بازدید: 1

۱۰٫۲۲۰۵۱/ijar.2017.2157 :DOI کد
۱
، )com.yahoo@Hejazi33( )س( استاد حسابداری دانشگاه الزهراء
۲
، نویسنده مسئول، )س( عضو هیات علمی موسسه آموزش عالی تابران مشهد و دانشجوی دکترای حسابداری دانشگاه الزهراء
)nedajafari86@yahoo.com(
پژوهش حسابداری
شماره ۲۸ ،بهار ۱۳۹۷
حسابداری کربن
، نداجعفری نسب ۱ رضوان حجازی
۲
تاریخ دریافت: ۲۵/۰۱/۹۴ چکیده
۹۴/ ۰۸ ۰۴
/
تاریخ پذیرش:
برنامههاي کاهش کربن و گزارش تولید گازهاي گلخانهاي به سرعت در پاسخ به تغییرات آب
و هوا و گرم شدن زمین گسترش پیدا کرده است. اين تحولها تا حدودي به تقاضاي نهادها و
مالحظههاي ايجاد ارزش بستگي دارند. پیامدهاي ناشي از اين تحولها براي حسابداري مديريت و
کنترل مشخص نیست، اگر چه برخي از شواهد نشان ميدهد که تالش براي گنجاندن حسابداري
کربن درفرآيند گزارشگريوتصمیمات سنتيروبهافزايشاست.داليلاين عدم شفافیت، تمرکز
نامتناسب دررويههاي اجرايي درافشايکربن،درمقايسهبا مواردمعدودمطالعههاي تجربي وفقدان
يک بحث علمي دراين حیطه ازنقطهنظر حسابداري مديريت و کنترل ميباشد.دراين مقاله تالش
ميشود تا با بررسي متون مرتبط موجود محرکهاي اين قبیل بحثهاي علمي به همراه کاستيهاي
کلیدي نظري و تجربي مربوط به تحقیقهاي انجام شده در زمینه حسابداري کربن را شناسايي و
جهتيهايي را براي مطالعههاي آينده در اين زمینه ارائه نمود. اين جهتها از تحقیقهاي انجام شده
درزمینه حسابداريمديريت و کنترل الهام گرفته شده کهممکن است بتواند بههدايت و سازماندهي
اينگونه تحقیقها در زمینههاي نو ظهور وهیجان انگیز حسابداري کربن کمک نمايد.
واژههای کلیدی: حسابداريکربن، حسابداري مديريت، اندازهگیري عملکرد، کنترل مديريت.
طبقهبندی موضوعی: G34, M14
۷۰ فصلنامه پژوهش حسابداری، سال هشتم، شماره ۲۸ ،بهار ۱۳۹۷
مقدمه
غلظت گازهاي گلخانهاي جو به شدت رو به افزايش است که احتماال منجر به تحمل هزينه-
هاي هنگفت ناشي از تغییرات ناگهاني در آب و هوا خواهد شد. اين امر نیاز به توجه بیشتر و
اتخاذ روشهايي پیشگیرانه را، هم در سطح جهاني و هم در سطح ملي پررنگتر ميسازد
)راتناتونگا و باالچاندران، ۲۰۰۹ .)بهدنبال موضوع تجارت نشر )يک ابزار اقتصادي که در
پروتکل کیوتو جهت کاهش انتشار گازهاي گلخانهاي بدان اشاره گرديده است( و ظهوربازار
براي انتشارات کربن، بحث اندازهگیري و گزارش ذخاير دياکسیدکربن در صورتهاي مالي
ساالنهمطرح شده است. بنابراين حسابداري نیزدراين حوزهوارد شده ونقش آن رو به افزايش
است. اين امر مشکالتي را براي مراجع استانداردگذاري بهمنظور تدوين استانداردهاي مناسب
ايجادميکند )حجازي و رامشه، ۱۳۹۱ .)لوهمن )۲۰۰۸ )به مشکالت ناشي از مباحث حسابداري
زيست محیطي در گزارشگري حسابداري مرسوم پرداخت. طبق نظر هاپوود)۲۰۰۹ ،ص ۴۳۹ )
“نقش و ايفاي وظیفه حسابداري در حوزه محیط زيست و پايداري” هنوز در “مراحل اولیه”
قرار داشته و مستلزم انجام تحقیقهاي بیشتري است. حسابداري مديريت کربن بهعنوان ابزاري
براي شناسايي، جمعآوري، پردازش و افشاي اطالعات کربن، شامل يک دسته از ابزارهاي
مديريت اطالعاتاست کهبهطورمعمول بهعنوان بخشيازمديريتو سیاست کربن در سازمان-
هاي عمومي و خصوصي استفاده ميشوند. بهعالوه در شرکتها، مديريت کربن بهعنوان يک
تابع مديريتي جديد جهت دستیابي به کاهش کربن ظهور يافته است )حجازي و رامشه، ۱۳۹۱٫)
در مقاله حاضر، تالش شده است که متون علمي از طريق بررسي تحقیقهاي انجام شده در
مجلههاي حسابداري در زمینه حسابداري کربن، کنترل کربن و افشاي مطالب مربوط به کربن
سازماندهي و سپس جايگاه حسابداري کربن را در شش مبحث جاري روز که در متون
حسابداري مديريت و کنترل مطرح است، عنوان نمود. همچنین در اين مقاله تعدادي از زمینه
هاي تحقیق نام برده شده است که ميتوان از آنها براي توسعه تئوري و بهبود بالقوه روشهاي
اندازهگیري انتشارات کربني و کنترل آنها به منظور پشتیباني از بازارهاي مبادالتي انتشارات
کربني و ساير دستورالعملها و طرحهاي گازهاي گلخانهاي استفاده نمود.
حسابداری کربن ۷۱
بررسی متون
تحقیقهاي حسابداري که مشخصاً با تمرکز بر حسابداري کربن يا مديريت کربن انجام شده
باشند در حال حاضر بسیار محدود هستند. با اينحال، عالقه به اين موضوع جديد در حسابداري
به طور روز افزون در حال افزايش است. اخیراً نیز مقالههايي در خصوص حسابداري و گزارش-
گري کربن در مجلههاي ديدگاههاي انتقادي در حسابداري)جلد ۱۹ ،شماره ۴ ،۲۰۰۸ ،)بررسي-
هاي حسابداري اروپا )جلد ۱۷ ،شماره ۴ ،۲۰۰۸ )و حسابداري، سازمانها و جامعه )جلد ۲۴،
شماره ۸ ،۲۰۱۱ )به چاپ رسیده است.
