 2/627 2 R 2/236 =
۲
=
∆R 2/295 2 ∆R 2/639 =
۲
=
adjR 2/236 2
adjR 2/222 =
۲
=
F)5 ،۶۷۹(=۶۶/۲۲ F)5 ،۶۷۹(=۳/۲۲
> 5/50
* > 5/51 و p
**p
جدول ۹ نتیجه آزمون فرضیههای پژوهش را نشان میدهد:
فرضیه اول:
ابعاد جهتگیری مذهبی )مذهب درونی و مذهب بیرونی( به صورت معنادار انتظار واقعبینانه از ازدواج را
پیشبینی میکند.
همچنان که جدول ۹ نشان میدهد، ابعاد جهتگیری مذهبی که در گام اول وارد معادله پیشبینی انتظار
واقعبینانه از ازدواج شد، به صورت معناداری در سطح ۲۶/۲ انتظار واقعبینانه از ازدواج را پیشبینی نمود)
۲۶/۲< p ،۳۵/۱( =۶۷۱ ،۲ )F .)بررسی مجذور همبستگی چندگانه بدست آمده نشان داد که ارزش ضریب
۲ همبستگیهای چند گانه )
R )برابر با ۲۷۲/۲ است. این موضوع نشان میدهد که ابعاد جهتگیری مذهبی
تنها ۲/۷ درصد از واریانس انتظار واقعبینانه از ازدواج تبیین نموده است. بررسی ضریب رگرسیون نشان داد
که بعد مذهب درونی به صورت مثبت )۲۶/۲< p ،۲۳۹/۲=β )و در سطح معناداری ۲۶/۲ انتظار واقعبینانه از
ازدواج را پیشبینی میکند. این بدین معناست که با اضافه شدن یک انحراف استاندارد به نمرات مذهب
درونی ۲۳۹/۲ انحراف استاندارد بر نمرات انتظار واقعبینانه از ازدواج افزوده میشود. گفتنی است که ضریب
رگرسیون مربوط به بعد بیرونی مذهب در پیشبینی انتظار واقعبینانه از ازدواج در سطح ۲۵/۲ معنادار نبود.
نتایج بررسی فرضیه اول:
بدین ترتیب در آزمون فرضیه اول نتیجهگیری شد که جهتگیری مذهب درونی به صورت مثبت و در
سطح معناداری ۲۶/۲ انتظار واقعبینانه از ازدواج را پیشبینی میکند.
فرضیه دوم:
سبکهای دلبستگی )دوسوگرا، ایمن و اجتنابی( به صورت معنادار انتظار واقعبینانه از ازدواج را پیشبینی
میکند.
پیشبینی رابطه انتظار از ازدواج بر اساس جهتگیری مذهبی و سبکهای دلبستگی ۶۲۷
براساس نتایج جدول ۹ ،با ورود ابعاد سبکهای دلبستگی )ایمن، دوسوگرا و اجتنابی( به معادله پیشبینی
۲ انتظار واقعبینانه از ازدواج در گام دوم، ارزش
R به ۶۲۷/۲ رسید. این یافته بدان معناست که ورود ابعاد
سبکهای دلبستگی )ایمن، دوسوگرا و اجتنابی( به معادله پیشبینی انتظار واقعبینانه از ازدواج باعث شده تا
۷/۶۲ درصد از واریانس آن تبیین شود. ارزش تغییرات
۲
( R
۲
R )∆برابر با ۲۹۵/۲ بود. این یافته بدان معناست
که با ورود ابعاد سبکهای دلبستگی در معادله پیشبینی و با کنترل اثر جهتگیری مذهبی، مقدار واریانس
تبیین شده انتظار واقع بینانه از ازدواج تنها ۵/۹ درصد افزایش یافته است که به لحاظ آماری در سطح ۲۶/۲
معنادار است) ۲۶/۲< p ،۲۲/۳( =۶۷۹ ،۵ )F .)بررسی ضرایب رگرسیون نیز نشان داد که از بین ابعاد سبک-
های دلبستگی، تنها ضریب رگرسیون مربوط به سبک ایمن )۲۶/۲< p ،۶۳۳/۲=β )در پیش بینیبینی انتظار
واقعبینانه از ازدواج در سطح ۲۶/۲ معنادار است.
