مقاله پژوهشی
مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶ ،صص. ۲۴-۴۵٫
شناسایی و تحلیل کالن روندهای مؤثر بر آینده حسابداری مدیریت از منظر حرفه و
کسبوکارها با رویکرد آیندهپژوهی
۱ *دکتر جعفر باباجانی
۲ و دکتر عبدالخالق خنکا
۱۳۹۶/۱۱/۲۰ :پذیرش تاریخ ۱۳۹۶/۱۱/۱۷ :نهایی اصالح تاریخ ۱۳۹۶/۰۸/۲۳ :دریافت تاریخ
چکیده
مقدمه: محیط کسبوکار به شدت در حال تغییر و پیشرفت است و الزمه باقیماندن در این محیط رقابتی شدید،
اتخاذ تصممیمهای درسمت و به موقع بوده که نیازمند وجود اطالعات درسمت، مربوط، قابل اتکا و به موقع اسمت.
بنابراین، حسابداری مدیریت به عنوان یکی از ارکان اصلی تهیهکنندگان اطالعات مورد نیاز مدیریت، باید متناسب
با تحوالت و پیشرفتها حرکت کند.
روش پژوهش: پژوهش حاضر بر مبنای نوع داده، ترکیبی، بر مبنای هدف، کاربردی و بر مبنای نوع پژوهش،
اکتشافی-پیمایشی است. در این پژوهش جامعه آماری شامل استادان و دانشجویان دکتری حسابداری، اعضای
انجمن حسابداری مدیریت ایران و متخصصان حرفه حسابداری مدیریت است. برای شناسایی نیروهای پیشران در
۲۰ سال آینده، ابتدا هماندیشی خبرگان، پرسشنامه باز و مصاحبه با خبرگان و سپس برای ایجاد اتفاقنظر نهایی،
دلفی فازی اجرا شد. انتخاب خبرگان بر مبنای روش نمونهگیری قضاوتی گلوله برفی و اشباع نظری انجام شد. برای
تحلیل نتایج دلفی از آزمون دوجملهای و دلفی فازی استفاده شد.
یافتهها: نتایج پژوهش نشان میدهد که افزایش تقاضا برای حسابداری مدیریت و ایجادتوازن بین حسابداری مالی
و حسابداری مدیریت مهمترین پیشران تأثیرگذار در آینده است و انتظار بر این است که در آینده حسابداری
مدیریت جایگاه خود را پیدا کند. همچنین، پیشرانهای افزایش انتظارات مشتریان و مشتریمداری و افزایش
متخصصان حسابداری مدیریت در جایگاههای بعدی قرار دارد. تمامی پیشرانهای شناسایی شده به جز پیشران
دیوانساالری و نظام تملقمحور اداری به وسیله خبرگان تأیید شد.
نتیجهگیری: به طور کلی از نظر خبرگان، حسابداری مدیریت جایگاه مناسبی ندارد. بنابراین، پیشنهاد میشود که
مسئوالن و فعاالن و تمامی بازیگران تأثیرگذار بر حرفه برای بهبود آینده حسابداری مدیریت بر مبنای پیشرانهای
ارائه شده در پژوهش حاضر برنامهریزی و تالش کنند.
واژههای کلیدی: آینده حسابداری مدیریت، آیندهپژوهی، حرفه حسابداری مدیریت، کسبوکارها، نیروهای
پیشران.

۱ .استاد حسابداری دانشگاه عالمه طباطبائی.
۲ .دکتری حسابداری از دانشگاه عالمه طباطبائی و استاد مدعو دانشگاه گنبد کاووس.
jafar.babajani@gmail.com :رایانامه مسئول؛ نویسنده*
دکتر جعفر باباجانی و دکتر عبدالخالق خنکا
مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶ ۲۵
مقدمه
در جهان در هم تنیده، روابط متقابل و پیچیدهای میان
عواملی وجود دارد که موفقیت در کسبوکاروابسته
به آن است و هیچ راهی برای الگوسازی دقیق رفتارها
وجود ندارد. جهان برای هر شرکت یا سازمانی بسیار
پیچیده است. در این ارتباط، مهم نیست که منابع آن
سازمان یا شرکت، برای تولید یک طرح یا برنامه بر
مبنای یک رویکرد علمی، چقدر است. روشهای
سنتی برنامهریزی راهبردی نیز دشوار است چرا که
مبتنی بر پیشبینیهای پیچیده است )۱ .)در چنین
شرایطی، آیندهپژوهی راهی را برای پیشبرد طراحی
و ترسیم آینده ارائه میکند. بنابراین، میتوان گفت
برای این که دید وسیعی نسبت به آینده داشته باشیم
)آیندهنگری( باید آن را بشناسیم )آیندهشناسی( و
برای شناخت آن باید درباره آن مطالعه و پژوهش
کنیم )آیندهپژوهی(. به عبارت دیگر، الزمه
آیندهنگری، آیندهشناسی و الزمه آیندهشناسی،
آیندهپژوهی است )۲٫)
مطابق با آیندهنگری مشخص شده در قانون
برنامههای پنج ساله چهارم، پنجم و ششم توسعه
اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و سیاستهای کلی
اقتصاد مقاومتی جمهوری اسالمی ایران، ارتقای
بهرهوری از هدفهای اساسی کشور است. این کار
نیازمند تحول درنظامفعلی مدیریت بنگاهها به سمت
نظامی کارا و اثربخش است. همچنین، برای تحول
در ساختار مدیریت نیاز به ابزار نوین از جمله
حسابداری مدیریت است. متأسفانه آن چه که بیشتر
مدیران بنگاهها تا به امروز به عنوان حسابداری به
رسمیت شناختهاند، حسابداری مالی است. هرچند
حسابداری مالی از طریق شفافسازی و گزارشگری
فعالیتهای اقتصادی و مالی خدمات ارزندهای ارائه
کرده است و حسابرسان مستقل از راه اعتباربخشی به
این گزارشها، نظامپیچیده اقتصادیکنونیرا ممکن
ساختهاند اما در دنیای پر رقابت کنونی تکیه صرف
بر دادههای حسابداری مالی نمیتواند رهنمود کافی
برای مدیران باشد. در محیط رقابتی تحمیل شده بر
اقتصاد ایران چارهای جز بکارگیری نظامهای نوین
حسابداری مدیریت وجود ندارد و بدون آن بقای
بسیاری از بنگاههای اقتصادی به خطر خواهد افتاد
.)۳(
افزون بر مطالب بیان شده در باال با توجه به
تحوالت اقتصادی شامل همکاری با شرکتها و
بانکهای خارجی و به منظور پیوستن به سازمان
تجارت جهانی و رقابت با شرکتهای خارجی و
صادرات محصوالت، باید شرکتها توان رقابتی
خود را افزایش دهند. این کار نیازمند داشتن مزایای
رقابتی است که مهمترین آن نیز قیمت و کیفیت
است. در این ارتباط، مدیران میتوانند از توان
حسابداران مدیریت بهره گیرند و با اتکا بر اطالعات
آنان تصمیمهای درست و به موقع اتخاذ کنند و توان
رقابتی خود را افزایش دهند. برای این منظور،
حسابداران مدیریت الزم است با آیندهنگری جامع و
مشاوره و راهنمایی مدیران و مسئوالن، برنامهریزی
دقیقی برای آینده ارائه کنند. حسابداران مدیریت نیز
الزم است برای پاسخگویی به نیازهای مدیران و
جامعه، مهارتها و تواناییهای خود را افزایش دهند.
در این راستا، شناسایی تحوالتی که بر آینده
حسابداری مدیریت تأثیرگذار است برای حسابداران
مدیریت اهمیت دارد. چرا که حسابداران مدیریت
برای پاسخگویی به نیازهای مدیران نه تنها باید
متناسب با پیشرفتهای جامعه پیشرفت کرده و سطح
شناسایی و تحلیل کالن روندهای مؤثر بر آینده حسابداری مدیریت …
۲۶ مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶
اطالعات و تواناییهای خود را باال ببرند بلکه باید
پیشرو نیز باشند. بنابراین، بررسی آینده حسابداری
مدیریت در ایران با تأکید بر پیشرانهای حرفه
حسابداری مدیریت و کسبوکار به منظور تحقق
برنامهها و چشماندازهای آن ضروری است.
همچنین، نتایج پژوهش برای تدوین برنامهای
درازمدت، که نقشه راه برای آینده حسابداری
مدیریت باشد، اهمیت بسزایی دارد.
با توجه به آن چه پیش از این بیان شد ضروری
است تا با توجه به پیشرفتهای حاضر و آینده و
همچنین برنامههای آینده در ایران و کشورهای
پیشرفته و اقتصاد جهان و پیشرفتهای حوزه
حسابداری و حسابداری مدیریت در کشورهای
پیشرفته و با در نظر گرفتن چشمانداز بیست ساله و
سیاستهای کالن اقتصادی شامل اقتصاد مقاومتی و
برنامههای پنج ساله توسعه اقتصادی، اجتماعی و
فرهنگی جمهوری اسالمی ایران، برای حوزه
حسابداران مدیریت در ایران برنامهریزی میانمدت و
درازمدت انجام شود. در این راستا، در این پژوهش
سعی بر آن است تا پیشرفتها، نیازها و اولویتهای
حوزه حسابداران مدیریت بررسی شود تا بتوان همراه
با پیشرفت جامعه حرکت و اطالعات مورد نیاز تولید
و اقتصاد را فراهم کرد. بنابراین، سؤالهای پژوهش
عبارت است از: ۱ .پیشرانها و عوامل اصلی آیندهساز
حسابداری مدیریت در حوزه حرفه حسابداری
مدیریت و کسبوکار در ۲۰ سال آینده چه مواردی
است؟ ۲ .برای همگامشدن با پیشرفتهای کشور
مانند چشماندازها و سایر برنامههای راهبردی، باید
برای آینده حسابداری مدیریت در حوزه آموزش و
پژوهش چه برنامهای تدوین شود؟
به طور کلی هدف اصلی این پژوهش به شرح زیر
است:
شناسایی عوامل اصلی مؤثر بر آینده حسابداری
مدیریت در ۲۰ سال آینده در حوزه حرفه حسابداری
مدیریت و کسبوکار.
هدفهای فرعی پژوهش به شرح زیر است:
۱٫کمک به مسئوالن و مدیران انجمنهای حرفهای
حسابداری از جمله انجمن حسابداری مدیریت
ایران برای تدوین برنامهای درازمدت برای آینده
حسابداری مدیریت کشور.
۲٫کمک به حسابداران مدیریت برای تطبیقدادن
خود با تغییرات در این حرفه و بهدست آوردن
مهارتهای مورد نیاز برای آینده.
۳٫کمک به حسابداران مدیریت برای درك و
تشخیص وظایفی که آنها در آینده بر عهده
خواهند گرفت.
۴٫کمک به دانشگاهیان در جهت شناسایی
مهارتهای مورد نیاز حسابداران مدیریت در
آینده و آموزش آنها به صورت عملی و نظری.
۵٫کمک به مقامات تصمیمگیرنده در رابطه با تعیین
رئوس و سرفصلهای اصلی رشته حسابداری
مدیریت و حسابداری بهای تمامشده )صنعتی( با
توجه به تحوالت آینده.
