Journal of Learning Disabilities, spring 2018 1397 بهار، يادگيري ناتوانيهاي مجلهي

Vol. 7, No.3/57-76 57 76- ي۳/ شماره ، ي۷ دوره
۵۷
اثربخشي بازيدرماني بر ارتقا ء يادگيري مفاهيم رياضي و توانايي حل مسئله
دانشآموزان با ناتواني يادگيري رياضي
۱ ،اعظم زارع۲ و مريم محمدي۳ حسن حيدري

چكيده
پژوهش حاضر با هدف اثربخشـي بـازي درمـاني بـر ارتقـا ي يـادگيري مفـاهيم رياضـي و توانـايي حـل مسـئله ي
دانشآموزان با ناتواني يادگيري رياضي انجام گرفت. اين پژوهش آزمايشي از نوع پيشآزمون – پـس آزمـون همـراه
با گروه كنترل بود. در اين مطالعهي تجربي تعـداد ۶۰ دانـش آمـوز دختـر پايـه دوم ابتـدايي شـهر قـم كـه در آزمـون
عملكرد پيوسته رازولد و آزمون حل مسئله گل پرور نمرهي پايينتر از ميانگين دريافـت كردنـد، بـه صـورت نمونـه –
گيري طبقهاي تصادفي، انتخاب شده و در دو گروه ۳۰ نفري آزمايش و كنترل قـرار گرفتنـد. پـس از انجـام پـيش –
آزمون، دانشآموزان گروه آزمايش در ۲۸ جلسه ۴۵ دقيقـه اي تحـت آمـوزش بـازي درمـاني قـرار گرفتنـد و گـروه
كنترل همان آموزش مرسوم در كلاس درس را ادامه دادند. سپس پسآزمون اجرا گرديد. دادههـا نيـز بـا اسـتفاده از
آزمون رياضيات عمكرد پيوسته و آزمون حل مسئله جمعآوري گرديد. براي تجزيه و تحليل دادهها از آمار توصيفي
ميانگين، انحراف معيار و آزمون تحليل كواريانس چند متغيره (MANCOVA (به كمك نرم افزار SPSS استفاده
شده است. يافتهها نشان داد در يادگيري مفاهيم رياضي و توانايي حل مسئله بـين دو گـروه از نظـر درصـد تغييـرات،
تفاوت معناداري به نفع گروه آزمايش وجود دارد. طبق شواهد اين تحقيق، نتيجهگيري ميشود كه آموزش مبتني بـر
بازيدرماني بر ارتقا يادگيري مفاه ر يم ياضي و توانا يي حل مسئله دانـش آمـوز ان بـا نـاتواني يـادگيري رياضـي مـوثر
است .
واژههاي كليدي: ناتواني يادگيري رياضي، بازي درماني، مفاهيم رياضي، حل مسئله

۱ .نويسنده ي رابط: دانشيار گروه مشاوره، واحد خمين، دانشگاه آزاد اسلامي، خمين، ايران
(heidarihassan@yahoo.com)
۲ .دانشجوي دكتري روان شناسي تربيتي، واحد خمين، دانشگاه آزاد اسلام ي، خمين، ا يران
. ۳ دانشجو ي دكتري روان شناس ي تربيتي، واحد خمين، دانشگاه آزاد اسلام ي، خمين، ا يران
۹۶ ۱۷/۵/ :دريافت تاريخ
۹۶ ۱۴/۹/ :پذيرش تاريخ
DOI: 10.22098/JLD.2018.627
اثربخشي بازيدرماني بر ارتقا ء يادگيري مفاهيم رياضي و توانايي حل مسئله دانشآموزان با ناتواني …
۵۸
مقدمه
فعال بودن دانشآموزان دورهي ابتدايي در امر يادگيري، آنان را در مسيري از حركت و
فعاليت قرار ميدهد كه موافق طبع كودكانه آنهاست. دانشآموزان ضمن اين فعاليتها با
مشكلاتي مواجه ميشوند و ناچار خواهند بود كه در جهت رفع اين مشكل، احساس مسئوليت
كرده، مراحل پيشرفت كارها را بررسي نمايند و راهكارهاي تازه و خلّاقي را تجربه كنند كه اين امر
موجب يادگيري آنان در درس مورد نظر ميشود. مفاهيم رياضي، يكي از اثربخش ترين و
۱ كارآمد ترين مواد درسي ميباشد. به طوري كه ريچارد كورانت
، در اين زمينه ميگويد:
«رياضيات يكي از عالي ترين تراوشهاي انديشهي آدمي است كه منعكس كنندهي ارادهي انسان
و نشان دهندهي سير عقل و برهان و همچنين بيان كنندهي ميزان علاقهي بشر به كمال و زيبايي
است.» نقش بنيادي علم رياضي در پيشبرد ساير علوم و فنون نيز مورد پذيرش همگان است، به
طوري كه نرسيدن به هدفهاي آموزشي در زمينهي رياضي موجب ضعف، ناتواني و دست نيافتن
به اهداف مربوط به پيشرفت علوم و فنون ديگر خواهد بود (مبيني،۱۳۸۰٫(
بنابراين درس رياضي يكي از علوم پايه محسوب ميشود و عدم علاقه بـه ايـن درس، منجـر بـه
ناتواني يادگيري شده، در نهايت، نه تنها باعث افـت تحصـيلي و اتـلاف بودجـه مـي شـود، بلكـه بـه
سرزنش و تحقير دانشآموزان، تشكيل خودپندارهي ضعيف و كاهش عزت نفس آنان انجاميـده و
سلامت روانشان را نيز به مخاطره مـي انـدازد. و چـه بسـا آنـان را بـه مكـانيزم هـاي دفـاعي نـاموفق
بكشاند. اين مشكلات، از مدرسه و دانشآموزان، بـه خانـه و خـانواده كشـانده شـده و اضـطراب و
ناخشنودي را در همه فضاي زندگي ميپراكند و حاصل همهي اينها، آسيب سختي اسـت كـه بـه
بهداشت رواني جامعه وارد ميشود (تبريزي، ۱۳۹۲٫(
يادگيري يكي از عاملهاي مهم و تعيين كننده رفتار انسان به شمار ميرود. اگر بازتاب هاي
فطري انسان كنار گذارده شوند به يقين ساير رفتارها و فعاليتهايي كه از او سر ميزند، محصول