نتایج بررسی فرضیه دوم:
بدین ترتیب در آزمون فرضیه دوم پژوهش چنین نتیجهگیری شد که تنها سبک دلبستگی ایمن، انتظار
واقع بینانه از ازدواج را پیشبینی میکند. الزم به ذکر است که جهت این پیشبینی مثبت بود.
فرضیه سوم:
ابعاد جهتگیری مذهبی )مذهب درونی و مذهب بیرونی( به صورت معنادار انتظار بدبینانه از ازدواج را
پیشبینی میکند.
همچنان که جدول ۹ نشان می دهد، ابعاد جهتگیری مذهبی که در گام اول وارد معادله پیشبینی انتظار
بدبینانه از ازدواج شد، به صورت معناداری در سطح ۲۶/۲ انتظار بدبینانه از ازدواج را پیشبینی نمود) ۲۶/۲
>p ،۵۵/۳( =۶۷۱ ،۲ )F .)بررسی مجذور همبستگی چندگانه بدست آمده نشان داد که ارزش ضریب
۲ همبستگی های چند گانه )
R )برابر با ۲۳۳/۲ است. این موضوع نشان میدهد که ابعاد جهتگیری مذهبی
تنها ۳/۳ درصد از واریانس انتظار بدبینانه از ازدواج تبیین نموده است. بررسی ضریب رگرسیون نشان داد که
بعد مذهب درونی به صورت منفی )۲۵/۲< p ،۶۵۲/۲=-β )و در سطح معناداری ۲۵/۲ انتظار بدبینانه از
ازدواج را پیشبینی میکند. این بدین معناست که با اضافه شدن یک انحراف استاندارد به نمرات مذهب
درونی ۶۵۲/۲ انحراف استاندارد از نمرات انتظار بدبینانه از ازدواج کاسته میشود. گفتنی است که ضریب
رگرسیون مربوط به بعد بیرونی مذهب در پیشبینی انتظار بدبینانه از ازدواج در سطح ۲۵/۲ معنادار نبود.
نتایج بررسی فرضیه سوم:
بدین ترتیب در آزمون فرضیه سوم نتیجهگیری شد که جهتگیری مذهب درونی به صورت منفی و در
سطح معناداری ۲۵/۲ انتظار بدبینانه از ازدواج را پیشبینی میکند.
فرضیه چهارم :
سبکهای دلبستگی )دوسوگرا، ایمن و اجتنابی( به صورت معنادار انتظار بدبینانه از ازدواج را پیشبینی
۰۱۱  فصلنامه علمي- پژوهشي تحقيقات مديريت آموزشي سال نهم، شماره دوم، زمستان ۶۹۳۱
میکند.
براساس نتایج جدول ۹ ،با ورود ابعاد سبکهای دلبستگی )ایمن، دوسوگرا و اجتنابی( به معادله پیشبینی
۲ انتظار بدبینانه از ازدواج در گام دوم، ارزش
R به ۲۳۶/۲ رسید. این یافته بدان معناست که ورود ابعاد سبک-
های دلبستگی )ایمن، دوسوگرا و اجتنابی( به معادله پیشبینی انتظار بدبینانه از ازدواج باعث شده تا ۶/۲۳
۲ درصد از واریانس آن تبیین شود. ارزش تغییرات
( R
۲
R )∆برابر با ۶۳۹/۲ بود. این یافته بدان معناست که با
ورود ابعاد سبکهای دلبستگی در معادله پیشبینی و با کنترل اثر جهتگیری مذهبی، مقدار واریانس تبیین
شده انتظار بدبینانه از ازدواج تنها ۹/۶۳ درصد افزایش یافته است که به لحاظ آماری در سطح ۲۶/۲ معنادار
است) ۲۶/۲< p ،۲۲/۶۶( =۶۷۹ ،۵ )F .)بررسی ضرایب رگرسیون نیز نشان داد که از بین ابعاد سبکهای
دلبستگی، ضرایب رگرسیون مربوط به سبک دوسوگرا )۲۶/۲< p ،۹۲۹/۲=β )و سبک اجتنابی)۲۶/۲< p ،
۲۱۱/۲=β )به صورت مثبت و در سطح معناداری ۲۶/۲ در پیشبینی انتظار بدبینانه از ازدواج معنادار است.