نگاره )۱ :)طبقهبندی متون موجود در زمینه حسابداری کربن
جريان تحقیق
قانونمندي کربن افشاء کربن مديريت کربن
تمرکز
حسابداري
حسابداري مالي
حسابرسي
حسابداري مالي حسابداري بهاي تمام شده
حسابداري مديريت
سطح تحلیلي/
ديدگاه
سطح کالن:
کشوري
بازار )سیستم قانونگذاري
گازهاي گلخانهاي
تدوين کننده استاندارد
سطح میاني:
شرکتي
سهامداران
تحلیلگران
سطح خرد:
واحدهاي درون يک شرکت
تصمیمگیرندگان انفرادي
حسابداران مديريت
پارادايمهاي
نظري
تئوري سیاسي )قانونمندي
حسابداري(
تئوري نهادي
تئوري ذي نفعان
افشاي داوطلبانه و
الزامي
بازارهاي سرمايه
تئوري نمايندگي
)ندارد(
رويکرد
تحقیق
دستوري
اثباتي
تفسیري
اثباتي
تفسیري
توصیفي )شواهد تجربي جمع
آوري شده به عنوان تحقیق
عملي(
تفسیري
مباحث
کنترلي و
اندازهگیري
عملکرد
حسابداري کربن به عنوان
معیار عملکرد “کامال غیر
مالي”
حسابداري کربن به عنوان
تالشي براي يافتن قوانین
جديد و استاندارد جهاني
حسابداري کربن به
عنوان “افشاي کامال
داوطلبانه”
حسابداري کربن به عنوان
تالشي براي يافتن واحدهاي
اندازهگیري و نقشهاي جديد
۷۲ فصلنامه پژوهش حسابداری، سال هشتم، شماره ۲۸ ،بهار ۱۳۹۷
در مقاله حاضر، تحقیقهايي که به عنوان پیشرو در زمینه حسابداري کربن محسوب ميشوند
و همچنین تحقیقهايي که حاصل از مطرح شدن اين رشته هستند، مورد بررسي قرار گرفته و
نکتههايي که ما را در زمینه کنترلهاي مديريتي و اندازهگیري عملکرد ياري ميکنند ارائه شده-
اند. به اين منظور، پیشنهاد ميشود که متون مرتبط با موضوع به سه گروه عمده مطالعه تقسیم
شوند. در نگاره۱ ،ويژگيهاي اصلي هر جريان خالصه شده و مختصر توضیحي درباره قانون-
مندي کربن )جريان ۱ ،)افشاي کربن )جريان ۲ )و مديريت کربن )جريان ۳ )ارائه شده است
)هارتمن و همکاران، ۲۰۱۳٫)
قانونمندی کربن: عوامل محرك نهادی حسابداری کربن
برخي از مطالعهها نظیر مطالعه کالن )۲۰۰۹ به نقل از هارتمن و همکاران، ۲۰۱۳ )و مکنزي
)۲۰۰۹ ،الف به نقل از هارتمن و همکاران، ۲۰۱۳ )که با سنت انتقادي و اجتماعي يا ديدگاه
۱ تئوري کنشگر-شبکه
انجام شدهاند بر حقوق انتشار و بازارهاي کربن تاکید کرده و به ويژه بر
تصمیمهاي سیاسي زيربنايي اين برنامهها تمرکز ميکنند. برعکس، برخي ديگر از تحقیقها،
نقش استاندارد کردن و مشارکت نهادهاي تدوين استاندارد حسابداري در تشکیل بوروکراسي
بازار کربن را بررسي مينمايند )هارتمن و همکاران، ۲۰۱۳ .)کوک )۲۰۰۹ )در تحقیقي به
بررسي مباحثي در خصوص تالشهاي متوقف شده هیات تدوين استانداردهاي بین-
المللي حسابداري در اوايل سال ۲۰۰۵ به منظور قانونمندي حسابداري براي طرح جديد
مبادالت انتشارات اتحاديه اروپا طبق توافقنامه کیوتو پرداخت. اين مقاله به بحث درباره
اين موضوع پرداخت که آنچه طرح مبادالتي را براي دولتهاي مختلف جذاب نموده
است دقیقاً ويژگيهايي است که ثبت کردن را طبق استانداردهاي موجود براي
حسابداران مشکل کرده است. سه تحقیق مشابه حسابداري که اخیراً انجام شده است و عوامل
محرک اقتصادي و نهادي افشاء کربن را مدنظر قرار ميدهد عبارتند از کاوان و ديگان )۲۰۱۱ ،)
لیو، الن و تانگ )۲۰۱۲ )و استني )۲۰۱۳ .)کاوان و ديگان )۲۰۱۱ )به بررسي ماهیت
استراتژيک و بالقوه حقوقي گزارشهاي داوطلبانه انتشارات توسط شرکتهاي
استرالیايي پرداختند. يافتههاي آنها،واکنش شرکتها را به سطوح باالي افشاي اطالعات
مربوط به انتشار آالينده هايي از جمله منو اکسید کربن و کربن دي سولفید را تايید و به
حسابداری کربن ۷۳
۲ اين ترتیب درک مشروعیت و انتقال تئوري نهادي
در دستورالعملهاي افشاي داوطلبانه
را تصويب کردند. لیو و همکاران )۲۰۱۲ )به بررسي واکنش ۵۰۰ شرکت به تغییرات در آب
و هوا اقدام ورزيده کهتصمیم گرفته بودند تا به صورت داوطلبانه در پروژه افشاء اطالعات کربن
سال ۲۰۰۹ شرکت کنند. شرکتهايي که تبعات اقتصادي آن را مستقیماً درک کرده و در
بخشهاي ويژه گازهاي گلخانهاي به فعالیت مشغول بودند، بیشتر به افشاء گرايش داشتهاند.
عالوه بر اين، شرکتهاي بزرگتر تمايل بیشتري به افشاء نشان دادندکه بیانگر اين است که
فشارهاي اجتماعي نقشي اساسي در اين زمینه ايفا ميکنند. استني )۲۰۱۳ )به بررسي افشاي
داوطلبانه ۵۰۰ شرکتP&S اياالت متحده آمريکا در خصوص گازهاي گلخانهاي در
پروژه افشاء کربني طي سالهاي ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۸ اقدام ورزيد. بررسيها نشان داد، میزان
ارائه افشاء طي اين دوره، رو به افزايش بوده است. اين تحقیق به طور اخص به درک
افشاي مربوط به انتشارات و به طور عمومي به افشاء داوطلبانه کمک ميکند. پرسشهاي
ويژهاي در زمینه حسابداري در مقوله افشاء مطرح ميشوند که مستلزم بررسيهاي عمیقتري
هستند. به عنوان مثال، اينکه آيا افشاي اطالعات مربوط به انتشار گازهاي گلخانهاي الزامي
ميباشد يا بايد به صورت داوطلبانه باقي مانده و بر عهده واحد تجاري باشد،همچنان مورد بحث
است. همانگونه که کاوان و ديگان )۲۰۱۱ ،ص۴۳۱ )مطرح کردهاند احتمال دارد که افشاء
گازهاي گلخانهاي همچنان در غیاب الزامهاي افشاء، ناقص، ناهماهنگ و غیرقابل مقايسه باشد.