از جمله مهمترین استفادهکنندگان از نتایج این
پژوهش وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و
دانشگاهها، استادان دانشگاهها، حسابداران مدیریت،
جامعه حسابداران رسمی، انجمن حسابداری مدیریت
ایران، مدیران شرکتها، مدیران مالی، دولت و به
طور کلی بخش عمومی، پژوهشگران و دانشجویان
است.
دکتر جعفر باباجانی و دکتر عبدالخالق خنکا
مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶ ۲۷
مبانی نظری
مدیران برای انجام هر یک از وظایف خود
همواره با مواردی مواجه میشوند که نیاز به اخذ
تصمیم دارد و برای تصمیمگیری در ارتباط با
هدفهای برنامهریزی، کنترل، هدایت و رهبری،
هماهنگی نیرو و امکانات نیازمند اطالعات هستند
)۴ .)یکی از مهمترین نظامهای تهیه اطالعات برای
مدیران، حسابداری مدیریت است. حسابداری
مدیریت، به ویژه در چند دهه گذشته، موفق به
پیشرفتهای قابلتوجهی شده است. در ابتدا، حوزه
فعالیت آن محدود به تعیین بهای تمامشده بود اما به
تدریج فعالیت آن گستردهتر شد. در حال حاضر،
مهمترین حوزههای فعالیت حسابداری مدیریت
شامل تعیین بهای تمامشده، تصمیمگیری با استفاده از
اطالعات مالی، کنترل عملیات، ارزیابی عملکرد
مدیران، بودجهریزی جامع، بودجهریزی سرمایهای،
ایجاد انگیزه در بین کارکنان و مدیران و بررسی
عوامل مهم رفتاری است )۵ .)باربرا معتقد است که
در آینده بر مهارتهای فردی )شامل درك ابهام و
توانایی ایفای رهبری(، مهارتهای بین فردی )تسهیل
کارگروهی، توانمندسازی کارکنان و نقش
مشاورهای و آموزش(، مهارتهای تحلیلی )شامل
تسهیل تحلیل تجاری(، توانایی تفکر بصری، تصنعی
و خالقانه و مهارتهای سازمانی تأکید خواهد شد
)۶ .)در این راستا، کوکینز در پژوهشی حسابداری
مدیریت را به شش دوره تقسیم کرده است. این شش
دوره از دوره باستان که مبادله کاال با کاال بود شروع
و به دوره تحلیلهای پیشگویانه ختم میشود. این
دورهها در جدول شماره ۱ ارائه شده است )۷٫)
کوکینز در تحلیلی دیگر حسابداری مدیریت را
بر مبنای ارزش افزوده حسابداری مدیریت، به سه
دوره تقسیم میکند که در دوره اول هدف
حسابداری مدیریت ارائه اطالعات بهای تمامشده
کاالی فروش رفته و موجودیها بوده و حسابداری
مدیریت در این دوره کمترین ارزش افزوده را دارد.
در دوره دوم وظیفه تحلیل و گزارشگری بها بر عهده
حسابداری مدیریت است. در این دوره انحرافات
بودجه تحلیل، سودآوری گزارش و عملکرد
اندازهگیری میشود. حسابداری مدیریت در این
دوره ارزش افزوده متوسطی دارد. در دوره سوم
حسابداری مدیریت با ارائه برنامهریزی بهای
تمامشده در تصمیمگیریها مشارکت دارد و
مدیریت را برای اتخاذ تصمیمهای بهتر راهنمایی
میکند. در این دوره حسابداری مدیریت بیشترین
ارزش افزوده را برای شرکت ایجاد میکند )۸ .)
کوکینز معتقد است تغییرات اصلی حسابداری
جدول ۱ :دورههای ششگانه حسابداری مدیریت
دوره اول دوره دوم دوره سوم دوره چهارم دوره پنجم دوره ششم
باستان قرون وسطی دوره صنعتی مطابقت با قوانین مشتری مداری تحلیل پیشگویانه
مبادله کاال با کاال وجود پول و
سرانجام دفترداری
دوطرفه
حسابداری هزینهیابی
استاندارد و روشهای
علمی تولید تیلور
قوانین استهالك تسریعی برای
حمایت از سرمایهگذاران
تسهیم بها بر مبنای علتومعلولی
برای انواع محصوالت، خدمات و
مشتریان
تغییر از دیدگاه سنتی
راهبردی و عملیاتی به
دید پیشگویانه
۲۰۱۵ ۱۹۸۰ ۱۹۳۰ ۱۹۱۱ ۱۴۹۴ میالد از قبل
شناسایی و تحلیل کالن روندهای مؤثر بر آینده حسابداری مدیریت …
۲۸ مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶
مدیریت شامل توسعه تحلیل سودآوری محصول به
تحلیل سودآوری مشتری، بسطدادن نقش حسابداری
مدیریت با مدیریت عملکرد بنگاه اقتصادی، حرکت
به سوی حسابداری آیندهنگرانه، ترکیب تحلیلهای
تجاری با روشهای مدیریت عملکرد شرکت، بهبود
و سازگارسازی روشهای حسابداری مدیریت،
مدیریت فنآوری اطالعات و تلفیق خدمات با
تجارت و ضرورت بهبود مهارتها و شایستگیها با
مدیریت رفتاری بها است )۸ .)کرل در پژوهشی
آینده حسابداری مدیریت را بررسی کرد.وی عوامل
تأثیرگذار بر تغییر در حسابداری مدیریت را به سه
حوزه تقسیم و در مقابل این سه گروه محرك تغییر،
چالشهای سازمانی مقابل شرکتها و سازمانها را
تشریح و سرانجام وظیفه حسابداری و حسابداران
مدیریت را برای کمک به مدیران مشخص کرد که
در جدول شماره ۲ ارائه شده است )۹ .)
پیشینه پژوهش
نتایج پژوهش سلیمان و همکاران نشان داد که
استفاده از فنهای حسابداری مدیریت در شرکتها
ضروری است و دلیل استفاده نکردن از این فنها
عواملی نظیر آگاهینداشتن مدیران ارشد سازمان،
تأکید بیش از حد بر تهیه اطالعات مالی و هزینهبر
بودن استفاده ازآن است )۱۰ .)نتایج پژوهش یزدیفر
و تسامنی نشان داد که نقشها و وظایف، فنها و
روشها و مهارتهای حسابداری مدیریت تغییر
کرده است و نقش و وظایف حسابداران مدیریت هم
در حرفه و هم در بخش دانشگاهی تغییر کرده است
)۱۱ .)تلها و همکاران در پژوهشی نشان دادند که
مدیریت کیفیت جامع، هزینهیابی بر مبنای فعالیت و
کارت ارزیابی متوازن برخی از فنهای جدید
حسابداری مدیریت است که برای همراهی با
تغییرات جدید فنآوری ارائه شده است. از مهمترین
تغییرات حسابداری مدیریت، فعال شدن بسیار زیاد
حسابداری مدیریت در بخش مدیریت فرایند تجاری
است )۱۲ .)
نتایج پژوهش راملی و همکاران نشان داد که
حسابداران مدیریت باید دید وسیعی از تجارت داشته
باشند و نباید صرفاً به مسائل حسابداری توجه کنند.
آنان باید بر مسائل راهبردی از جمله، گسترش
شاخصهای ارزیابی عملکرد به معیارهای غیرمالی
برای افزایش عملکرد شرکت تمرکز کنند. همچنین،
وظایف و مهارتهای حسابداران مدیریت با توجه به
تحوالت و جهانیشدن باید تغییر یابد )۱۳ .)مونیزوال
جدول ۲ :پیشرانهای آینده حسابداری مدیریت
پیشران چالش سازمانی وظیفه حسابداران مدیریت
تغییرات اقتصادی،
محیطی و جغرافیای
سیاسی
ضرورت شناسایی و واکنش مؤثر و مداوم در برابر تهدیدها،
چالشها و فرصتها به صورت خالقانه و زیرکانه
توسعه نقش رهبری به منظور تالش برای مدیریت
خطر
پیشرفت فنآوری جمعآوری اطالعات از اقیانوس دادهها و ارائه آن به
تصمیمگیرندگان
نقش اصلی در توسعه آیندهنگرانه و امکانات
مدیریت عملکرد و مدیریت مالی خالقانه و درست
تغییرات
جمعیتشناختی
ضرورت بهبود ارزشگذاری، مدیریت و توسعه داراییهای
نامشهود
توسعه نقش حسابداری مدیریت در حوزه سرمایه
ساختاری و روابط انسانی
دکتر جعفر باباجانی و دکتر عبدالخالق خنکا
مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶ ۲۹
در پژوهشی نشان داد که در گذشته حسابداری
مدیریت با حسابداری مالی تفاوت چندانی نداشته اما
با تغییرات کنونی وضعیت بهتر شده است. در حال
حاضر رویکرد جدیدی وارد حسابداری مدیریت
شده و حسابداران مدیریت نقش تصمیمگیری و
ارزشآفرینی و دستیابی به هدفهای سازمان را بر
عهده دارند. بنابراین، کشورهای در حال توسعه برای
مدیریت نتیجهمحور و فعال منابع محدود به
حسابداران مدیریت نیاز دارند )۱۴ .)
انجمن حسابداران خبره انگلیس و جامعه
حسابداران مدیریت آمریکا در پژوهشهایی
پیشرانها و محركهای تغییر و مهارتهای مورد نیاز
حسابداران در آینده را در سطح جهان )قارهها(
بررسی کردند. در این پژوهشها قوانین و مقررات،
فنآوریهای الکترونیکی، انتظارات جامعه از حرفه
و جهانیسازی به عنوان پیشران اصلی شناسایی شد
که هر یک عناصر و شاخصهای مختلفی دارد.
همچنین، توانشهای )قابلیتهای( حرفهای به اخالق
و مهارتهای فنی، هوش، خالقیت، توانشهای
الکترونیکی، هوش هیجانی، بصیرت )توانایی
چشماندازسازی( و خبرگی تقسیم میشود. افزون
براین، تأثیرگذارترین عوامل بیرونی در ۱۰ سال )و
بیش از ۱۰ سال( آینده شامل توسعه نظامهای
حسابداری خودکار هوشمند )۵۵ ،)%میزان تغییر و
نوسانهای اقتصادی )۴۲ ،)%گسترش انتظارات و
حوزه ارزش کسبوکار )۴۲ ،)%هماهنگی و
همگرایی بیشتر حسابداری و تجارت )کسبوکار(
)%۴۲ ،)پذیرش رایانش ابری به وسیله کسبوکار
)%۴۱ ،)آرمانها و انتظارات نسلهای آینده )۳۹ ،)%
تغییرات مسیر حاکمیت و تأثیر قدرتهای جهانی و
منطقهای و سازمانهای بینالمللی )۵۲ )%و تغییر
انتظارات جامعه و تحول حوزهها و نقشهای
.)۱۵-۱۸( است%( ۵۰( حسابداران
نتایج پژوهش سامکین و استینبنک نشان داد که
در حال حاضر دانشگاهها و استادان حسابداری با این
چالش روبهرو هستند که چگونه با توجه به روند
حرکت و تغییر سریع محیط، در میدان رقابت باقی
بمانند و همچنان یکی از بازیگران عرصه تجارت و
اقتصاد باشند. برای رسیدن به این هدف باید
رویکردهای نظری، روششناختی و تجربی تغییر یابد
و آموزش و یادگیری )تعلیم و تربیت( یکی از
حوزههای مهم برای تحول باشد. همچنین، این
موضوع در پژوهشهایی به طور مفصل مورد بررسی
قرار گیرد )۱۹٫)
نتایج پژوهش رشنو نشان داد که گسترشنیافتن
تفکرنظاممند موجب شده است که طراحی و اجرای
نظامهای حسابداری بدون توجه به ساختار سازمانی
انجام شود و بسیاری از مدیران به دالیل مختلف از
جمله نداشتن تخصص کافی، عالقهای به اجرای
نظامهای کنترلی ندارند. در نتیجه، از نظامهای کنترل
سنجش مسئولیت به نحو مناسب و مطلوب استفاده
نمیشود )۲۰ .)اعتمادی و زارعی در پژوهشی نمشان
دادنمد که شرکتهای خودروساز برای حفظ
جایگماه خمود در بمازار باید به استفاده از روشهای
مدیریت هزینه از جملمه،هزینمهیمابی بمر مبنمای هدف
روی آورند )۲۱ .)نتایج پژوهش دستگیر و
یارمحمدی نشان داد که نبود امکان تعیین قیمت
رقابتی، رایجنبودن طرز فکر مشتریمداری، نداشتن
روحیمه کمارگروهمی، اسمتفادهنکردن از روش
هزینهیابی بر مبنای فعالیت و استفادهنکردن از
مهندسی ارزش موانعی برای بکارگیری روش
هزینهیابی هدف است )۲۲ .)