نتایج بررسی فرضیه چهارم:
بدین ترتیب در آزمون فرضیه چهارم پژوهش چنین نتیجهگیری شد که سبکهای دوسوگرا و اجتنابی،
انتظار بدبینانه از ازدواج را به صورت مثبت پیشبینی میکند.
بحث و نتیجهگیری
پژوهش حاضر با هدف پیشبینی رابطه انتظار از ازدواج بر اساس جهتگیری مذهبی و سبکهای دلبستگی
دانشجویان مجرد انجام شد. نتایج تحلیل رگرسیون در مورد عوامل پیشبینیکننده نشان داد که جهتگیری
مذهب درونی به صورت مثبت و در سطح معناداری ۲۶/۲ انتظار واقع بینانه از ازدواج را پیشبینی میکند.
۶ تحقیقات کرنباخ
، کوئینگ ۲ و شیفیلد
۹
، کوال
۳
، ماتون
۵
۱ و پندلتون
۷ ؛ هانس برگر
و پژوهشهای دیگر نشان
میدهد جهتگیری مذهبی درونی به دین و دینداری یک عامل اصلی برای احساس معنا در زندگی است و
۳ این افراد دارای یک ارتباط مثبت و احساس رضایت و سازگاری زناشویی میباشند )دیلون
، ۲۲۲۵ .)از آنجا
که مذهبی بودن در وجدان اخالقی افراد ریشه دارد و از طرفی عقل و اندیشه در بقای عقاید و افکار مذهبی
بیتأثیر نیست، شخصی که دارای جهتگیری مذهبی درونی است دیدگاهی معقوالنه نسبت به آینده از جمله
مقوله ازدواج دارد و انتخاب همسر را از مهمترین تصمیمات خویش در زندگی میداند و با تفکر منطقی و

۱ – Cranbaugh
۲ – Sheffield
۳ – koening
۴ – kvale
۵ –Maton
۶ – Pendeltone
۷ Hansberger
۸ – Dillon HN
پیشبینی رابطه انتظار از ازدواج بر اساس جهتگیری مذهبی و سبکهای دلبستگی ۶۲۳
متعادل در این زمینه اقدام مینماید.
همچنین نتایج نشان داد که تنها سبک دلبستگی ایمن، انتظار واقع بینانه از ازدواج را پیشبینی میکند.