افشاء اطالعات کربن: عوامل محرك بازار سرمایه حسابداری کربن
پرسش عمدهاي که مدنظر پژوهشگران حسابداري مالي است، اين است که آيا افشاي
داوطلبانه اطالعات مربوط به انتشار گازهاي گلخانهاي قادر است عالئم الزم را به بازار سرمايه
درباره چگونگي مديريت ريسکهاي ناشي از تغییر در آب و هوا منتقل نمايد يا خیر. در همین
راستا، شواهد تجربي اخیر بر رابطه موجود میان اطالعات خاص افشاء شده در مورد کربن و
ارزش شرکت تمرکز کردهاند )هارتمن و همکاران، ۲۰۱۳ .)تئوري مشروعیت بیان ميکند که
افشاهاي زيست محیطي تابعي از مواجهه با فشارهاي عمومي هستند )چو و پاتن۲۰۰۷ و
پاتن۲۰۰۲ .)يافتههاي کالرکسون و فانگ )۲۰۱۳ )حاکي از آن است که يک استراتژي
فعال در خصوص محیط زيست و ارائه عالئم مناسب به سرمايهگذاران ميتواند باعث
۷۴ فصلنامه پژوهش حسابداری، سال هشتم، شماره ۲۸ ،بهار ۱۳۹۷
افزايش قیمت سهام شود. پلومل و همکاران )۲۰۰۹ )رابطه بین کیفیت افشاء داوطلبانه زيست
محیطي و ارزش شرکت را مورد بررسي قرار دادند. آنها استدالل ميکنند که افشاء داوطلبانه
زيست محیطي بر ارزش شرکت تأثیرگذار است، زيرا سرمايهگذاران نهادي خواستار افشاي
شفافتر عملکرد مسئولیت اجتماعي هستند. ارتیمور و همکاران )۲۰۱۰ به نقل از هارتمن و
همکاران، ۲۰۱۳ )مباحثي مانند اعتبار افشاء داوطلبانه گازهاي گلخانهاي را مدنظر قرار دادهاند.
آنها اعتبار را به عنوان ترکیب قابلیت مقايسه و قابلیت رسیدگي تعريف نمودند. دو روش که
همواره به عنوان افزايش دهنده اعتبار افشاء داوطلبانه محیطي تلقي ميشوند شامل مشارکت در
برنامههاي افشاي انتشارات کربن مانند پروژه افشاي کربن و عضويت در شاخصهاي بازار مانند
۳است شاخص پايداري داو جونز
. تواما اين دو روش تعهدي به عنوان ابزار مشروعسازي با
يکديگر همکاري ميکنند تا تأثیري مثبت بر سرمايهگذاران داشته باشند. آنها به اين نتیجه
رسیدند که گرچه روشهاي تعهدي برون سازماني قادر به افزايش اعتبار افشاء زيست محیطي
داوطلبانه شرکت هستند، اما کفايت اين روشها به نحوه برخورد آتي با قابلیت مقايسه بستگي
خواهد داشت. در مجموع عالقه روز افزون به حسابداري کربن در حوزه اصلي حسابداري مالي
گوياي اين است که افشاي اطالعات مربوط به انتشار گازهاي گلخانهاي به عنوان شکل کاملي
از افشاي داوطلبانه اطالعات غیرمالي، قادر است اطالعات زيادي را درباره آزمودن تئوريهاي
افشاي اطالعات مالي ارائه دهد. گرچه اين جريان تحقیق حیطهاي امیدبخش براي آزمودن
تئوري فراهم ميآورد، اما مشاهده شده است که اين نوع تحقیقهاي تجربي بايد مبتني بر
اطالعات قابل اتکا و قابل رسیدگي در خصوص افشاء گازهاي گلخانهاي باشد )هارتمن و
همکاران، ۲۰۱۳ .)
مدیریت کربن: عوامل محرك درون سازمانی حسابداری کربن
در حیطه حسابداري مديريت و کنترل مباحثي که در مطالعههاي اخیر درباره مديريت کربن
مطرح شده است عموماً در خصوص نحوه تطبیق سیستمهاي حسابداري مديريت و کنترل داخلي
شرکتها با مديريت کربن و حسابداري کربن و تمايل شرکتها به انجام آن است. به نقل از
هارتمن و همکاران )۲۰۱۳ )تحقیقهايي که در اين زمینه منتشر شدهاند، تا جايي که مشخص
است به مقاالت منتشر شده توسط راتناتونگا )۲۰۰۷ ،۲۰۰۸ )و همچنین راتناتونگا و باالچاندران
)۲۰۰۹ )محدود ميشود. اين مقالهها به بررسي نحوه تأثیرگذاري اطالعات مربوط به کربن بر
حسابداری کربن ۷۵
فرايند تصمیمگیري و کنترل در چندين حیطه سازماني اقدام ورزيدهاند )توسعه محصوالت
جديد، مديريت زنجیره عرضه و غیره(. آنها، بهويژه به رويههاي اجرايي مديريت بها استراتژيک
و حسابداري مديريت استراتژيک که ممکن است تحت تأثیر حسابداري کربن قرار گیرند اشاره
مينمايند. در مديريت بها استراتژيک، بهايابي کربن در برگیرنده ترکیبي است از فنون پیشرفته
تخصیص بها )مانند مديريت بر مبناي فعالیت و بهايابي چرخه عمر( که نحوه شناسايي و تسهیم
هزينههاي مربوط به کربن را بهبود بخشیده و سربار را به اهدافي چون محصوالت، خدمات
مشتريان و فرايندهاي سازماني رديابي ميکنند )هارتمن و همکاران، ۲۰۱۳ .)عالوه بر مقالههاي
علمي منتشر شده فوق، انجمن حسابداران مديريت خبره )۲۰۱۰ )تحقیقهاي میداني در سطح
بینالمللي میان کارشناسان پايداري برگزار کردند تا به بررسي نقشي اقدام ورزند که تغییر در
آب و هوايي در شکل دادن حرفه حسابداري مديريت ايفا ميکند. تحقیق مذکور بر تأثیرات
بالقوه مفید تلفیق مديريت کربن در سیستمهاي حسابداري مديريت و کنترل تمرکز و در عین
حال، بیان ميدارد که اين اقدامات ظاهرا همچنان در سطح محدودي انجام ميشوند.. اين مقاله
بیان ميدارد که حسابداران مديريت ميتوانند نقش بارزي را در زمینههايي مانند “محاسبه انتشار
کربن”، ” شاخصهاي کلیدي عملکرد”و “حسابداري کربن/ بودجه بندي” ايفا نمايد.