شناسایی و تحلیل کالن روندهای مؤثر بر آینده حسابداری مدیریت …
۳۰ مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶
نتایج پژوهش خدامیپور و فتوحی اردکانی نشان
داد که در آینده، بیشتر مدیران اجرایی ارشد از بین
حسابداران مدیریت و مدیران مالی انتخاب خواهند
شد. مهمترین تغییر قابل توجه در حرفه حسابداری
مدیریت، دور شدن از تجزیهوتحلیل اطالعات
گذشتهوروی آوردن به تفکر راهبردی دربارهآینده
است. شرکتها روی حسابدارانی سرمایهگذاری
خواهند کرد که دارای معلومات کلی در زمینه
تجارت باشند و بتوانند مطالعههای موردی را به
منظور حل مشکالت بکار گیرند. همچنین، شرکتها
از حسابدارانی استقبال خواهند کرد که اندیشههای
جدید داشته، خطرپذیر باشند و توانایی کارگروهی
را نیز داشته باشند. در آینده تقریباً همه شرکتها بر
عملیات گروهی تأکید خواهند کرد و
تصمیمگیریها به صورت گروهی انجام خواهد شد.
حسابداران مدیریت و مدیران مالی از فنآوریهای
اطالعاتی نوین استفاده خواهند کرد. دایره
حسابداری وامورمالی ازتنوع کار بیشتری برخوردار
خواهد بودو اشخاصمربوطبهرشتههای مختلفی در
آن دایرهها بکار گرفته خواهند شد و شرکتها از
وسایل ارتباطی و مخابراتی بیشتری استفاده خواهند
کرد )۲۳٫)
خدامیپور و طالبی در پژوهشی نشان دادند که
مدیران شرکتها از ابزاربودجهریزی، تجزیهوتحلیل
انحرافات و تجزیهوتحلیل نقطه سر به سر استفاده
میکنند. همچنین، مدیران از ابزار کارت ارزیابی
متوازن، فرآیند مهندسی مجدد، حسابداری سنجش
مسئولیت، هزینهیابی بر مبنای هدف و هزینهیابی بر
مبنای فعالیت چندان استفاده نمیکنند. نتایج پژوهش
آنان نشان داد که ابزار بودجهریزی، تجزیهوتحلیل
انحرافات و تجزیهوتحلیل نقطه سر به سر بیشترین
اثربخشی را دارد و ابزار فرایند مهندسی مجدد،
حسابداری سنجش مسئولیت و هزینهیابی بر مبنای
فعالیت نیز اثربخش است. مهمترین موانع استفاده از
ابزار حسابداری مدیریت، به ترتیب، هزینه و منفعت
بکارگیری ابزار، کمبود نیروی انسانی زبده از نظر
علمی و تجربی و اتخاذ سیاستهای مقطعی و
کوتاهمدت به وسیله دولت است )۲۴ .)محبی و
طالبنیا در پژوهشی به مقایسه هزینهیابی بر مبنای
فعالیت و هزینهیابی سنتی پرداختند. نتایج پژوهش
آنان نشان داد کهبهای خدمات و کاالی محاسبه شده
طبق هزینهیابی بر مبنای فعالیت نسبت به روشهای
سنتی، دقیقتر و درستتر است. بنابراین، استفاده از
روشهای جدید مانند هزینهیابی بر مبنای فعالیت
زمانگرا میتواند به افزایش اثربخشی و کارایی
تصمیمهای مدیران کمک کند )۲۵ .)
حساسیگانه و همکاران در پژوهشی با بررسی
وضعیت حسابداری مدیریت نشان دادند که
شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار
تهران، به تهیه اطالعات برای گزارشهای مالی
ساالنه و تخصیص و کنترل هزینهها توجه بیشتر و به
مدیریت خطر، تصمیمگیری راهبردی و برنامهریزی
توجه کمتر دارند )۲۶ .)عالمشاه در پژوهشی نشان
داد که ۱ .اولویت پایین حسابداری هزینههای
زیستمحیطی، ۲ .مقاومت در برابر تغییر روشهای
سنتی، ۳ .کارایی یا مالحظات مخارج و منافع، ۴ .
محدودیت منابع و نیروی متخصص، ۵ .دشواری
جمعآوری و تخصیص هزینههای زیستمحیطی و ۶ .
فشار خارجی عواملی است که بر فرایند تصمیمگیری
در مورد بکارگیری روشهای حسابداری مدیریت
زیستمحیطی اثر میگذارد )۲۷ .)پورزمانی و
مشایخیفرد در پژوهشی نشان دادند که برای کنترل
دکتر جعفر باباجانی و دکتر عبدالخالق خنکا
مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶ ۳۱
بهینه مصرف مواد خام،آب، انرژی و سوخت، ایجاد
و دفع ضایعات و پسماند و پیشگیری از آلودگی
محیط زیست باید از ابزار حسابداری مدیریت
زیستمحیطی همچون ارزیابی چرخه عمر و
هزینهیابی چرخه عمر استفاده شود )۲۸ .)
نتایج پژوهش دیانتی دیلمی نشان داد که با
توجه به اهمیت اقتصاد مقاومتی در داخل کشور
و نیز وظیفه همه اقشار مردم، به ویژه دانشگاهیان
در این مورد، ابزار حسابداری مدیریت میتواند
به مدیران بنگاههای اقتصادی کمک کند تا به
اجرایی کردن ارکان اقتصاد مقاومتی بهویژه تولید
ملی در بنگاههای اقتصادی خود بپردازند )۲۹ .)
دیانتی دیلمی و درخشان در پژوهشی دیگر نشان
دادند که هزینهیابی جریان مواد و انرژی میتواند
به عنوان ابزاری جامع و دقیق برای شناسایی و
تحلیل ناکاراییهای انرژی بکار گرفته شود. به
هزینهیابی جریان مواد و انرژی باید همانند
بسیاری از رویکردهای حسابداری هزینهیابی
زیستمحیطی، به عنوان یک روش حسابداری
برای بهبود فرایند تصمیمگیریهای اقتصادی و
زیستمحیطی، با در نظر گرفتن مصرف مواد و
انرژی، نگریسته شود. در نتیجه، این روش،
جایگزینی برای روش حسابداری هزینهیابی
انرژی سنتی و دانش هزینهیابی ایجاد شده ناشی
از آن نیست. همچنین، مفهوم هزینهیابی انرژی
سنتی میتواند بسیاری از اطالعاتی که حسابداری
هزینهیابی جریان مواد و انرژی برای ارزیابی
هزینه به آن نیاز داردرا تأمین کند )۳۰ .)دانشفرد
در پژوهشی بر اساس سه حوزه ادبیات حسابداری
مدیریت، ادبیات مرتبط با حوزه بهرهوری و
برنامهریزی مالی نشان داد که بهرهوری مالی به
شکلگیری برنامههای دولت در بخش عمومی
کمک میکند و برنامههای مالی بخش عمومی بر
برابری اجتماعی و تقاضای عمومی اثر مثبت دارد
)۳۱ .)مهرانی و رامروز در پژوهشی با بررسی
پژوهشهای انجام شده در حوزه حسابداری
مدیریت نشان دادند که در سالهای اخیر
پژوهشهای تعاملگرا محبوبتر شده و
موضوعهای متنوع زیادی را تحت پوشش قرار
داده است )۳۲ .)نتایج پژوهش عالمشاه نشان داد
که هزینهیابی بر مبنای فعالیت زمانگرا بهتر از
روشهای سنتی، بهای تمامشده خدمات را
محاسبه میکند. بنابراین، بیمارستانها به منظور
تصمیمگیری و مدیریت درست و ارائه اطالعات
دقیق و واقعی باید از نظامهای جدید استفاده کنند
تا به کارایی و اثربخشی بیشتر منجر شود )۳۳ .)
روش پژوهش
پژوهش حاضر در دو مرحله انجام شد که در هر دو
مرحله از نوع کاربردی محسوب میشود. در مرحله
اول هدف، تهیه وارائه پیشرانهای تأثیرگذار بر آینده
حسابداری مدیریت و تجزیهوتحلیل آن و در مرحله
دوم هدف، ارائه برنامه کاربردی در برنامهریزی در
حوزه حسابداری مدیریت در ایران بود. بر اساس
چگونگی بهدست آوردن دادههای مورد نیاز،
پژوهش حاضر در هر دو مرحله به جهت گردآوری
دادهها به صورت واقعی و بدون دستکاری به عنوان
پژوهشهای توصیفی )غیرآزمایشی( محسوب
میشود. این پژوهش بر مبنای نوع داده نیز از نوع
پژوهشهای ترکیبی )آمیخته( است که شامل نتایج
کمی و کیفی است.
شناسایی و تحلیل کالن روندهای مؤثر بر آینده حسابداری مدیریت …
۳۲ مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶
روش و ابزار گردآوری دادهها
در این پژوهش برای جمعآوری داده از هر دو
روش میدانی و کتابخانهای استفاده شد. به این معنا
که مبانی نظری پژوهش از طریق کتابها، مقالهها،
پایاننامههای کارشناسی ارشد و رسالههای دکتری،
مجالت و نشریات و سایر منابع معتبر و دادههای
پژوهش با استفاده از روشهای هماندیشی خبرگان،
پرسشنامه باز، مصاحبه و دلفی فازیجمعآوری شد.
با این وجود در برخی موارد دادهها از روشهای
دیگری نظیر مشاهده، بررسی اسناد و مدارك و
مشارکت خود پژوهشگران نیز بهدست آمد. در ادامه
هر یک از روشهای باال به صورت مختصر تشریح
شده است.