الزم به ذکر است که جهت این پیشبینی مثبت بود. نتیجه این فرضیه همسو بوده با مطالعه بشارت )۶۹۳۲ ،)
بشارت، شریفی و ایروانی )۶۹۳۲ ،)بشارت، گلینژاد و احمدی )۶۹۳۶ ،)اصغرینژاد و دانش )۶۹۳۳ ،)همگی
مطرح کردند که آزمودنیها با سبک دلبستگی ایمن از مشکالت زناشویی کمتر، مشکالت بین فردی کمتر و
سطح شادکامی بیشتری نسبت به آزمودنیهای واجد سبک دلبستگی اجتنابی و دوسوگرا، برخورددارند. شارف
۶ و بارتولومیر ) به نقل از هالوگ
و ریچارد، ۲۲۶۲ )درباره ثبات و اعتبار الگوی درونی دلبستگی بزرگسال که به
وسیله مقیاس پیوسته و رتبهای با سه روش خود گزارشدهی، مصاحبه نیمه ساختاریافته و گزارش همسران
بررسی شده و ثبات متوسطی را نشان میدهد، اشاره کرد. بدون تردید مهمترین عنصر و زیر بنای رفتار و
عملکرد فرد، در تربیت و سبکهایدلبستگی در خانواده است. افراد دارای سبک دلبستگی ایمن در برقراری
روابط صمیمی راحت هستند، به دریافت حمایت از سوی دیگران تمایل نشان میدهند، تصویری مثبت از
خود دارند و از دیگران توقعات و انتظارات مثبت دارند. انتظار فرد از خود و آینده واضح و روشن است، به
عبارتی فرد میداند که به چه علت ازدواج میکند و بر اساس معیارهای اصولی و منطقی همسر آینده خود را
شناسایی و انتخاب و آنگاه به انجام پیوند زناشویی اقدام مینماید.
بعالوه مشخص شد که ابعاد جهتگیری مذهبی )مذهب درونی و مذهب بیرونی( به صورت معنادار انتظار
بدبینانه از ازدواج را پیشبینی میکند. گفتنی است که ضریب رگرسیون مربوط به بعد بیرونی مذهب در
پیشبینی انتظار بدبینانه از ازدواج در سطح ۲۵/۲ معنادار نبود. بدین ترتیب در آزمون فرضیه سوم نتیجه-
گیری شد که جهتگیری مذهب درونی به صورت منفی و در سطح معناداری ۲۵/۲ انتظار بدبینانه از ازدواج
را پیشبینی میکند.
در پژوهش دهقان تنها، آیتی و شهابی زاده )۶۹۳۲ )که با عنوان کارکرد خانواده و جهتگیری مذهبی، ارائه
الگوهای نگرش به ارتباط پیش از ازدواج و پیامدهای آن در دانشجویان انجام شد؛ نتایج تحلیل مسیر در
راستای پیشبینی نگرش به ارتباط پیش از ازدواج، نشان داد که پیوستگی اعضای خانواده به طور
غیرمستقیم، از طریق کاهش جهتگیری بیرونی مذهبی و به طور مستقیم، از طریق افزایش جهتگیری
درونی مذهبی، پیشبینیکننده نگرش منفی به ارتباط پیش از ازدواج است و به طور غیرمستقیم تنها از طریق
افزایش جهتگیری مذهبی درونی، پیشبینیکننده نگرش مثبت به ارتباط پیش از ازدواج است.
گرچه عوامل زیادی میتوانند در انتظار ازدواج نقش داشته باشند، اما جهتگیری مذهبی نیز ممکن است به
عنوان نگرش و سوگیری شخصی و اختصاصی بر نگاه فرد نسبت به ازدواج تأثیر گذاشته و در میزان انتظارات

۱ – Hahlweg
۰۰۱  فصلنامه علمي- پژوهشي تحقيقات مديريت آموزشي سال نهم، شماره دوم، زمستان ۶۹۳۱
و تصمیمگیری فرد نقش داشته باشد. افراد دارای جهتگیری مذهبی بیرونی، مذهب را به عنوان یک ابزار و
فرصتی برای رسیدن یا دستیابی به یک هدف، مورد توجه قرار میدهند. بنا برآنچه اشاره شد میتوان گفت
که هر چند ازدواج عملی ارادی، تابع خواست و تمایالت و دیدگاههای فردی است اما جهتگیری مذهبی و
روابط پیچیده فرد با پیرامونش؛ ازدواج را تحت تأثیر روابط و عوامل فردی قرار می دهد و بدین ترتیب
۶ موجبات آسیبزا و منفی شدن احتمالی انتظار فرد را از ازدواج فراهم میکند. بکویت
، کوهن
۲
، هامیلتون
۹
،
، اسروف ۳ وینفیلد
۵
، اگالند
۱
، )به نقل از الی، ۲۲۶۲ )بیان داشتند که الگوی دلبستگی افراد، در صورتی که
واقعه مهمی مانند طالق یا از دست دادن والدین رخ ندهد، ثابت باقی میماند.