جریانهای تحقیق حسابداری مدیریت کربن و کنترل
در بخش گذشته مروري اجمالي بر تحقیقهاي مربوط به حسابداري کربن ارائه شد. بايد توجه
داشت که تمرکزي که به مباحث مربوط به کربن در متون مديريت کربن شده است به خودي
خود محدود ميباشد حتي اگر سهم تحقیقهاي زيست محیطي عمده باشد. از طرفي چندان
واضح نیست که آيا حسابداري کربن چالشهاي جديدي را براي مباحث موجود در کنترل
مديريت و تئوريهاي اندازهگیري عملکرد مطرح مينمايد يا خیر. در ادامه شش جريان بالقوه
براي گسترش تحقیقهاي حسابداري مديريت و کنترل در زمینه کربن و حسابداري محیط زيست
شناسايي ميگردد که به عنوان فرصتهاي خاصي براي کنترل و تحقیق در زمینه اندازهگیري
عملکرد تلقي ميگردند. نگاره ۲ براي هر يک از اين جريانها، مباحث اصلي مربوطه را همراه
با تئوريها و روشهاي تجربي قابل اعمال، به طور خالصه ارائه کرده است )هارتمن و همکاران،
.)۲۰۱۳
۷۶ فصلنامه پژوهش حسابداری، سال هشتم، شماره ۲۸ ،بهار ۱۳۹۷
نگاره )۲ :)چالش های تحقیق حسابداری کربن در خصوص کنترل مدیریت و اندازهگیری عملکرد
مبحث/مسئله تحقیق تئوري تجربهها
۱-مباحث
اندازهگیري
قانونگذاري
استاندارد کردن
اثرات جانبي بهايابي
محتواي اطالعاتي اطالعات غیر
مالي
تئوري احتماالت
تئوري نمايندگي
تئوريهاي تفسیري
تئوري کنشگر-شبکه
تئوري نهادي
شواهد میداني،
موردي وکتابخاناي
۲ -قراردادها و
انگیزهها
حسابداري کربن مرتبط با
معیارهاي عملکرد
تئوري نمايندگي
اقتصاد هزينه معامالت
تئوري تفسیري
شواهد میداني و
کتابخانهاي
۳-تأثیرات
رفتاري
اثرات حسابداري کربن بر
انتخابهاي مديريتي و ريسک
پذيري
تئوريهاي ذهني درقضاوت و
تصمیمگیري
۴ تئوريهاي چشم انداز
و انتخاب
گذرا
تئوري مالي رفتاري
تئوري کنشگر-شبکه
شواهد میداني و
موردي
تجربي
۴ -اندازهگیري و
کنترل زنجیره
عرضه
حسابداري کربن به عنوان روشي
براي بهینه سازي زنجیره ارزش
اقتصاد
تئوريهاي سازماني در خصوص
روابط بین سازماني
تئوري ذينفعان و مشروعیت
شواهد موردي،
میداني و کتابخانهاي
۵-نقش حسابدار
مديريت
حسابداري کربن به عنوان بخشي
از مجموعه حسابداري مديريت
۵ تئوري نقش
روانشناسي اجتماعي
شواهد میداني و
کتابخانهاي، موردي
۶-سیستمهاي
اطالعاتي
حسابداري
کربن
ويژگي هاي طراحي سیستمهاي
اطالعاتي حسابداري کربن
تئوري رفتاري برنامهريزي شده
تئوريهاي سیستم اطالعاتي
حسابداري
تئوريهاي مبتني بر احتماالت
شواهد میداني و
کتابخانهاي
تجربي
مباحث اندازهگیری
گلداسمیت و بازاک )۲۰۰۱ به نقل از هارتمن و همکاران۲۰۱۳ )چندين محدوديت را در
اندازهگیري شاخصهاي عملکرد زيست محیطي مطرح کردهاند که در خصوص اندازهگیري
گازهاي گلخانهاي نیز قابل کاربرد است. اول اينکه آلودگي هوا يک مشکل پويا است، چرا
که محصوالت، فرايندهاي تولیدي و آاليندههاي آنها دائماً در حال تغییر بوده و مستلزم معیاري
براي اندازهگیري است که خود را با اين تغییرات تطبیق دهد. دوم اينکه، خطرات پنهاني نیز
وجود دارند. عدم قابلیت مشاهده در مورد برخي از آاليندهها که ممکن است ناشي از
حسابداری کربن ۷۷
حسابرسيهاي نامناسب و يا محدوديتهاي فني ابزار اندازهگیري آلودگي باشد، باعث ميشود
تا روشهاي اندازهگیري گازهاي گلخانهاي، معیارهايي تلقي شوند که در خصوص شناسايي
مسائل “واقعي” زيست محیطي داراي قابلیت اتکاي اندکي تلقي گردند. سوم اينکه، سلیقهاي
بودن اندازهگیري کربن نیز همچنان بهعنوان يک مشکل باقي است. هزينههاي نمونهبرداري،
الزامات قانوني بسته به برنامههاي قانوني اعمال شده توسط دولتهاي محلي، دانش کارمندان
بخش محیط زيست درباره ارزيابي خطرات زيست محیطي و انتظارات اشخاص ذينفع،هر يک
ممکن است متفاوت باشد. چهارم، بحث انباشت دادهها است. اندازهگیري میزان انتشار کربن در
برگیرنده مجموعهاي از معیارهاي جمعآوري شده طي زمان است که در قالب يک شاخص يا
امتیاز ارائه ميگردد)که ممکن است باعث کاهش يا “پوشش” پیچیدگيها و مسائلي گردد که
در منبع دادهها موجود است(. نهايتاً اينکه آنها به بحث وقايع محیطي تصادفي اشاره ميکنندکه
با نقش ابهام در اندازهگیري عملکرد مرتبط است. به عبارتي خروجيهاي آلودگي ممکن است
ماهیتاً تصادفي بوده و به طور کامل ناشي از استراتژيهاي مستقیم يا بازدارنده مديريتي نباشند
)هارتمن و همکاران، ۲۰۱۳ .)از آنجا که شواهد مرتبط با اندازهگیري میزان انتشار گازهاي