۱٫ Richard Korant
Journal of Learning Disabilities, spring 2018 1397 بهار، يادگيري ناتوانيهاي مجلهي

Vol. 7, No.3/57-76 57 76- ي۳/ شماره ، ي۷ دوره
۵۹
يادگيري است. فقدان اين توانايي مورد انتظار در رياضي با عملكرد تحصيلي يا فعاليتهاي روزانه
تداخل ميكند. توانايي شمارش، درك واحد به واحد به كميتها، جور كردن، سوا كردن و
مقايسهي اعداد همگي به تجربههاي اشيا وابسته است. كودكي كه دقت محدود، ادراك نارسا و
رشد حركتي ضعيف دارند، شايد تجربيات مطلوب در فعاليتهايي را كه به دخل و تصرف در اشيا
مربوط ميشوند، نداشته باشد. از اين رو، اين آمادگي را هم نخواهد داشت كه به درك واقعي
رابطههاي فضايي، شكل، نظم، زمان، بعد و كميت دست يابند (فر يار و رخشان، ۱۳۷۹٫(
ناتواني يادگيري عارضهي گيج كننده است؛ زيرا هر فرد مجموعهاي از استعدادها و ويژگي-
هاي منحصر به فرد دارد. دانشآموزان مبتلا به ناتواني يادگيري نابينا نيستند، اما نميتوانند بسياري
از چيزها را شبيه همسالان خود ببينند؛ ناشنوا نيستند، اما در بسياري موارد نمي توانند مانند افراد
طبيعي گوش كنند يا صداها را بشنوند. از نظر رشد شناختي عقب ماندگي ندارند، ولي با روشي
متفاوت ياد ميگيرند (لرنر، ۱۳۸۴٫(
يكي از روشهايي كه به منظور گسترش و بهبود موقعيتهاي آموزشي به كار ميرود، استفاده
از بازيهاي آموزشي است (مهجور، ۱۳۹۲؛ درتاج، ۱۳۹۲ .(بازيدرماني يكي از رويكردهايي
است كه در آن معلم با توجه به نوع مشكل كودك، ابزار خاصي را بر ميگزيند (يارمحمدي
واصل، رشيد و بهرامي، ۱۳۹۳ .(نوع بازي را با توجه به نيازهاي دانشآموزان انتخاب نموده و با
مشاركت فعال خود ضمن بازي، الگوهاي جديد مورد نياز دانشآموزان را در نظر گرفته و امكان
يادگيري و تمرين اين الگوها را به وسيلهي بازي براي او فراهم ميكند (احمدوند، ۱۳۸۵ .(
فضليخاني(۱۳۸۶ (بر اين باور است كه در بازي، روابط اجتماعي دانشآموزان، مشاركت
پذيري، اعتماد و روحيهي تعاون تقويت ميشود. بازي، رشد فرآيندهاي يادگيري همچون
مشاهده، تجربهآموزي، حل مسئله و خلاقيت را در دانشآموزان تقويت ميكند و مهمتر از همه،
يادگيري را براي دانشآموزان لذّتبخش ميسازد.
اثربخشي بازيدرماني بر ارتقا ء يادگيري مفاهيم رياضي و توانايي حل مسئله دانشآموزان با ناتواني …
۶۰
مبيني(۱۳۸۰ (نيز بيان داشته است كه با تدريس رياضـيات بـه شـناخت توانـا ييهـا، اسـتعدادها و
علايق، همراه با سعي در جهت رشد و پرورش آنها دست خواهيم يافت. بنابراين رشـد و پـرورش
اين تواناييها، قطعاً با پرورش نظم و دقّت آغاز خواهد شـد. بـا اجـراي بـازي هـا، نظـم و دقّـت در
توجه به اطراف، نظم و دقّت در شنيدن، نظـم و دقّـت در ديـدن، در گفتـار و رفتـار، مسـئوليت هـا،
تصميمگيريها، نظم و دقّت در توانايي حل مسائل روزمره تقويت ميشود. علاوه بر اين وي معتقد
است كه نتيجهي آمادگيهاي فكري و جسمي و فعاليتهايي كه از سوي دانشآموزان انجام مـي –
شود، حل مشكلات و دستيابي به آرامش و تعادل رواني است، همگـي آثـا ر و نتـايجي را بـه بـار
ميآورد كه در آينده زمينهساز و تعيينكننـده چگـونگي برخـورد بـا مشـكلات، نحـوه ي نگـرش،
فعاليتها و تصميمگيريهاي دانشآموزان خواهد بود. در همـين راسـتا، ميرزابيگـي( ۱۳۸۹ (نيـز بـه
پرورش دقّت تأكيد فراواني دارد. وي معتقد است وقتي دانشآموز در شرايطي قـرار مـي گيـرد كـه
بتواند با تمركز و دقّت بيشتر خود، مسائل و مشكلات را از پيش روي بردارد، به لذّت ميرسـد و
اين لذّت باعث شـكوفايي، خلاقيـت و يـادگيري آسـان مـي شـود و بـه دنبـال آن نتيجـه اي حاصـل
ميگردد كه شخص در انتظار آن بوده است.» بنابراين طبق نظر وي تا چيزي را خـوب نبينـيم نمـي –
توانيم به خاطر آوريم، پس بايد در ابتدا خوب ديدن را آمـوزش داد. بـراي خـوب ديـدن و خـوب
شنيدن، حضور ذهني كامل و كنجكـاوي لازم اسـت. تمركـز حـواس، ذاتـي يـا ارثـي نيسـت بلكـه
اكتسابي بوده و هر فردي مـي توانـد داراي تمركـز و دقـت باشـد، فقـط بايـد راه و روش آ ن را يـاد
بگيرد، به كار ببرد و اين مهم اتفاق نميافتد مگر آن كـه راه كارهـاي لازم جهـت پـرورش دقّـت و
تمركز پيشروي فرد قرار گيرد. پس با برنامهريزي جهت انجام بـازي هـا و سـرگرمي هـاي هدفـدار
ميتوان حافظه ديداري و شنيداري دانشآموزان را تقويت نمود و دقت آنان را پرورش داد.
كودكاني كه در يادگيري رياضي ناتوان هستند، فرايند رشد آنها در كسب دقت و توجه طبيعي
دچار تاخير يا وقفه شده است. كودكان با ناتواني يادگيري رياضي با اين كه عمليات رياضـي را بـه
خوبي ميدانند، اما به دليل عدم توجه كافي دچار اشتباه ميشوند. برخـي انديشـمندان معتقدنـد كـه
Journal of Learning Disabilities, spring 2018 1397 بهار، يادگيري ناتوانيهاي مجلهي