همچنین نتایج نشان داد که سبکهای دلبستگی )دوسوگرا، ایمن و اجتنابی( به صورت معنادار انتظار
بدبینانه از ازدواج را پیشبینی میکند. بدین ترتیب در آزمون فرضیه چهارم پژوهش چنین نتیجهگیری شد که
سبکهای دوسوگرا و اجتنابی، انتظار بدبینانه از ازدواج را به صورت مثبت پیشبینی میکند. دلبستگی ناایمن
اجتنابی با سطوح پایینتری از صمیمیت و تعهد همراه است )فینی، نولر و کاالن ۶۳۳۳ .)فرد با مشاهده روابط
و تعارضات بین والدین راجع به روابط صمیمانه به نوعی آنها را یاد گرفته و انتظارات او از ازدواج شکل می-
گیرد. پس به طور کلی الگوهای دلبستگی ناایمن و ادراکات فرد از تعارضات والدین با انتظارات ناسازگار از
ازدواج رابطه دارد )داویال، ۲۲۲۱ ،نیلفروشان و همکاران، ۶۹۳۲٫)
نتایج این فرضیه نیز همسو با پژوهش اکبرزاده عبدالجبار، حسینپور لنگرودی و مصباح )۶۹۳۳ )که با
عنوان مطالعه بررسی رابطه سبکهای دلبستگی )ایمن، اجتنابی، اضطرابی( و نگرش نسبت به ازدواج و
مهارت حل تعارض در بین دانشجویان مقطع کارشناسی دانشگاه تهران انجام شد، نتایج نشان داد: بین سبک
دلبستگی ایمن با نگرش نسبت به ازدواج رابطه معناداری وجود دارد. از روی نمره سبک دلبستگی میتوان
نگرش نسبت به ازدواج را پیشبینی کرد. ولی بین سبک دلبستگی اجتنابی و اضطرابی با نگرش نسبت به
ازدواج رابطه معناداری وجود ندارد و نیز بین سبک دلبستگی اضطرابی با نگرش نسبت به حل تعارض رابطه
معناداری وجود ندارد. اما بین سبک دلبستگی ایمن و اجتنابی با نگرش نسبت به حل تعارض رابطه معناداری
وجود دارد.
سبکهای دلبستگی دوسوگرا و اجتنابی هر کدام به نوعی بر انتظار و تضعیف انگیزه ازدواج تأثیر میگذارند،
این در حالی است که نوع انتظار افراد میتواند خطرات و یا برکات بسیاری را به همراه آورد. راهی که افراد
مضطرب دربزرگسالی پیش میگیرند، افزایش فعالیت در سیستم دلبستگی است، این افراد مطمئن نیستند که

۱ – Beckwith, m
۲ – Cohen. J,F
۳ – Hamilton, E.M.N
۴ – Winfield , N.S
۵ -sroife. L.A
۶ – Egelunde,B
پیشبینی رابطه انتظار از ازدواج بر اساس جهتگیری مذهبی و سبکهای دلبستگی ۶۶۶
مورد عشق وعالقه دیگران هستند. از طرفی افراد با سبک دلبستگی اجتنابی، آموختهاند برای این که احساس
امنیت نسبی کنند، باید شدیداً به خود متکی بوده و حتی هنگامی که چنین حمایتهایی برای بقا و بالندگی
ایدهآل آنها ضروری باشد آشکارا و مستقیم حمایتی را از طرف مقابل طلب نکنند. به طور کلی شخصیت-
های اجتنابی، دفاعی و طردکننده بوده و نه خود و نه دیگران را در مواقع پریشان حالی قابل دسترس نمی-
بینند و دیدگاهی منفی نسبت به اطراف خود پیدا میکنند. به هر اندازه که انتظار فرد بدبینانهتر، همراه با
سبکهای ناایمن باشد، پیوندی که بر اساس آن ازدواج شکل میگیرد سست و شکنندهترخواهد بود.