هماندیشی خبرگان، پرسشنامه باز و مصاحبه
به منظور شناسایی نیروهای پیشران ابتدا،
جلسههایی به صورت هماندیشی با خبرگان برگزارو
نظرات آنان دریافت شد. این جلسهها )به صورت ۲ ،
۳ و در مواردی ۴ نفره( در مجموع شامل ۹ فرد خبره
بود. همچنین، به منظور دریافت نظرات افراد
متخصص که دسترسی حضوری به آنها دشوار بود،
سؤالهای کامالً باز از طریق فضای مجازی ارسال و
نتایج دریافت شد. در این مرحله نیز تعداد خبرگان ۷
نفر بودند. در مرحله بعد در این پژوهش از مصاحبه
نیمه ساختاریافته به عنوان اصلیترین ابزار جمعآوری
دادهها استفاده و با ۱۰ نفر از خبرگان در کشور
مصاحبه شد. در این پژوهش، هدف، بررسی آینده
حسابداری مدیریت بر مبنای پیشرانهای آیندهساز
است و بنابراین در مرحله مصاحبه، مفاهیم مرتبط با
آن مانند عوامل مؤثر )پیشرانها( و تغییرات به
صورت بهنسبت تفصیلی مورد بحث قرار گرفت.
مصاحبهها در پژوهش حاضر با رویکردی اکتشافی
هدایت شد وهدف از آن آزمون فرضیهها نبوده بلکه
هدف اصلی، پاسخگویی به سؤالهای پژوهش بود.
به طور کلی سؤالها تقریباً باز و گسترده بود اما نه
آنقدر باز که همه چیز را در بر گیرد و نه آنقدر
محدود که امکان اکتشافهای نو و جدید را از بین
ببرد. سپس، واژگان، عبارتها، مفاهیم، سؤالها و
موضوعاتی که به پژوهش مرتبط است تعیین شد.
فرایند دنبال شده برای ورود به مصاحبهها شامل
معرفی شخصی، بیان هدف پژوهش، اظهار رازداری
در مورد اطالعات و توضیح در این مورد بود که چرا
مصاحبهشونده برای این مصاحبه انتخاب شده است.
اطالعات دریافتی از مصاحبهشوندگان، در جلسه
مصاحبه به وسیله مصاحبهگر ضبط و
یادداشتبرداری نیز شد. سپس، با استفاده از نرمافزار
وُرد، مصاحبهها به صورت الکترونیکی نسخهبرداری
شد. به منظور تحلیل دادهها اطالعات جمعآوری،
طبقهبندی و تحلیل شده و نتایج مصاحبه برای تأیید
به گروه خبرگان از طریق پرسشنامه ارسال شد. به
طور کلی در این پژوهش با ۱۰ نفر از خبرگان منتخب
با روش نمونهگیری قضاوتی و گلولهبرفی، مصاحبه
نیمه ساختاریافته انجام شد و تا اشباع نظری ادامه
یافت. الزم به ذکر است در این مرحله نیروهای
پیشران شناسایی شده از طریق مبانی نظری و
پژوهشهای پیشین و روش هماندیشی خبرگان و
پرسشنامه باز تعدیل شد تا بر مبنای آن مرحله دلفی
فازی اجرا شود.
دلفی فازی
موری و همکاران در پژوهشی برای بهبود روش
دلفی سنتی، مفهوم یکپارچهسازی روش دلفی سنتی
دکتر جعفر باباجانی و دکتر عبدالخالق خنکا
مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶ ۳۳
با نظریه فازی را در سال ۱۹۸۵ ارائه کردند.
ایشیکاوا و همکاران کاربرد نظریه فازی در روش
دلفی را بیشتر تشریح کردند و الگوریتم
یکپارچهسازی فازی را برای پیشبینی ضریب نفوذ
آینده رایانهها در سازمانها بسط دادند. پس از آنان
سو و یانگ عدد فازی مثلثی را برای در بر گرفتن
نظرات متخصصان و ایجاد روش دلفی فازی بکار
بردند. مقادیر بیشینه و کمینه نظرات متخصصان به
عنوان نقاطمرزیاعدادمثلثیفازیدرنظر گرفته شد
و میانگین هندسی به عنوان درجه عضویت اعداد
مثلثی فازی و برای حذف اثر نقاط مرزی بکار رفت.
مزیت روش ابداع شده به وسیله سو و یانگ در
سادگی آن است. زیرا نظرات متخصصان در یک
مرحله جمعآوری میشود. در این پژوهش برای
جمعبندی نظرات خبرگان در مرحله هماندیشی
خبرگان، پرسشنامه باز و مصاحبه، از روش دلفی
فازی استفاده و تعداد ۲۱ پرسشنامه قابل استفاده
دریافت شد. الزم به ذکر است پرسشنامه تهیه شده
در چندین نوبت از جمله در مرحله مصاحبه به وسیله
خبرگان اصالح و نظرات هر یک از آنان در مورد
پرسشنامه دلفی دریافت و موارد مورد نظر لحاظ
شد. گفتنی است پرسشنامه به لحاظ ویرایش ادبی و
روش پژوهش نیز به وسیله متخصصین حوزه مربوط
بررسی و ویرایش مناسب انجام شد.
جامعه آماری، نمونه و قلمروپژوهش
در این پژوهش جامعه آماری شامل استادان و
دانشجویان دکتری حسابداری، اعضای انجمن
حسابداری مدیریت ایران و متخصصان حرفه
حسابداری مدیریت است. برای مصاحبه تنها افرادی
انتخاب شدند که دانش، تجربه و شناخت کافی از
موضوع دارند. در پژوهش کیفی معموالً از
نمونهگیری تصادفی اجتناب میکنند. زیرا، روشی
مناسب برای یافتن افراد با اطالعات الزم نیست. به
این معنا کهدر این پژوهشها، نمونهگیری مورد نیاز،
نمونهگیری نظری و گلوله برفی است که بر اساس
سازههایی به لحاظ نظری مرتبط انجام میشود. در
این فرایند یکی از مفاهیم مهم اشباع نظری است.
افزایش تعداد مشاهده یا نمونه تا زمانی ادامه مییابد
که دیگر موجب افزایش بینش و بصیرت نشود یا تا
وقتی که پژوهشگر متوجه شود که دیگر چیز تازهای
کشف نمیشود.
در این پژوهش از روش نمونهگیری قضاوتی و
گلوله برفی و نظری استفاده شد و با ۱۰ نفر خبره
مصاحبه و با مشارکت ۲۱ نفر خبره، پرسشنامه دلفی
جمعآوری شد. در مصاحبه، ابتدا، تعدادی از
اشخاص صاحبنظر و دارای تحصیالت و تجربه
کافی مرتبط با موضوع، انتخاب شدند و در پایان
مصاحبه از آنها درخواست شد که سایر افراد مطلع
و صاحبنظر در مورد موضوع پژوهش را معرفی
کنند و یا در مواردی که برای تکمیل الگو، در زمینه
خاصی نیاز به دریافت نظرات اشخاص با تجارب
خاص بود، از مصاحبهشوندگان درخواست شد تا
افراد صاحبنظر با تجارب مناسب را معرفی کنند.
کفایت نمونهگیری با روش نمونهگیری نظری محقق
شده است. قلمرو موضوعی پژوهش حوزه
حسابداری مدیریت و ارائه پیشرانهای آیندهساز
برای حسابداری مدیریت است. قلمرو زمانی پژوهش
شامل جمعآوری نظرات مشارکتکنندگان از طریق
مصاحبه و دلفی طی یک دوره زمانی در سالهای
۱۳۹۶-۱۳۹۵ است. همچنین، تاریخچه حسابداری
مدیریت و سایر عوامل مؤثر بر حسابداری مدیریت
شناسایی و تحلیل کالن روندهای مؤثر بر آینده حسابداری مدیریت …
۳۴ مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶
در کشورهای پیشرفته و ایران بررسی میشود. قلمرو
مکانی این پژوهش نیز کشور ایران است.
یافتهها
نتایج هماندیشی خبرگان، پرسشنامه باز و مصاحبه
در این قسمت بخشی از نتایج هماندیشی خبرگان
و مصاحبه با صاحبنظران به صورت کامالً خالصه
و در پایان نیز پیشرانهای اصلی ارائه شده است.
صاحبنظران معتقدند کهنقش مشاورهای حسابداران
مدیریت بیشتر میشود و آنان باید از تواناییهای
چندمهارتی برخوردار باشند. بنابراین، حسابداران
مدیریت باید توان آیندهنگری باالیی داشته باشند و
بتوانند رفتار هزینهها و رقبا و فروش محصوالت و
تحوالت آینده را پیشبینی و حتی پیشگویی کنند.
در نتیجه، تقاضا برای افرادی که از توانایی
چندمهارتی برخوردارند در آینده بیشتر خواهد شد.
گفتنی است سودآورنبودن برخی صنایع ارتباطی به
ضعف حسابداری آنها ندارد بلکه ناشی از مدیریت
نادرست است که البته حسابداران مدیریت میتوانند
با ارائه مشاورههای مبتنی بر دادههای مالی و بازار و با
آیندهنگری مناسب، به مدیریت در زمینه اتخاذ
تصمیمهای درست کمک کنند. یکی از بزرگترین
مشکالت در حوزه حسابداری مدیریت، نبود پایگاه
داده و یا محرمانهبودن اطالعات حسابداری به ویژه
در سازمانهای دولتی است. ایجاد پایگاه داده جامع،
دقیق و درست میتواند تحولی عظیم در حوزه
پژوهش و آموزش ایجاد کند. این مهم نیز میتواند با
ایجاد ارتباط دانشگاه با صنعت و جامعه مطابق با
هدفهای دانشگاه تحقق یابد. در این حوزه باید
انگیزه الزم در صنعت برای ارتباط و استفاده از
مزایای ارتباط با دانشگاه ایجاد و طرفین متقاعد شوند
که این ارتباط موجب ایجاد ارزش افزوده میشود.
پس از آن باید شرکتها و سازمانها دادههای واقعی
تهیه و پایگاه داده ایجاد کنند تا قابل استفاده در
پژوهشها و آموزشها باشد.
تصمیمگیری و محاسبه بهای تمامشده، نیازمند
داشتن دادههای درست و دقیق است. البته، در حوزه
بهای تمامشده ترکیب و نسبت سه عنصر شامل مواد،
دستمزد و سربار و همچنین رفتار هزینهها با توجه به
تحوالت فنآوری اطالعات و محیط و قوانین تغییر
خواهد کرد و با مکانیزهشدن و بکارگیری رباتها و
فنآوریهای جدید، محاسبه بهای تمامشده مهمتر
خواهد شد. در حوزه حقوق و دستمزد با توجه به
قوانین کار و قراردادهای حقوق ثابت، لحاظ کردن
هزینه حقوق و دستمزد به عنوان هزینه متغیر، باعث
سردرگمی شده است. در حوزه بهای تمامشده
کمتوجهی به بهای تمامشده هم از طرف مدیریت و
هم از طرف حسابداران باعث عقبافتادن این حوزه
از حوزه حسابداری مالی و مالیاتی شده است. به بیان
دیگر، به دلیل تقاضای گزارش مالی به وسیله ادارات
مالیاتی، سازمان تأمین اجتماعی، صندوقهای
بازنشستگی، بانکها و بورس و غیره حسابداری مالی
و مالیاتی در شرکتها و سازمانها وضعیت مناسبی
دارد اما حوزه حسابداری مدیریت به دلیل نبود تقاضا
از طرف استفادهکنندگان درونسازمانی از پیشرفت
چندانی برخوردار نبوده است. در جهت ایجاد انگیزه
در مدیریت شرکتها برای بکارگیری حوزه
حسابداری مدیریت باید بین صنعت و دانشگاه ارتباط
برقرار شده و مدیران و مسئوالن با مزایای حسابداری
مدیریت و بهای تمامشده آشنا شوند تا تقاضا برای
این حوزه افزایش یابد. برای این کار میتوان
دکتر جعفر باباجانی و دکتر عبدالخالق خنکا
مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶ ۳۵
همایشها و کارگاههای مشترك با مدیران و
مسئوالن شرکتها و سازمانها برگزار کرد. البته،
یکی دیگر از دالیل نبود تقاضا برای حسابداری
مدیریت نبود افراد متخصص کافی در این حوزه
است. بنابراین، باید توجه داشت افراد متخصص این
حوزه را نیز باید به تعداد کافی تربیت و آموزش داد
تا پاسخگوی تقاضای مدیران و مسئوالن باشند.