گلخانهاي هنوز از لحاظ علمي محدود است محققین حسابداري ميتوانند به تعیین زيربناي اين
مبحث از طريق برقراري ارتباط آن با دو جريان مطالعاتي کمک کنند. اولین جريان را ميتوان
در مطالعههاي حسابداري مديريت و کنترل در خصوص بحث گسترده قابلیت اندازهگیري
معیارهاي عملکرد عليالخصوص در مورد اطالعات غیرمالي جستجو کرد. در متون موضوعي
حسابداري مديريت و کنترل، قابلیت اندازهگیري داراي حداقل دو مفهوم ميباشد. از ديدگاه
روانشناسي شناختي قابلیت اندازهگیري به ويژگيهاي يک معیار عملکرد خاص مربوط مي-
شود. در اينجا، مبحث اين است که آيا يک معیار خاص به عنوان معیاري مناسب براي آن
ويژگي يا جنبهاي که قرار است سنجیده شود تلقي ميگردد يا خیر )ايجاد اعتبار(. از ديدگاه
اقتصادي، مبحث قابلیت اندازهگیري با هزينهبر بودن تعريف و اندازهگیري برخي ويژگيها و
مربوط بودن اين ويژگيها مرتبط است )هارتمن و همکاران، ۲۰۱۳ .)دومین جريان تحقیق در
خصوص اندازهگیري به تحقیقها در زمینه اقتصاد محیط زيست و بومشناسي صنعتي که با هدف
تعريف مجموعه پايداري از شاخصها شکل گرفتهاند، مربوط ميشود که تالش ميکنند تا
رابطه میان میزان استفاده کربني شرکت و فعالیتهاي تجاري زيربنايي را تعیین نمايند. به نقل از
هارتمن و همکاران )۲۰۱۳ ،)راتناتونگا و باالچاندران )۲۰۰۹ )و راتناتونگا )۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ )در
۷۸ فصلنامه پژوهش حسابداری، سال هشتم، شماره ۲۸ ،بهار ۱۳۹۷
تحقیقهاي خود تحت عنوان اندازهگیري اشاره کردهاند که حسابداري کربن نه تنها بر کنترل
مديريت و اندازهگیري عملکرد تأثیرگذار است بلکه بر “بهايابي” و به اين ترتیب بسیاري از
حیطههاي اساسي حسابداري مديريت سنتي نیز موثر ميباشد.
قراردادها و پاداشها )انگیزشها(
متون موضوعي حسابداري مديريت و کنترل توجه خاصي را به درک روابط موجود میان
بهکارگیري اطالعات غیرمالي در طراحي برنامههاي پاداش کارکنان و رفتار مديران معطوف
ميدارد. در اين راستا دو ديدگاه مبتني بر اقتصاد و روانشناسي موجود است. مطالعههاي مبتني
بر اقتصاد، که عمدتاً محرک آنها الگوي اصول نمايندگي ميباشد، به جنبه اطالعرساني
شاخصهاي غیرمالي اشاره دارد. طبق الگوي اصول نمايندگي، بار اطالعاتي يک شاخص
منعکس کننده میزان تالش نمايندهها جهت ايجاد ارزش ميباشد که مستلزمآن است که حداقل،
وظايف شرکت در ايجاد ارزش، شناخته شده باشند. در حیطه انتشار گازهاي گلخانهاي و
حسابداري کربن، وظیفه ايجاد ارزش چندان واضح نیست، اما در برخي حوزهها اين وظیفه
ميتواند تابع اهداف کاهش انتشارات گازهاي گلخانهاي باشد که طبق نظام خاصي طراحي
شده و به عنوان هزينه مجوز انتشار کربن، ارزشگذاري شدهاند )هارتمن ۲۰۱۳ .)با اين حال، به
نقل از هارتمن و همکاران )۲۰۱۳ )مطالعههاي اخیري که در زمینه حسابداري مالي انجام شده
است )نظیر برتلوت و همکاران، ۲۰۰۳؛، ۲۰۰۱؛ کالرکسون، ۲۰۱۲ )و همچنین در زمینه مديريت
کل )مانند داول و همکاران، ۲۰۰۰؛ مارگولیس و والش، ۲۰۰۱ )بیانگر اين هستند که رابطه مثبتي
میان عملکرد زيست محیطي )مانند مديريت انتشار گازهاي گلخانهاي( و عملکرد مالي شرکت
ها وجود دارد که ميتواند مبنايي براي اعمال طرز تفکر نمايندهها در اندازهگیري عملکرد زيست
محیطي باشد.در سطح مفهومي، اين رابطه حول محور ويژگي کلیدي تجانس معیارهاي عملکرد
تمرکز دارد که در اقتصاد )بیکر ۲۰۰۲ )و همینطور در متون حسابداري )مانند فلتهام و زي،
۱۹۹۴ )مطرح شده است. معیارهاي متجانس، اهداف متفاوتي را که يک نماينده )مدير( دنبال
ميکند، مطابق با اهداف کلي سازمان بررسي و به آنها وزني اختصاص ميدهند. يکي از تبعات
بهکارگیري معیارهاي غیرمتجانس اين است که مدير تالشهاي خود را در مسیري غیر از آنچه
مدنظر سازمان است جهت ميدهد.در حاليکه آنچه براي سازمان مهم است، میزان تالش نیست
بلکه جهت مناسبي است که تالشها در آن راستا صورت ميگیرند. تجانس معیارهاي عملکرد
حسابداری کربن ۷۹
زيست محیطي را ميتوان به اين ترتیب، به عنوان میزان تأثیرفعالیتهاي يک نماينده بر معیارهاي
عملکرد زيست محیطي )مانند انتشار گازهاي گلخانهاي( و همچنین بر دستمزد پرداخت شده
در قالب عملکرد مالي تفسیر نمود. به عبارت ديگر، معیارهاي عملکرد زيست محیطي، زماني
داراي تجانس بیشتر تلقي ميشوند که باعث شوند ارزش شرکت نیز افزايش يابد )هارتمن و
همکاران، ۲۰۱۳ .)