با در نظر گرفتن اهمیّت موضوع ازدواج و تبعات ناشی از آن و نقش راهبردهای اجرائی، پیشنهاد میشود
این مطالعه در میان جوانان مجرد در شهرستانهای دیگر نیز مورد بررسی قرار گیرد و نتایج بدست آمده با
نتایج این مطالعه مقایسه گردد و نیز جلسات مشاوره در دانشگاهها به منظور رسیدگی به امور روانی و
مشکالت رو در روی جوانان در مسئلهی ازدواج برگزار گردد.
منابع
۶ .آبرکرامبی، نیکوالس )۶۹۳۳ .)درآمدی بر جامعهشناسی، ترجمه هادی جلیلی. نشر نی.
۲ .آذربایجانی، مسعود )۶۹۳۷ .)روانشناسی دین از دیدگاه ویلیام جیمز. قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
۹ .آزاد ارمکی، تقی)۶۹۳۱ .)جامعه شناسی خانواده ایرانی، چاپ اول، تهران، انتشارات سمت.
۳ .اصغری نژاد، مهناز و دانش، عصمت )۶۹۳۳ .)رابطه سبکهای دلبستگی با میزان شادکامی و توافق
در مسائل زناشویی در دانشجویان زن متاهل دانشگاه. پژوهشهای مشاوره )تازهها و
پژوهشهای مشاوره(: دوره ۳ ،شماره ۶۳؛ ۳۲-۱۳٫
۵ .اکبرزاده عبدالجبار، حسن؛ حسینپور لنگرودی، فاطمه و مصباح، نسرین )۶۹۳۳ .)بررسی رابطه
سبکهای دلبستگی )ایمن، اجتنابی، اضطرابی( و نگرش نسبت به ازدواج و مهارت حل تعارض در
بین دانشجویان مقطع کارشناسی دانشگاه تهران. فصلنامه زن و مطالعات خانواده، ۲(۳ ،)۵۳-
.۹۳
۱ .بشارت، محمدعلی؛ گلی نژاد، محمد و احمدی، علی اصغر )۶۹۳۲ .)بررسی رابطه سبکهای دلبستگی و
مشکالت بین شخصی دانشجویان دانشگاه تهران. مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی
ایران )اندیشه و رفتار(: دوره ۳ ۳ شماره ۳( پیاپی ۹۲)؛ ۳۶-۷۳٫
۷ .بشارت، محمدعلی؛ شریفی، ماندانا و ایروانی، محمد )۶۹۳۲ .)بررسی رابطه سبکهای دلبستگی و
مکانیسمهای دفاعی. مجله روانشناسی، ۶۳(۹ ،)۲۳۳-۲۷۷ .
۳ .بشارت، محمدعلی )۶۹۳۲ .)بررسی رابطه سبکهای دلبستگی با مشکالت زناشویی در زوجین
۰۰۱  فصلنامه علمي- پژوهشي تحقيقات مديريت آموزشي سال نهم، شماره دوم، زمستان ۶۹۳۱
نابارور. فصلنامه تازههای روان درمانی، ۱۱-۵۵٫
۳ .جان بزرگی، مسعود )۶۹۳۱ .)جهت گیری مذهبی و سالمت روان. مجله پژوهشی دانشکده
پزشکی، دانشگاه شهید بهشتی، ۹۶(۳ .)
۶۲ .حسینی)بیرجندی(، سید مهدی )۶۹۳۲ .)آموزش و مشاوره قبل از ازدواج. انتشارات آوای نور، چاپ
اول.