گفتنی است مطابق با نظر خبرگان، بسیاری از مدیران
حاضر هستند در ازای افزایش سودآوری شرکت با
بکارگیری فنهای حسابداری مدیریت با حسابداران
مدیریت همکاری و قرارداد منعقد کنند. پایبندبودن
استادان و اعضای انجمنها و حسابداران مدیریت به
قرارداد بین خود با مدیران و مسئوالن میتواند به
افزایش اطمینان جامعه و شرکتها و سازمانها
کمک کند و ایفا نکردن تعهدات منجر به کاهش
اطمینان جامعه به حسابداران مدیریت خواهد شد.
افزون بر مطالب ذکر شده در باال، تفکر و نحوه
تولید باید تغییر کند. ابتدا، باید بازار هدف و
سلیقههای مصرفکننده شناسایی و بر مبنای آن
محصوالت تولید شود. حسابداران مدیریت باید در
این حوزه از تواناییهای پیشبینیکنندگی باالیی
برخوردار باشند و بازارها و سلیقهها را شناسایی و با
آداب، رسوم و فرهنگ مشتریان آشنا باشند. گفتنی
است این زمینه آشنایی در حال حاضر محدود به یک
منطقه یا کشور نیست بلکه باید از کشورهای دیگر
نیز شناخت کافی داشته باشند. در حال حاضر زنجیره
ارزش بسیار گسترده شده و به عبارت دیگر برای
تولید باید دید جهانی از زنجیره ارزش داشت. برای
داشتن چنین دیدی الزم است توانایی جامعهشناسی و
روانشناسی و سایر علوم و رشتههای مربوط را
افزایش داد. همچنین، در حوزه حسابداری مدیریت،
به دانش و علم و شناخت از عملیات و فعالیتهای
تولیدی شرکت نیاز است. بنابراین، الزم است که
حسابداران مدیریت با رشتههای فنی مانند مهندسی
عمران و برق و غیره و ریاضی، آمار، تولید و فرایند
تولید و کنترل کیفیت آشنایی داشته باشند. در نتیجه،
از طریق ارائه این دروس در واحدهای مصوب و یا
از طریق استخدام دانشآموختگان در رشتههای
بینرشتهای باید این موارد به حسابداران مدیریت
آموزش داده شود تا آنان بتوانند مشکالت شرکت را
شناسایی و متناسب با آن پیشنهادهای کاربردی ارائه
کنند؛ به گونهای که برای شرکت ایجاد ارزش افزوده
کند. البته، برخی از صاحبنظران نیز معتقدند برای
باالبردن جذابیت حرفه باید تالشهایی کرد و با
عناوین جذاب مانند رایانش مالی، مهندسی مالی و
غیره افراد باهوش و با استعداد را جذب کرد.
با توجه به هماندیشی خبرگان، پرسشنامه باز و
مصاحبه و همچنین مبانی نظری و پژوهشهای
پیشین، پیشرانهای تأثیرگذار بر حسابداری مدیریت
در حوزه حرفه حسابداری مدیریت و کسبوکار در
۲۰ سال آینده به شرح زیر شناسایی و بررسی شدند:
حوزه کسبوکارها: سرمایهداری آینده
)پارادایمهای بازار و کسبوکار حاکم در آینده(،
واکنش پیشروان تجارت )شرکتهای پیشرو( به
تغییرات پیرامون، کیفیت و دسترسی به صاحبنظران
و استعدادهای جهانی حرفه، تأثیر ترکیب مراکز و
نهادهای مالی، انتخاب زبانهای تجاری بینالمللی،
میزان ادغام و تحصیل ملی و جهانی، میزان
سرمایهگذاری مستقیم خارجی، میزان جریان و
صادرات نوآوریها، سرعت و مدت چرخه تجاری،
تجربه پذیرش الگوهای تجاری جدید، عموم )برون(
سپاری بودجه نوآوریها: مصرفکننده به عنوان
شناسایی و تحلیل کالن روندهای مؤثر بر آینده حسابداری مدیریت …
۳۶ مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶
سرمایهگذار )۱۸-۱۵ ،)سطوح پیچیدگی تجارت،
پذیرش نظامهای یکپارچه برای مدیریت پیچیدگی
تجارت، توانایی و قابلیتهای مدیریت خطر بنگاه
اقتصادی، ارزیابی رویهها و قوانین حاکمیت شرکتی،
گسترش کارآفرینی اجتماعی در بخشهای اجتماعی
و تجارت، گسترهوتنوع انتظارات ذینفعان خارجی،
تمرکز و تأکید بر مدیریت شهرت شرکت به عنوان
بخشی از راهبرد کسبوکار )۱۲ ،)سطح تعهد
سازمانی به مسئولیت اجتماعی، انساندوستی و کار
داوطلبانه، استفاده از وجه نقد در معامالت مالی،
مدیریت پاسخگویی و رعایت قوانین در درون
شرکت، نقش آینده واسطهگرها و داللها، ظهور
بخشهای صنعتی و حرفههای جدید، مدیریت خطر،
سیاستهای حوزه حسابداری مدیریت شرکتها،
پیچیدگی کسبوکار، اهمیت اطالعات غیرمالی،
ساختار سلسله مراتبی تملق محور، تولید در سطح
جهانی، تجارت الکترونیک بین شرکتها و بین
شرکت و مشتری، تمرکز بر مشتری، منابع مالی،
امکانات و غیره.
حوزه حرفه حسابداری مدیریت: انتظارات و
تعریف جامعه از حسابداری مدیریت، توانایی
مهارتهای حسابداری مدیریت در اقتصادهای در
حال گذار، سطح مهارتهای کارآفرینی در حرفه،
درك و تصور عموم و جذابیت حرفه )۱۸-۱۵،)
تأسیس و به رسمیت شناختن انجمنهای حسابداری،
تأثیر رقابت از طریق ورود افراد خارج از حرفه به
ارائه خدمات حسابداری، تمایالت به مهارتهای
بینرشتهای، تمایالت به تحلیلهای انتزاعی، الزامات
تجارت برای فراهمکردن بیش از پیش اطالعات
غیرمالی، تداوم کامل کردن الگوهای گزارشگری،
افزایش تأکید بر نقش حسابداران مدیریت به عنوان
شریک تجاری، تقاضای چندمهارتی از حسابداران
مدیریت، تقاضای مهارتهای ارتباطی، تقاضای
مهارتهای تحلیلی و تجسمی، تقاضای مهارتهای
دیدگاه مالک-تجارت، تقاضای مهارتهای فردی
)شامل درك ابهام و توانایی ایفای رهبری(، تقاضای
مهارتهای بین فردی )توانمندسازی کارکنان و
نقش مشاورهای(، تقاضای مهارتهای تحلیلی )شامل
تسهیل تحلیل تجاری(، تقاضای مهارتهای خالقانه،
تقاضای مهارتهای سازمانی، تقاضای کارگروهی
)۱۰ ،۱۱ و ۱۸ ،)مشارکت در کارهای مدیریتی،
مشارکت در تدوین راهبردهای شرکت )۱۲ ،)اخالق
حرفهای حسابداران مدیریت، تغییر شاخصهای
ارزیابی عملکرد به غیرمالی، نیروهای انسانی
متخصص حسابداری مدیریت، توانشهای
)قابلیتهای( حرفهای، توانشهای الکترونیکی،
بصیرت، اخالق و مهارتهای فنی، خبرگی،
خالقیت، هوش، هوش هیجانی، تعریف حوزه
وظایف و نقش حسابداران مدیریت، اندازه و
پیچیدگی کارهای مالی مدیران، اطالعات غیرمالی و
گزارشگری یکپارچه، شفافیت در گزارشگری مالی،
توازن بین حسابداری مالی برونسازمانی و
حسابداری مدیریت درونسازمانی، مدیریت
حسابرسی داخلی، تغییر ساختارها و الگوهای تجاری
مؤسسات و شرکتهای حسابداری، فرصتهای
ناشی از پذیرش قوانین جهانی، ارزیابی زنجیره تأمین
جهانی حسابداری، پذیرش استانداردهای
پذیرفتهشده بینالمللی حسابداری، تأثیر قوانین
شرکتهای با اندازه خاص بر شیوههای حسابداری
آنها، میزان پذیرش زبان گزارشگری تجاری
توسعهپذیر به عنوان استاندارد دادههای حسابداری و
اهمیت داراییهای نامشهود در ارزشگذاری
دکتر جعفر باباجانی و دکتر عبدالخالق خنکا
مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶ ۳۷
شرکت.
دلفی فازی
پس از تهیه فهرست پیشرانهای اولیه، با نظرات
استادان راهنما و مشاور و استادان متخصص در حوزه
حسابداری مدیریت و همچنین خبرگان در مرحله
مصاحبه، پیشرانهای یاد شده در باال تجمیع و تعدیل
شد و سرانجام ۲۳ پیشران در حوزه حرفه و
کسبوکار انتخاب و پرسشنامه دلفی تهیه و به
خبرگان مرحله دلفی ارسال شد.
اطالعات فردی و عمومی خبرگان-دلفی
تمامی مشارکتکنندگان با تحصیالت دکتری و
استادان دانشگاه در حوزه حسابداری و حسابداری
مدیریت بودند. بنابراین، این افراد هم به دلیل فعالیت
در حسابداری مدیریت و هم دارا بودن تحصیالت
دانشگاهی، از نظر تجربی و نظری افرادی آگاه
هستند. همچنین، تمامی مشارکتکنندگان در
حوزههای حسابداری مدیریت، حسابداری،
حسابرسی یا مدیریت مالی تجربه داشتهاند و به عنوان
متخصصان حوزه حسابداری مدیریت در کشور
هستند. جزئیات اطالعات عمومی خبرگان این مرحله
در جدول شماره ۳ ارائه شده است.
آزمون پایایی
به منظور بررسی همسانی گویههای پرسشنامه از
آزمون آلفای کرونباخ استفاده شد. نتایج آزمون
نشان داد که آلفای کرونباخ، با توجه به تعداد سؤالها
و مشارکت تعداد ۲۱ نفر خبره، ۶/۹۰ %است.