تأثیرات رفتاری شاخصهای عملکرد کربن و گازهای گلخانهای
شاخه ديگري از تحقیقهاي حسابداري مديريت و کنترل که ريشه در رفتارهاي سازماني و
روانشناسي دارد به بررسي مفاهیم رفتاري قراردادهاي مربوط به پاداش و ارزيابي عملکرد اقدام
ورزيده و بر ماهیت شاخصهاي عملکرد مورد استفاده تمرکز مينمايد. لوفت )۲۰۰۹ به نقل از
هارتمن و همکاران، ۲۰۱۳ )معتقد است که کاربرد شاخصهاي عملکرد غیرمالي حیطهاي پر
چالش است. او اظهار ميکند که از جمله مزاياي اطالعات غیرمالي ميتوان به پاسخگويي در
خصوص قابلیت پیش بیني سود و بازده سهام اشاره نمود و اينکه بهکارگیري اطالعات غیرمالي
با افزايش يادگیري مرتبط است. اين امر به اين واقعیت مربوط ميشود که اطالعات غیرمالي پلي
را بین فعالیتهاي مديريتي و بازده مالي ايجاد ميکند. از آنجا که نتايج بسیاري از دستورالعمل-
هاي کاهش انتشار کربن هم داراي پیامدهاي آني )افزايش بهاي تمام شده( و هم آتي )پايداري
و ماندگاري( بودهاند، درک جانبداريهاي بالقوه به فهم ما از بهکارگیري سیستم حسابداري
کربن کمک خواهد کرد. در واقع، سیستمها بايد رفتار مديران را با استراتژيهاي شرکتي خود
هماهنگ کنند و ممکن است الزم باشد که با تصمیمگیريهاي ضعیف در حوزه محیط زيست،
از جمله تمايل مدير به بهینهسازي آينده نزديک )کاهش هزينهها( به قیمت به خطر انداختن
آينده دور )افزايش انتشار کربن در محیط زيست( برخوردهاي جدي نمايند )هارتمن و
همکاران، ۲۰۱۳٫)
اندازهگیری و کنترل زنجیره تامین
بهبود مديريت انتشار مواد کربني و توسعه تولید پاک ميتواند چالش بزرگي براي تجارت و
صنعت محسوب شود. در اين راستا، حسابداري مديريت کربن نیازمند بیان انتشار مواد کربني
مستقیم و غیر مستقیم يک شرکت در قالب کمي ميباشد. متاسفانه،در زمینه مفاهیم و ابزار مورد
۸۰ فصلنامه پژوهش حسابداری، سال هشتم، شماره ۲۸ ،بهار ۱۳۹۷
استفاده در اندازهگیري عملکرد کربني چه در فرايند تولید و چه در کل زنجیره تامین، با کمبود
مواجه ميباشیم )کي هون لي ۲۰۱۲ .)قانون کربن )۲۰۰۶ )اعالم کرده است که بسیاري از
شرکتها به طور سنتي در خصوص مصرف انرژي و انتشارات کربن نگرشي درون سازماني
دارند، اما متعاقب اجراي چندين پروژه به اين نتیجه رسیدهاند که فرصتهاي زيادي است که
بتوان بر مبناي آنها شبکهسازي نموده، به اطالعات دست يافت، انتشار کربن را کاهش داد و
بازده مالي ايجاد کرد. قانون کربن روشي ارائه کرده است که طبق آن شرکتها ميتوانند انتشار
دي اکسید کربن را در هر مرحله از زنجیره تامین اندازهگیري نمايند. سهم تحقیقات حسابداري
مديريت و کنترل در دو مسئله اجرايي که در حال حاضر بر حسابداري کربن محصوالت خاص
در زنجیره تامین تأثیرگذار هستند، مفید خواهد بود. مسئله اول به تعريف حد و مرز انتشار کربن
مربوط است. مسئله دوم به تخصیص انتشارات )و هزينههاي مرتبط با آن( در مراحل مختلف
زنجیره تامین مربوط ميشود. توافقنامه گازهاي گلخانهاي، سه محدوده را با سه مرز مشخص
در زمینه حسابداري کربن و مقاصد حسابرسي براي واحدهاي تجاري تعیین کرده است )موسسه
منابع جهاني، ۲۰۰۴ به نقل از هارتمن و همکاران ۲۰۱۳ .)در محدوده ۱ ،انتشارات ناشي از
فعالیتهايي هستند که شرکت در قبال آنها مسئولیت مستقیم دارد، محدوده ۲ در برگیرنده
انتشارات غیرمستقیم است که با خريداري برق، گرما و بخار مرتبط ميباشد، در حاليکه
محدوده ۳ شامل گازهاي گلخانهاي منتشر شده توسط ساير واحدهاي تجاري مانند اشخاص
ثالثي است که به نمايندگي از واحد تجاري مورد نظر فعالیت ميکنند. شرکتهايي که ساالنه،
گازهاي گلخانهاي منتشر شده خود را گزارش ميکنند، الزاماً بايد محدودههاي ۱ و ۲ خود را
در قالب کمي بیان کنند اما در مورد محدوده ۳ داراي اختیاراتي هستند. لحاظ کردن انتشارات
مربوط بهمحدوده ۳ در گزارشهاي کربن توصیه ميشود زيرا به طور غیرمستقیم مسئولیت اين
انتشارات بر عهده واحد تجاري ميباشد. اگر اين اطالعات لحاظ نشوند، شرکتها قادر خواهند
بود با تامین مالي برون سازماني فعالیتهاي تدارکاتي خود، تأثیرات کربني شرکت خود را
کاهش دهند )هارتمن ۲۰۱۳ .)جهت به حداقل رساندن ريسک مورد فوق، الزم است حد و
مرزهاي واحد تجاري و محدوده ۳ درست قبل از آغاز حسابرسي در سطح محصوالت، تعريف
شده باشد. مسئله ديگري که وجود دارد به تخصیص هزينههاي مشترک و مشاع میان فعالیتهاي
مختلف )حمل و نقل، انبارداري، مصرف( در مراحل مختلف زنجیره تامین مربوط ميشود به
حسابداری کربن ۸۱
عنوان مثال، جايي که محصوالت از وسیله حمل و نقل، انبار يا تجهیزات مشترک استفاده مي-
کنند، میزان مصرف انرژي و میزان انتشار گازهاي گلخانهاي بايد میان آنها تسهیم شود.