۶۶ .دهقان تنها، ریحانه؛ آیتی، محسن و شهابی زاده، فاطمه )۶۹۳۲ .)کارکرد خانواده و جهت گیری
مذهبی؛ ارائه الگوهای نگرش به ارتباط پیش از ازدواج و پیامدهای آن در دانشجویان دارای ارتباط و
بدون ارتباط با جنس مخالف. فصلنامه روانشناسی و دین، ۱(۹ ،)۳۳-۳۹٫
۶۲ .رحیمیان بوگر، اسحاق )۶۹۳۱ .)رابطه سبکهای دلبستگی با رضایت و استرس شغلی در پرستاران.
مجله روانپزشکی و روانشناسی بالینی ایران، ۶۹(۲ ،)۶۵۷-۶۳۳٫
۶۹ .شولتز، دوان؛ شولتز، سیدنی آلن )۶۹۳۲ .)نظریههای شخصیت. ترجمه یحیی سیدمحمدی. نشر
ویرایش.
۶۳ .گلدنبرگ، ایرنه و گلدنبرگ، هربرت )۶۹۳۳ .)خانواده درمانی. مترجمان حسینشاهی براوتی، حمید
رضا؛ نقشبندی، سیامک و ارجمند، الهام. نشر روان، چاپ دهم.
۶۵ .نیلفروشان، پریسا؛ عابدی، احمد؛ احمدی، احمد و نویدیان، علی )۶۹۳۲ .)بررسی ساختار عاملی، اعتبار
و روایی مقیاس انتظار از ازدواج. فصلنامه علوم رفتاری. ۵(۶ ،)۶۳-۶۶٫
۱٫ Berger, R. & Hannah, M. T. (1999). Preventive approaches in couple’s therapy. Philadelphia:
Brunner/Mazel.
۲٫ Bottonari, K. A., Roberts, J. E., Kelly, M. A. R., Kashdan, T. B., & Ciesla, J. A. (2007). A
prospective investigation of the import of attachment style on stress generation among clinically
depressed individuals. Behavior Research and Therapy 45, 179188.
۳٫ Davila J, Fincham F. (2006). Adolescent martial expectations and romantic experiences: Associations
with perceptions about parental conflict and adolescent attachment security. J Young Adol;
۳۵(۳):۳۳۳۴۸٫
۴٫ Dillon HN. (2005). Family violence and divorce: Effects on marriage expectations. [Dissertation].
East Tennessee State University Steinberg SJD.
۵٫ Edalati, A., & Redzuan, M. (2010). Perception of Women towards Family Values and Their Marital
Satisfaction. Journal of American Science, 6(4): 132-137.
۶٫ Feeney, J., Noller, P., & Callan, V. (1999). Attachment style, communication, satisfaction in the early
years of marriage. Advances in Personal Relationships, 5, 269-308.
۷٫ Hahlweg. K., & Richter. D. (2010). Prevention of marital instability and distress. Result of an 11years
longitudinal follow up study. Journal of Behavior Research Therapy, 48.377383.
۸٫ Holman TB. (2001). premarital prediction of marital quality or breakup: Research, theory, and
practice, New York: Kluwer Academic / Plenum Publishers. 2001. Rutledge.
۹٫ Ly, T, M. (2010). The relationship Between Adult Attachment Styles, Hostile Attribution bias and
Aggression, MA Dissertation, North Carolina University.
۱۰٫ Madathil. J., & Benshoff, J. (2008). Importance of marital characteristics and marital satisfaction: A
Comparison of Asian Indians in Arranged Marriages and Americans in Marriages of Choice. The
Family Journal. Online. The family journal. 3, 222-230.
۱۱٫ Papalia, D. E. (2002). A child’s world: infancy through adolescence. New York: McGraw-Hill.

(Visited 2 times, 1 visits today)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code