آزمون دوجملهای
نتایج آزمون نسبت یا دوجملهای مندرج در
جدول شماره ۴ مربوط به پیشرانها نشان میدهد که
به جز ۵ پیشران، برای سایر پیشرانها تعداد نظر موافق
و مخالف در مقدار معنیداری ۵ %با هم برابر نیسمت
و این نابرابری به نفع نظر موافق است. از این رو، به
جدول ۳ :اطالعات عمومی خبرگان دلفی فازی
متغیر شرح فراوانی درصد
فراوانی
فراوانی
درصد فراوانی
تجمعی تجمعی
سن
۱۹ ۱۹ ۴ سال ۳۵ از کمتر
۴۲/۸ ۲۳/۸ ۵ سال ۳۵-۴۵ بین
۵۲/۴ ۹/۵ ۲ سال ۴۶-۵۵ بین
۱۰۰ ۴۷/۶ ۱۰ سال ۵۶-۶۵ بین
۱۰۰ ۲۱ جمع
شغل استاد دانشگاه ۲۱ ۱۰۰ ۱۰۰
رشته
۴/۸ ۴/۸ ۱ مدیریت حسابداری
۹۵/۲ ۹۰/۵ ۱۹ حسابداری
۱۰۰ ۴/۸ ۱ سایر
۱۰۰ ۲۱ جمع
حوزه تخصصی
۹۵ ۹۵ ۲۰ مدیریت حسابداری
حسابداری مدیریت-فنآوری ۱ ۵ ۱۰۰
۱۰۰ ۲۱ جمع
شناسایی و تحلیل کالن روندهای مؤثر بر آینده حسابداری مدیریت …
۳۸ مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶
نظر پاسخدهندگان پیشرانهای ارائه شده، جزء
پیشرانهای آیندهساز حسابداری مدیریت است.
ستون آخر این جدول، میانگین امتیازات هر پیشران
را نشان میدهد. همانگونه که مشاهده میشود،
جدول ۴ :آزمون دوجملهای مبتنی بر نظر موافق یا مخالف
سؤالهای پرسشنامه
تعداد
موافق
۳ >
تعداد
مخالف
۳ =<
درصد
موافق
مقدار
معنیداری
میانگین
سرمایهداری آینده: پارادایمهای بازار و کسبوکار حاکم در آینده ۱۶ ۵ ۷۶/۰ ۰۳/۰ ۹/۳
۴ ۰/۰۱ ۰/۸۱ ۴ ۱۷ پیرامون تغییرات به تجارت پیشروان واکنش
تأثیر ترکیب مراکز و نهادهای مالی و میزان ادغام و تحصیل ملی و جهانی
شرکتها
۳/۸۶ ۰/۰۱ ۰/۸۱ ۴ ۱۷
۳/۶۷ ۰/۱۹ ۰/۶۷ ۷ ۱۴ بینالمللی تجاری زبانهای انتخاب
پذیرش الگوهای تجاری و تولیدی جدید و نظامهای نوین حسابداری مدیریت ۱۹ ۲ ۹/۰ ۰۰/۰ ۳۸/۴
گسترش نوآوریهاو عموم )برون( سپاری بودجه نوآوریها: مصرفکننده به
عنوان سرمایهگذار
۴/۱۹ ۰/۰۰ ۰/۸۶ ۳ ۱۸
پذیرش نظامهای مالی و غیرمالی یکپارچهو افزایش شفافیت و گزارشگری ۲۰ ۱ ۹۵/۰ ۰۰/۰ ۲۹/۴
سرعت و پیچیدگی کسبوکارو توانایی و قابلیتهای مدیریت خطر بنگاه
اقتصادی
۴/۲۴ ۰/۰۰ ۰/۸۶ ۳ ۱۸
افزایش گستره و تنوع انتظارات ذینفعان و جامعه و مدیریت ارتباط با مشتری
و تجربه مشتری و مشتریمداری
۴/۴۸ ۰/۰۰ ۱ ۰ ۲۱
تأکید بر مدیریت شهرت شرکت و مسئولیت اجتماعی و انساندوستی به عنوان
بخشی از راهبرد تجارت
۴/۱۴ ۰/۰۱ ۰/۸۱ ۴ ۱۷
تغییر شاخصهای ارزیابی عملکرد به غیرمالی و افزایش پاسخگویی و رعایت
قوانین در درون شرکت
۴/۱ ۰/۰۱ ۰/۸۱ ۴ ۱۷
انتظارات، درك و تعریف جامعه از حسابداری مدیریت و جذابیت حرفه ۱۸ ۳ ۸۶/۰ ۰۰/۰ ۹/۳
تقاضای چندمهارتی از حسابداران مدیریت )شامل مهارتهای ارتباطی،
تحلیلی، انتزاعی و تجسمی، خالقانه، سازمانی، کارگروهی، بینرشتهای و غیره(
۴/۳۳ ۰/۰۰ ۰/۸۶ ۳ ۱۸
افزایش مشارکت در کارهای مدیریتی و تدوین راهبردهای شرکت و افزایش
نقش مشاورهای
۴/۳۸ ۰/۰۰ ۰/۹ ۲ ۱۹
۴/۳۸ ۰/۰۰ ۰/۹۵ ۱ ۲۰ مدیریت حسابداران حرفهای اخالق گسترش
۴/۴۳ ۰/۰۰ ۱ ۰ ۲۱ مدیریت حسابداری متخصص انسانی نیروهای افزایش
افزایش تقاضا برای حسابداری مدیریت و ایجاد توازن بین حسابداری مالی و
حسابداری مدیریت
۴/۵۲ ۰/۰۰ ۱ ۰ ۲۱
تغییر ساختارها و الگوهای تجاری مؤسسات و شرکتهای حسابداری و
ارزیابی جهانی زنجیره تأمین حسابداری
۴/۲۹ ۰/۰۰ ۰/۹ ۲ ۱۹
فرصتهای ناشی از پذیرش قوانین جهانی حسابداری )از جمله استانداردهای
بینالمللی گزارشگری مالی، زبان گزارشگری تجاری توسعهپذیر و غیره به
عنوان استاندارد دادههای حسابداری(
۳/۸۱ ۰/۰۸ ۰/۷۱ ۶ ۱۵
افزایش رقابت با ورود افراد خارج از حرفه و انجام وظایف حسابداری
مدیریت به وسیله سایررشتهها مانند رایانه، صنایع، مهندسی مالی و غیره.
۳/۸۶ ۰/۳۸ ۰/۶۲ ۸ ۱۳
تأثیر قوانین شرکتهای با اندازه خاص بر شیوههای حسابداری آنها ۱۳ ۸ ۶۲/۰ ۳۸/۰ ۴۸/۳
۳/۲۹ ۰/۶۶ ۰/۴۳ ۱۲ ۹ اداری دیوانساالری و تملقمحور مراتبی سلسله ساختار
نقش آینده واسطهگرها و داللها و نظامهای نوین بازاریابی و توزیع ۱۰ ۱۱ ۴۸/۰ ۱ ۴۸/۳
دکتر جعفر باباجانی و دکتر عبدالخالق خنکا
مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶ ۳۹
میانگین امتیازات تمامی پیشرانها بیشتر از ۳ است.
بررسی نتایج پژوهش بر مبنای دلفی فازی شامل
۶ گام بود. گام اول: کمترین مقدار از هر معیار به
عنوان کمینه مشخص شد. گام دوم: بیشترین مقدار
هر معیار به عنوان بیشینه مشخص شد. گام سوم:
میانگین هندسی هر شاخص محاسبه شد. گام چهارم:
از آن جا که در پرسشنامه از طیف ۵ گزینهای
لیکرت استفاده شده بود، عدد میانه یعنی ۳ به عنوان
آستانه مشخص شد. گام پنجم: با استفاده از روش
میانگین فازی برای اعداد فازی ساخته شده در هر
معیار، میانگین فازی محاسبه شد. گام ششم: با مقایسه
آستانه و میانگین فازی در وضعیتی که آستانه
کوچکتر از میانگین فازی شاخص باشد شاخص
پذیرفته میشود. نتایج حاصل از تحلیل دلفی فازی
نشان داد که تمامی پیشرانها به جز یک پیشران به
عنوان پیشرانهای آیندهساز تأیید میشود. به بیان
دیگر، برای تمامی پیشرانهای مورد بررسی )به جز
یک پیشران( میانگین بهدست آمده در حالت فازی
باالتر از حد آستانه است. بنابراین، میتوان این طور
بیان داشت که در مورد بیشترمعیارهای شناسایی شده
در این پژوهش از دید خبرگان اجماع وجود دارد و
هیچ معیاری از نظر آنها زائد یا ناکارآمد شناسایی
نشده است. همچنین، پیشرانها بر مبنای میانگین
امتیازات رتبهبندی شد که بیشترین مقدار امتیاز
مربوط به افزایش تقاضا برای حسابداری مدیریت و
ایجاد توازن بین حسابداری مالی و حسابداری
مدیریت با میانگین ۵۲/۴ است و داللت بر این
موضوع دارد که در آینده حسابداری مدیریت
جایگاه خود را در شرکتها و سازمانها پیدا کرده و
بین حسابداری مالی و حسابداری مدیریت توازن
برقرار خواهد شد. افزایش انتظارات مشتریان و
افزایش متخصصان حسابداری مدیریت، به ترتیب،
در جایگاه دوم و سوم قرار گرفت. کمترین مقدار نیز
مربوط به پیشران ساختار سلسله مراتبی تملقمحور و
دیوانساالری اداری است که مطابق با نتایج فازی
جزء پیشران آیندهساز تأیید نشد. نتایج دلفی فازی و
رتبهبندی در جدول شماره ۵ ارائه شده است.
نتیجهگیری
نتایج پژوهش حاضر نشان داد که حسابداران
مدیریت باید برخی مهارتهای ارتباطی را کسب
کنند. از جمله میتوان به کارگروهی اشاره کرد. در
حال حاضر بسیاری از دانشجویان در انجام تکالیف
عالی هستند اما چون کارهای گروهی را به درستی
آموزش ندیدهاند در عمل با مشکل مواجه میشوند.
آنان باید مهارتهای تفکر تحلیلی، تجسمی، انتزاعی
و انتقادی کسب کنند. حسابداری مدیریت در حوزه
زیستمحیطی باید در آینده نقش و تأثیرگذاری خود
را افزایش دهد و گزارشهای زیستمحیطی را دقیق
و درست ارائه کند. چرا که باید پاسخگوی نیازهای
جامعه باشد.