حسابداران مديريتي بايد در بحث تعیین حدود و تخصیص حسابداري کربن با توجه به نقش
کلیدي خود در انتخاب معیارهاي عملکرد و سیستمهاي کنترلي زنجیره تامین، نقش داشته باشند
)هارتمن و همکاران، ۲۰۱۳٫)
نقش عملکرد حسابداری مدیریت /کنترل کننده
کي هون لي )۲۰۱۲ )به بررسي نقش حسابداري مديريت محیط زيست و به ويژه رويکرد
کنترل محیط زيست در مديريت کربن به عنوان روشي براي شناسايي و اندازهگیري عملکرد
کربني در کارخانه تولیدي پرداخت. يافتههاي او نشان ميدهد که کنترل محیط زيست ميتواند
منجر به هم تراز شدن استراتژي مديريتي کربن و اندازهگیري عملکرد کربني شده و اطالعات
کمي مفیدي را براي تصمیمگیرندگان در سطح شرکتي فراهم آورد.عالوه بر اين رديابي نقاطي
در فرايند تولید که جريانهاي پايدار کربني در آن موجود است، فرصتهاي عمدهاي را فراهم
ميآورد تا اقداماتي در جهت بهبود عملکرد کربني در زنجیره تامین صورت پذيرد. تحقیقات
انجمن حسابداران مديريت خبره )۲۰۱۰ )درباره اثر حسابداري مديريت بر برنامهريزي محیط
زيست، مجموعهاي از مباحث را درباره نقش سیستم مديريت مالي و حسابداران مديريت مطرح
مينمايد. مبحث مهمي که در اينجا وجود دارد اين است که چه کسي از درون واحد تجاري
سعي در “کنترل کردن” برنامهريزيها در خصوص محیط زيست داشته و تا چه حد حسابداران
مديريتي سنتي قادر به پاسخگويي به مسائل حسابداري کربن هستند. اين تحقیقها نقطه آغاز
جالب توجهي را براي اين تحلیل فراهم ميآورند و مطرح ميکنند که حسابداران مديريتي و
مديران محیط زيست داراي عقايد متفاوتي هستند و همواره نگرشي خوشبینانه درباره توانايي
حسابداري مديريت در مديريت محیط زيست از طريق ابزار سنتي خود ندارند )يعني از طريق
تجزيه و تحلیل منافع-مخارج، ارزشگذاري سرمايهگذاريها، کارت ارزيابي متوازن(. عالوه بر
اين، تحقیق درباره حسابداري کربن مثل تحقیق ماس و هارتمن )۲۰۱۰ به نقل از هارتمن و
همکاران، ۲۰۱۳ ،)بحث را درباره نقش کنترلکنندگان به عنوان پلیس شرکت يا شريک
تجاري، بسط ميدهند. عالوه بر اين، تحقیقهاي ديگري که ميتوان در اين زمینه انجام داد
۸۲ فصلنامه پژوهش حسابداری، سال هشتم، شماره ۲۸ ،بهار ۱۳۹۷
عبارتند از بررسي جابهجايي نقش و مسئولیتهاي حسابداري کربن، مديريت و کنترل از بخش-
هاي زيست محیطي يا تولیدي به بخشهاي مالي يا مديريتي و علت آنها )هارتمن ۲۰۱۳٫)
سیستمهای اطالعاتی حسابداری کربن
سیستمهاي اطالعاتي حسابداري به عنوان يکي از بخشهاي مهم سیستم اطالعات مديريت
ميتواند نقش به سزايي در ارائه اطالعات زيست محیطي ايفا نمايد )فهیمنژاد، ۱۳۸۲ .)پرگو و
هارتمن )۲۰۰۹ )عنوان ميکنند که تطابق سیستم اندازهگیري عملکرد يک سازمان با استراتژي
آن، به عنوان يک رهنمود در طراحي سیستمهاي مديريت کنترل مطرح شده است. عليرغم
اهمیت آن، چندان واضح نیست که استراتژيهاي هماهنگ با معیارهاي اندازهگیري عملکرد در
برگیرنده چه مواردي هستند و يا اينکه سازمانهاي مختلف در نظر دارند چگونه به آن دست
يابند. با توجه به متون اقتصادي و احتماالت مربوط به طراحي سیستم کنترل مديريت و
اندازهگیري عملکرد اعتقاد آنها بر اين است که کاربرد اين معیارهاي اندازهگیري
عملکرد ناشي از تغییراتي است که در طراحي سیستم اندازهگیري عملکرد به منظور تطابق
با استراتژيها انجام شده است و همچنین ناشي از افزايش اطالعرساني معیارهاي عملکرد
ميباشد. آنها به اين نتیجه رسیدند که تطابق با استراتژيهاي محیطي اغلب از طريق
افزايش بیان کمي معیارهاي عملکرد محیطي و همینطور افزايش حساسیت نسبت به
عملکرد مديران حاصل ميشود. سیستمهاي اطالعاتي حسابداري تجاري موجود تا مرحلهاي
تکامل يافتهاند که بیشتر شامل ماژولهاي سفارشي براي مديريت محیط زيست ميباشند. به اين
ترتیب توجه عمدهاي که به گرم شدن زمین شده است زمینه الزم را براي بازار نو ظهور مديريت
کربن فراهم آورده است. همین بازار کوچک و نو ظهور توانسته است طبق آمار موسسه
تحقیقاتي پايک )۲۰۱۰ ،)مبلغ ۲۰۹ میلیون دالر را در سطح جهان در سال ۲۰۰۸ در زمینه هزينه-
هاي نرمافزاري و خدمات برون سازماني به خود اختصاص دهد؛ با اينحال اين بازار به سرعت
در حال توسعه ميباشد. در همین راستا، محققین عالقهمند به مديريت کربن ميتوانند روابط
میان استراتژيهاي زيست محیطي شرکت را در خصوص تغییرات آب و هوايي و ويژگيهاي
سیستم حسابداري گازهاي گلخانهاي بررسي نمايند )پرگو و هارتمن ۲۰۰۹ .)ابرتني و گوتري
)۱۹۹۴ )به بررسي تفاوت در پارامترهاي طراحي سیستمهاي اطالعات مديريت در شرکتهايي
حسابداری کربن ۸۳
اقدام ورزيدند که اولويتهاي مختلف استراتژيک را اتخاذ ميکنند. يافتههاي آنها نشان داد که
اثربخشي واحدهاي تجاري به رقابت بین طراحي سیستم اطالعات و وضعیت استراتژيک
شرکت بستگي دارد .نتايج حاصله داراي پیامدهاي مهمي براي حسابداران مديريت درگیر در
طراحي و پیادهسازي سیستمهاي اطالعات مديريت ميباشد، به ويژه در شرکتهايي که اقدام
به اتخاذ يک موضع خالقانه از لحاظ استراتژي مينمايند .به طور خاص، اين مطالعه نقش
حسابداري به عنوان بخشي از اطالعات “تکمیلي” ارائه شده براي تصمیمگیري به مديران را
مورد توجه قرار داده است.