با گسترش شرکتها و افزایش ترکیبهای
تجاری، پیچیدگی تجارت و اقتصاد و همچنین
فعالیتهای شرکتها افزایش مییابد. برای مقابله با
این پیچیدگی و گستردگی باید حسابداری مدیریت
نیز هوشمندی و دقت خود را افزایش دهد تا نیازهای
مدیران و مسئوالن را تأمین کند. گفتنی است
فنآوری اطالعات در این حوزه نمیتواند در
برخورد با یک رویداد جدید جوابگو باشد. بنابراین،
برای مقابله با رویدادها و پیچیدگیهای جدید باز هم
نیازمند حسابداران مدیریت است. به عبارت دیگر،
شناسایی و تحلیل کالن روندهای مؤثر بر آینده حسابداری مدیریت …
۴۰ مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶
جدول ۵ :دلفی فازی و رتبهبندی نیروهای پیشران در ۲۰ سال آینده
میانگین پیشران
رتبه L ساده
میانگین
هندسی
U آستانه
میانگین
وضعیت فازی
افزایش تقاضا برای حسابداری مدیریت و ایجاد توازن بین
حسابداری مالی و حسابداری مدیریت
تأیید ۴/۵ ۳ ۵ ۴/۵ ۴ ۱ ۴/۵۲
افزایش گستره و تنوع انتظارات ذینفعان و جامعه و مدیریت
ارتباط با مشتری و تجربه مشتری و مشتریمداری
تأیید ۴/۴۷ ۳ ۵ ۴/۴۵ ۴ ۲ ۴/۴۸
تأیید ۴/۴۵ ۳ ۵ ۴/۴ ۴ ۳ ۴/۴۳ مدیریت حسابداری متخصص انسانی نیروهای افزایش
پذیرش الگوهای تجاری و تولیدی جدید و نظامهای نوین
حسابداری مدیریت
تأیید ۴/۱۶ ۳ ۵ ۴/۳۳ ۳ ۴ ۴/۳۸
افزایش مشارکت در کارهای مدیریتی و تدوین راهبردهای
شرکت و افزایش نقش مشاورهای
تأیید ۴/۱۶ ۳ ۵ ۴/۳۳ ۳ ۴ ۴/۳۸
تأیید ۴/۱۷ ۳ ۵ ۴/۳۴ ۳ ۴ ۴/۳۸ مدیریت حسابداران حرفهای اخالق گسترش
تقاضای چندمهارتی از حسابداران مدیریت )شامل
مهارتهای ارتباطی، تحلیلی، انتزاعی و تجسمی، خالقانه،
سازمانی، کارگروهی، بینرشتهای و غیره(
تأیید ۳/۸۷ ۳ ۵ ۴/۲۳ ۲ ۵ ۴/۳۳
پذیرش نظامهایمالی و غیرمالییکپارچهو افزایششفافیت
گزارشگری و تأیید ۴/۱۳ ۳ ۵ ۴/۲۵ ۳ ۶ ۴/۲۹
تغییر ساختارها و الگوهای تجاری مؤسسات و شرکتهای
حسابداری و ارزیابی جهانی زنجیره تأمین حسابداری
تأیید ۴/۱۲ ۳ ۵ ۴/۲۴ ۳ ۶ ۴/۲۹
سرعت و پیچیدگی کسبوکار و توانایی و قابلیتهای
مدیریت خطر بنگاه اقتصادی
تأیید ۴/۰۹ ۳ ۵ ۴/۱۸ ۳ ۷ ۴/۲۴
گسترش نوآوریها و عموم )برون( سپاری بودجه
سرمایهگذار عنوان به مصرفکننده: نوآوریها تأیید ۴/۰۷ ۳ ۵ ۴/۱۴ ۳ ۸ ۴/۱۹
تأکید بر مدیریت شهرت شرکت، مسئولیت اجتماعی و
انساندوستی به عنوان بخشی از راهبرد تجارت
تأیید ۴/۰۴ ۳ ۵ ۴/۰۸ ۳ ۹ ۴/۱۴
تغییر شاخصهای ارزیابی عملکرد به غیرمالی و افزایش
پاسخگویی و رعایت قوانین در درون شرکت
تأیید ۴/۰۲ ۳ ۵ ۴/۰۴ ۳ ۱۰ ۴/۱
تأیید ۳/۹۸ ۳ ۵ ۳/۹۵ ۳ ۱۱ ۴ پیرامون تغییرات به تجارت پیشروان واکنش
سرمایهداری آینده: پارادایمهای بازار و کسبوکار حاکم
آینده در تأیید ۳/۹۳ ۳ ۵ ۳/۸۶ ۳ ۱۲ ۳/۹
انتظارات، درك و تعریف جامعه از حسابداری مدیریت و
جذابیت حرفه
تأیید ۳/۳۸ ۳ ۵ ۳/۷۶ ۱ ۱۲ ۳/۹
تأثیرترکیب مراکز و نهادهای مالی و میزان ادغام و تحصیل
ملی و جهانی شرکتها
تأیید ۳/۳۶ ۳ ۵ ۳/۷۱ ۱ ۱۳ ۳/۸۶
افزایش رقابت با ورود افراد خارج از حرفه و انجام وظایف
حسابداری مدیریت به وسیله سایر رشتهها مانند رایانه،
صنایع، مهندسی مالی و غیره
تأیید ۳/۸۹ ۳ ۵ ۳/۷۸ ۳ ۱۳ ۳/۸۶
فرصتهای ناشی از پذیرش قوانین جهانی حسابداری )از
جمله استانداردهای بینالمللی گزارشگری مالی، زبان
گزارشگری تجاری توسعهپذیر و غیره به عنوان استاندارد
دادههای حسابداری(
تأیید ۳/۳۲ ۳ ۵ ۳/۶۵ ۱ ۱۴ ۳/۸۱
تأیید ۳/۲۶ ۳ ۵ ۳/۵۲ ۱ ۱۵ ۳/۶۷ بینالمللی تجاری زبانهای انتخاب
نقش آینده واسطهگرها و داللها و نظامهای نوین بازاریابی
و توزیع
تأیید ۳/۰۷ ۳ ۵ ۳/۱۳ ۱ ۱۶ ۳/۴۸
تأثیر قوانین شرکتهای با اندازه خاص بر شیوههای
حسابداری آنها
تأیید ۳/۱۳ ۳ ۵ ۳/۲۶ ۱ ۱۶ ۳/۴۸
رد ۲/۹۵ ۳ ۵ ۲/۹ ۱ ۱۷ ۳/۲۹ اداری دیوانساالری و تملقمحور مراتبی سلسله ساختار
دکتر جعفر باباجانی و دکتر عبدالخالق خنکا
مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶ ۴۱
فنآوری اطالعات سرانجام میتواند دانش موجود را
خودکار کند و سرعت را افزایش دهد اما برای مقابله
با رویداد یا فعالیت یا وضعیتی جدید نمیتواند
کاربرد داشته باشد و در نتیجه حسابداران مدیریت
باید برای موقعیتهای جدید، نظریهها و فنهای
جدید ارائه کنند. به طور کلی حسابداران مدیریت
باید به طور دائم نظریهها و فنهای جدید ارائه کنند
تا به وسیله فنآوری اطالعات استفاده شود.
در حوزه طراحی و برنامهنویسی نرمافزارهای
حسابداری و حسابداری مدیریت نیز حرفه با
مشکالت عدیدهای مواجه است. مهمترین آن
شناخت برنامهنویس از فرایند و عملیات حسابداری
است. به گونهای که طراحی و ساخت برخی
قسمتهای الزم با توجه به ویژگیهایی که مدنظر
حسابداران مدیریت است چندان میسر نیست. این
نقش برنامهنویسی که با عملیات حسابداری کامالً
گره خورده به افراد غیر از حسابداران مدیریت
واگذار شده است در حالی که اگر حسابداران
مدیریت با توانایی برنامهنویسی تربیت و آموزش داده
شوند، میتوان به راحتی این نیازهای اساسی را
پاسخگو بود. صاحبنظران معتقدند برای رفع این
مشکل دروس مربوط به برنامهنویسی و سایر
مهارتها و دانش الزم باید در واحدهای درسی
مصوب گنجانده شود. به این منظور بهتر است برای
حفظ بازار حسابداری مدیریت و وظایف و نقشهای
مربوط، به جای واگذاری وظایف و نقشها به افراد
متخصص فنآوری اطالعات باید این افراد متخصص
را در سطح تحصیالت تکمیلی جذب رشته
حسابداری کرد تا ضمن حفظ بازار فعلی، به اعتبار و
جذابیت حرفه افزوده شود. البته، در این حوزه
میتوان به انجمنها و سازمانها و مؤسسات بزرگ
حسابداری و حسابداری مدیریت توصیه کرد که در
زیرمجموعه خود بخش فنآوری را ایجاد و از
دانشآموختگان بینرشتهای حسابداری مدیریت و
رایانه استفاده کنند. بنابراین، در صورتی که
برنامهریزی مناسب نداشته و به موقع اقدام نشود
ممکن است بسیاری از شغلهای حسابداری به
فنآوری اطالعات واگذار شود. این خطر نزدیک
است و چندان دور از انتظار نیست. در نتیجه،
حسابداران مدیریت افزون بر افزایش مهارت و علم
خود در حوزههایی مانند تجزیهوتحلیل اطالعات
مالی، باید مفاهیم بینرشتهای را نیز بیاموزند.
انجمنهای حرفهای و علمی باید متناسب با
راهبردهای انجمن حسابداری مدیریت ایران و با
آیندهنگری مناسب برنامههایی برای پیشبرد
هدفهای حسابداری مدیریت تدوین کنند.
انجمنها باید در حوزه ارتباط بین دانشگاه و صنعت
تالش کنند به گونهای که زمینه ایجاد اعتماد هر چه
بیشتر بین حرفه و صنعت را فراهم کنند. همچنین،
انجمن حسابداری مدیریت ایران باید تواناییها و
مهارتهای اعضای خود را در زمینه نیازهای جامعه
افزایش دهد و با برگزاری نشستها و همایشها و
کارگاهها، مدیران و مسئوالن را با قابلیتها و
تواناییهای حسابداری مدیریت و حسابداران
مدیریت آشنا کند.
به طور کلی پیشنهادهای کاربردی برای بازیگران
اصلی )شامل وزارت علوم، تحقیقات و فناوری،
دانشگاهها، انجمنهای حرفهای، حسابداران
مدیریت، دولت و بخش عمومی، شرکتها و
کسبوکارها و سایر بازیگران( در حوزه حسابداری
مدیریت عبارت است از: همکاری بینرشتهای با
رشتههای مرتبط با حسابداری مدیریت و افزایش
شناسایی و تحلیل کالن روندهای مؤثر بر آینده حسابداری مدیریت …
۴۲ مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶
مفاهیم بینرشتهای در حسابداری مدیریت با افزایش
کیفیت آموزش )آموزش چندمهارتی شامل
مهارتهای ارتباطی، تحلیلی، انتزاعی و تجسمی،
خالقانه، سازمانی، کارگروهی و غیره و آموزش
کاربردی فنآوریهای نوین و روشهای عملی
حسابداری مدیریت با ایجاد آموزشگاههای
حسابداری مدیریت به وسیله سازمان فنی و حرفهای
کشور(، ایجاد آزمایشگاه حسابداری مدیریت و
حسابداری در دانشگاهها و ایجاد مرکز ارتباط با
صنعت )در دانشگاههایی که این مرکز وجود ندارد(
و تشویق استادان و دانشجویان برای تحقق هدفهای
نسل سوم دانشگاه با کارگروه مالی خبره، ایجاد
بخشهایی درون انجمن حسابداری مدیریت ایران به
منظور ارتباط با صنعت و جذب افراد بینرشتهای و
افراد باهوش و با استعداد، انعقاد تفاهمنامه همکاری
با انجمنها و مؤسسات حسابداری مدیریت و
حسابداری معتبر جهانی و همکاری بین واحد
حسابداری مدیریت شرکت با سایر شرکتهای
پیشرو در آن صنعت )داخلی یا خارجی(، ایجاد
توازن در بخش مالی و حسابداری مدیریت و توجه
کافی به حسابداری مدیریت و ایجاد بازار برای
حسابداران مدیریت و ارزیابی عملکرد آنها،
برگزاری جلسات هماندیشی و کارگاههای
آموزشی-پژوهشی مشترك با متخصصان حوزه
حسابداری مدیریت کشورهای پیشرفته و متخصصان
داخلی، تعیین بهای تمامشده خدمات و محصوالت
به صورت تخصصی، دقیق و درست و انجام
محاسبات بهای تمامشده به وسیله حسابداران
مدیریت برای مدیریت حقوق بین دورهای و بین
نسلی در بخش دولتی، گزارشگری مسئولیت
اجتماعی و زیستمحیطی و کنترل مسایل
زیستمحیطی و مدیریت آالیندههای شرکت برای
کاهش مضرات آن بر مبنای تحلیل بهای تمامشده
راهحلهای مختلف، ارزیابی جهانی زنجیره تأمین و
بازار هدف با کمک حسابداران مدیریت و ارزیابی
اقتصادی طرحهای جدید، افزایش پاسخخواهی
جامعه بابت کیفیت و قیمت و همچنین برای
گزارشگری مسئولیت اجتماعی و زیستمحیطی و
گسترش ارتباطات فضای مجازی و اینترنت با
صاحبنظران جهانی حرفه.