نتیجه گیری
در مقاله حاضر، با مرور تحقیقهاي موجود در زمینه حسابداري کربن از ديدگاه حسابداري
مديريت و کنترل در مديريت کربن، شش جهت مختلف براي تحقیقهاي آتي در زمینه
حسابداري مديريت و کنترل کربن مورد شناسايي قرار گرفتند. به طور کلي، ابتدا نتیجه ميگیريم
که موضوع محیط زيست )و به ويژه گازهاي گلخانهاي منتشر شده( به سرعت به يکي از
برجستهترين مباحث تبديل شده است که در آن، زمینههاي نهادي و برون سازماني داراي
تأثیراتي بالقوه بر نحوه برخورد حسابداري مديريت و کنترل سازماني ميباشند. اين نه تنها در
مورد معیارهاي اولیه و فنون بهايابي کاربرد دارد، بلکه به میزان درگیري شرکتها با مباحث
داخلي مانند تعیین حد و مرزها، معامالت داخلي و مسائل قیمتگذاري انتقالي نیز مرتبط مي-
باشد. دوم اينکه تجزيه و تحلیلها حاکي از اين امر است که در مورد هر يک از مباحثي که
حاکي از پیوند حسابداري کربن با تحقیقهاي انجام شده ميباشد، ميتوان گفت که مبحث
مورد نظر، بال استثناء به قسمتهاي بررسي نشده حسابداري مديريت و کنترل مربوط ميباشد.
اين مسئله به ويژه در خصوص اندازهگیري اطالعات غیر مالي و کاربرد آن در برنامههاي پاداش
کارکنان اعمال ميگردد. سومین نتیجه کلي اين است که تئوريهاي داراي پشتوانه تجربي در
زمینه تحقیقهاي حسابداري مديريت و کنترل در مورد حسابداري کربن بسیار محدود است.
ظاهراً علت اين عدم توجه ماهیت واکنشي و نه چندان دستوري تحقیقهاي حسابداري مديريت
و کنترل ميباشد.در مرحله چهارم و نهايي، ميتوان ادعا کرد که توجه به مطالعههاي حسابداري
مديريت و کنترل در زمینه مديريت کربن، محققین را با چالشهاي بزرگي که هماکنون نیز بر
معماي حسابداري مديريت و کنترل سايه افکندهاند، روبرو مينمايد. بحث درباره نقش بالقوه
۸۴ فصلنامه پژوهش حسابداری، سال هشتم، شماره ۲۸ ،بهار ۱۳۹۷
معیارهاي ارزش )مانند سود اقتصادي( ميتواند ما را در درک رابطه میان افشاء کربن و ايجاد
ارزش ياري نمايد، با اينکه تحقیقهاي سنتي نیز تبعات حسابداري مديريت و کنترل را مد نظر
قرار ندادهاند.
پی نوشت
۱ actor network theory 2 institutional theory
۳ Dow Jones Sustainability Index 4 Prospect theory
۵ Role theory
منابع
Abernethy, M.A., and C.H. Guthrie.1994. An Empirical Assessment of the “Fit”
between Strategy and Management Information System Design. Accounting
and Finance, Vol. 34. No.2.
Carbon Trust. .2006. Carbon Footprints in the Supply Chain. London.
Cho, C. H. and Patten, D. M. 2007. The role of environmental disclosures as tools
of legitimacy: a research note. Accounting, Organizations and Society. Vol.
۳۲, ۶۳۹-۶۴۷٫
Clarkson, P.M., X. Fang, Y. Li, and G. Richardson. The Relevance of
Environmental Disclosures: Are Such Disclosures Incrementally Informative.
Journal of Accounting and Public Policy. Vol. 32. No. 5.
CIMA. 2010. Accounting for Climate Change. How Management Accountants
Can Help Organizations Mitigate and Adapt to Climate Change. London.
Chartered Institute of Management Accountants.
Cook, A.2009. Emission Rights: From Costless Activity to Market Operations.
Accounting, Organizations and Society. Vol. 34. No. 3-4.
Cowan, S., and C. Deegan.2011. Corporate Disclosure Reactions to Australia’s
First National Emission Reporting Scheme. Accounting and Finance. Vol. 51.
No. 2.
Hartmann, F, Perego, P and Young, A. 2013. Carbon Accounting: Challenges for
Research in Management Control and Performance Measurement. Abacus.
Vol. 49(4), 539-563.
Hejazi, Rezwan and Manijhe Rameshe. 2012. Carbon Accounting for
Sustainability and Management. Accounting Research Seasonal, Year One,
Number 5, Summer 2012, 99-120.
Hopwood, A.G. 2009. Accounting and the Environment. Accounting,
Organization and Society. Vol. 34, 433-439.
Ki-Hoon Lee.2012. Carbon accounting for supply chain management in the
automobile industry. Journal of Cleaner Production.vol.36, 83–۹۳٫
حسابداری کربن ۸۵
Lohmann, L. 2008. Toward a Different Debate in Environmental Accounting: The
Cases of Carbon and Cost–Benefit. Accounting, Organizations and Society.
۳۴(۳-۴), ۴۹۹-۵۳۴٫
Luo, L., Y-C. Lan, and Q. Tang.2012. Corporate Incentives to Disclose Carbon
Information: Evidence from the Cdp Global 500 Report. Journal of
International Financial Management & Accounting. Vol. 23. No. 2.
Patten, D. 2002. The relation between environmental performance and
environmental disclosure: a research note. Accounting, Organizations, and
Society 27. 763-773.
Perego, P., and F.G.H. Hartmann.2009. Aligning Performance Measurement
Systems with Strategy: The Case of Environmental Strategy. Abacus-a Journal
of Accounting Finance and Business Studies. Vol. 45. No. 4.
Pike Research. 2010. Carbon Management Software and Services: Business
Drivers, Policy Issues, Enterprise Adoption Patterns, Competitive Landscape,
and Market Forecasts. Boulder. CO. Pike Research.
Plumlee, M., Brown, D., Marshall, S. 2009. Voluntary environmental disclosure
quality and firm value: the role of venue and industry type. Working Paper.
University of Utah.
Ratnatunga, J., and K.R. Balachandran.2009.Carbon Business Accounting: The
Impact of Global Warming on the Cost and Management Accounting
Profession. Journal of Accounting, Auditing and Finance. Vol. 24. No.2.
Seyyed Fahim Nejhad, Seyyed Reza. Green Accounting. 2004. Accounting
Journal. Year nineteen, No. 162.
Stanny, E.2013. Voluntary Disclosures of Emissions by Us Firms. Business
Strategy and the Environment. Vol. 22. No. 3.

(Visited 2 times, 1 visits today)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code