نتایج این پژوهش با نتایج پژوهشهای راملی و
همکاران )۱۳ ،)مونیزوال )۱۴ ،)انجمن حسابداران
خبره انگلیس و جامعه حسابداران مدیریت آمریکا
)۱۸-۱۵ ،)سامکین و استینبنک )۱۹ ،)عالمشاه )۲۷ ،)
پورزمانی و مشایخی فرد )۲۸ )و دیانتی دیلمی )۲۹ )
همسو است.
به پژوهشگران توصیه میشود که ایجادرشتههای
تحصیلی بینرشتهای و الحاق دروس بینرشتهای به
حسابداری مدیریت و حسابداری، آینده حسابداری
مدیریت در ایران با استفاده از سایر روشهای
آیندهپژوهی، کاربرد فنآرویهای نوین در
گزارشگری درون و برونسازمانی شرکتها و
سازمانها در آینده و کاربرد رایانش و حسابداری
ابری در ایران را در پژوهشهای خود بررسی کنند.
در انجام این پژوهش محدودیت خاصی وجود
نداشته است. با این وجود، گفتنی است که باید در
تعمیم نتایج به این موضوع توجه شود که در این
پژوهش پیشرانهای اولیه از طریق مبانی نظری، پیشینه
پژوهش، هماندیشی خبرگان، پرسشنامه باز و
مصاحبه مشخص شد. هر چند این پیشرانها با تعدیل
چندین باره پیشرانهای اولیه، سرانجام به تعداد ۲۳
پیشران آیندهساز کاهش یافته است اما ممکن است
دکتر جعفر باباجانی و دکتر عبدالخالق خنکا
مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶ ۴۳
در صورت تغییر گروه خبرگان، پیشرانهای دیگری
نیز به آن اضافه شود. همچنین، در مرحله دلفی فازی
نیز بر مبنای نظرات خبرگان، ۲۲ پیشران اصلی از ۲۳
پیشران اولیه انتخاب شد، که در صورت تغییر گروه
خبرگان ممکن است پیشرانهای اصلی شناسایی شده
تغییر کند.
References
۱ Azedi Tehrani, Sh. (2009). “Future
Proofing: A Necessity for
Management of Sustainable
Development”, Tadbir Magazine, No.
۲۰۰, pp. 19-25. [In Persian]
۲ Seifzadeh, S. H. (1997). Theorzing
International Relations:
Fundamentals and Paradigms, 1
st
Edition, Tehran: SAMT. [In Persian]
۳ Salami, Gh. (2008). “The Role of
Management Accounting in Firms”,
Donya-e-Eqtesad Newspaper, No.
۱۶۱۵, Date 2008/09/10. [In Persian]
۴ Khani, A.; Mehrani, S.; and E. Ghane
(۲۰۱۳). “Applying Time-Driven
Activity-Based Costing in the ICU
Ward of Shariati Hospital of Isfahan
Province”, Journal of Health
Accounting, Vol. 2, No. 4, pp. 40-57.
[In Persian]
۵ Namazi, M. (1999). “The Future of
Management Accounting”, The
Iranian Accounting and Auditing
Review, Vol. 8, No. 2, pp. 3-34. [In
Persian]
۶ Barbera, M. (1996). “Management
Accounting Futures”, Charter,
Sydney Institute of Chartered
Accountants in Australia, Vol. 67,
No. 10, pp. 52-54.
۷ Cokins, G. (2013). “Top 7 Trends in
Management Accounting: Part 1”,
Strategic Finance, Vol. 94, No. 4, pp.
۲۱-۲۹٫
۸ Cokins. G. (2014). “Top 7 Trends in
Management Accounting: Part 2”,
Strategic Finance, Vol. 95, No. 7, pp.
۴۱-۴۸٫
۹ Krell. E. (2013). “Forecasting the
Future Role of the Management
Accountant: 2020 Vision”, Available
at: www.Cmawebline.Org/…/Manag
ement-Accounting-Roles-And-Challe
nges-A. [Online] [20 April 2017]
۱۰ Sulaiman, M. B.; Nik Ahmad, N. N.;
and N. Alw (2004). “Management
Accounting Practices in Selected
Asian Countries: A Review of the
Literature”, Managerial Auditing
Journal, Vol. 19, No. 4, pp.493-508.
۱۱ Yazdifar, H. and M. Tsamenyi
(۲۰۰۵). “Management Accounting
Change and the Changing Roles of
Management Accountants: A
Comparative Analysis Between
Dependent and Independent
Organizations”, Journal of
Accounting and Organizational
Change, Vol. 1, No. 2, pp. 180-198.
۱۲ Talha, M.; Raja, J. B.; and A.
Seetharaman (2010). “A New Look at
Management Accounting”, The
Journal of Applied Business
Research, Vol. 26, No. 4, pp. 83-96.
۱۳ Ramli, A.; Zainuddin, Z. N.;
Sulaiman. S.; and R. Muda (2013).
“Changing Roles of Management
Accountants in Malaysian
Companies: A Preliminary Study”,
International Journal of Finance and
Accounting, Vol. 2, No. 2, pp. 89-93.
۱۴ Monisola, A. E. (2014). “A Review of
the Management Accountant’s Role
in the Effective Utilization of
Organization’s Resources:
Implication for Developing
شناسایی و تحلیل کالن روندهای مؤثر بر آینده حسابداری مدیریت …
۴۴ مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶
Countries”, Journal of Economics
and Finance, Vol. 5, No. 5, pp. 16-22.
۱۵ ACCA and IMA (2012). “۱۰۰ Drivers
of Change for the Global
Accountancy Profession”, Available
at: www.accaglobal.com/content/
dam/acca/global/PDF…/drivers-forchange-5mins.pdf. [Online] [15 July
۲۰۱۷]
۱۶ ACCA and IMA (2013). “Drivers of
Change in the US”, Available at:
https://www.imanet.org/-/media/793
۸cd40f19e4d0a8360c3f282c44a92.as
hx. [Online] [20 March 2016]
۱۷ ACCA and IMA (2013). “Drivers of
Change in Asia-Pacific”, Available
at: www.accaglobal.com/content
/dam/acca/global/PDF-technical/…/
pol-af-docap.pdf. [Online] [15 July
۲۰۱۷]
۱۸ ACCA and IMA (2016).
“Professional Accountants-The
Future: Drivers of Change and Future
Skills”, Available at: http://www.
accaglobal.com/gb/en/technical-acti
vities/technical-resources-search/20
۱۶/june/professional-accountants-the
-future-report.html. [Online] [15 July
۲۰۱۷]
۱۹ Samkin, G. and L. Stainbank (2017).
“Teaching and Learning: Current and
Future Challenges Facing Accounting
Academics, Academics, and the
Development of an Agenda for Future
Research”, Meditari Accountancy
Research, Vol. 24, No. 3, pp. 294-
۳۱۷٫
۲۰ Rashno, D. (1994). “Effective Factors
on Not Using Accountability Controls
in Companies”, M. A. Thesis in
Accounting, Allameh Tabataba’i
University. [In Persian]
۲۱ Etemadi, H. and Gh. Zarei (2005).
“Effective Factors on the Necessity of
Using Target Costing and Value
Engineering in the Automotive
Industry”, Journal of Social Sciences
and Humanities University of Shiraz,
Vol. 22, No. 2, pp. 24-43. [In Persian]
۲۲ Dastgir, M. and J. Yarmohammadi
(۲۰۰۳). “Investigating Obstacles of
Target Costing System in the
Companies Listed on the Tehran
Stock Exchange”, The Iranian
Accounting and Auditing Review,
Vol. 12, No. 1, pp. 63-75. [In Persian]
۲۳ Khaddamipoor, A. and H. Fotouhi
Ardekani (2009). “The Future and
Perspective of Management
Accounting: The Viewpoints of the
Academic Society and Professional
Managers”, Development and
Capital, Vol. 2, No. 3, pp. 55-86. [In
Persian]
۲۴ Khaddamipoor, A. and R. Talebi
(۲۰۱۰). “Investigating the
Application of Management
Accounting Tools by the Directors of
the Manufacturing Companies Listed
on the Tehran Stock Exchange”, The
Journal of Accounting Knowledge,
Vol. 1, No. 2, pp. 117-137. [In
Persian]
۲۵ Mohebbi, M. and Gh. Talebnia
(۲۰۱۶). “The Comparison of the Cost
of Services Provided to Diabetic
Patients Using Time-Driven ActivityBased Costing and Traditional
Methods in Nader Kazemi Shiraz
Health Center”, Journal of Health
Accounting, Vol. 5, No. 1, pp. 43-59.
[In Persian]
۲۶ Hassas Yeganeh, Y.; Dianati Deilami,
Z.; and E. Norouzbeigi (2012).
“Investigating Management
Accounting Status in the Companies
Listed on the Tehran Stock
Exchange”, Management
Accounting, Vol. 4, No. 4, pp. 1-18.
[In Persian]
۲۷ Alamshah, S. A. (2015).
“Investigating Factors Impacting on
Adopting Environmental
Management Accounting (EMA)
Methods”, Management Accounting,
Vol. 7, No. 3, pp. 89-109. [In Persian]
دکتر جعفر باباجانی و دکتر عبدالخالق خنکا
مجله حسابداری سالمت، سال ششم، شماره دوم، پیاپی ۱۸ ،پاییز و زمستان ۱۳۹۶ ۴۵
۲۸ Poorzamani, Z. and S.
Mashayekhifard (2016). “Integrated
Approach of Environmental
Management Accounting to Green
Manufacturing Design by Using
Fuzzy Analytic Hierarchy Process”,
Management Accounting, Vol. 8, No.
۴, pp. 21-37. [In Persian]
۲۹ Dianati Deilami, Z. (2015).
“Management Accounting as an
Efficient Tool to Service Resistance
Economy”, Management Accounting,
Vol. 8, No. 1, pp. 61-82. [In Persian]
۳۰ Dianati Deilami, Z. and M.
Derakhshan (2016). “Energy Cost
Accounting: Conventional and FlowOriented Approach”, Management
Accounting, Vol. 8, No. 4, pp. 1-20.
[In Persian]
۳۱ Daneshfard, K. (2016). “Financial
Productivity Approach to the Model
of Public Sector Management
Accounting, Studying the Role of
Rationality, Cost Effectiveness and
Financial Efficiency”, Management
Accounting, Vol. 9, No. 2, pp. 129-
۱۴۸٫ [In Persian]
۳۲ Mehrani, S. and A. Ramrooz (2017).
“A Review of Interactionism and
non-Interventionism Studies in
Management Accounting”,
Accounting and Audit Management
Knowledge, Vol. 6, No. 1, pp. 77-90.
[In Persian]
۳۳ Alamshah, S. A. (2017). “Calculating
the Cost of Services of the Laboratory
Department of Alami Herandi Clinic
(Isfahan Social Security
Organization) Using Time-Driven
Activity Based Costing and
Comparing It with the Approved
Tariffs in 2015”, Journal of Health
Accounting, Vol. 6, No. 1, pp. 88-110.
[In Persian]

دیدگاهتان را بنویسید