Vol. 7, No.3/57-76 57 76- ي۳/ شماره ، ي۷ دوره
۶۱
معلمان بايد بـا دانـش آمـوز ان روابـط فـردي مسـتقيم برقـرار كننـد و در ترتيـب دادن فعاليـت هـاي
يادگيري نيازها، قريحه و استعداد آنها را در نظر بگيرند. بالاتر از همه، يادگيري بايد رضايت بخش
۱ و خود هدايت شده باشد (شانگ
، ۲۰۰۱ .(دانشآموزان زمـاني مـي تواننـد از تمـامي ظرفيـت هـاي
يادگيري خود استفاده كنند كه با علاقه و رغبت وارد محيط يادگيري شوند و يادگرفتن را دوسـت
داشته باشند (يادگار، ۱۳۸۹ .(
پژوهشهايي در زمينهي تأثير بازيدرماني در بهبود يادگيري رياضيات دانشآموزان وجود
۲ دارند كه اثر بخشي اين روش را مورد تأييد قرار دادهاند. در مطالعهي پدرسون
( ۱۹۹۹(كه تحت
عنوان رابطهي بازي با حل مسئله در دانشآموزان صورت گرفت، نتايج به دست آمده نشان داد
كه بين بازي و يادگيري مفاهيم رياضي، توانايي زباني، رابطهي مثبتي وجود دارد (رابين و
۳ كلاسكي
، ۲۰۱۰ .(در پژوهش ديگري با عنوان تاثير بازي درماني بر اختلال هاي يادگيري كه بر
روي دانشآموزان پسر در آمريكا انجام شده، نتايج نشان مي دهد كه بازيدرماني به طور
۴ معناداري منجر به كاهش اختلال يادگيري ميشود (باگرلي و پاركر
.( ۲۰۰۵ ،
مطالعهاي ديگر نشان داد كه بين بازي و يادگيري دانشآموزان رابطهي مثبت وجود دارد و
بازي ميتواند سبب بهبود توجه، بهبود مهارتهاي برنامهريزي و طرز تلقي، خلاقيت و تفكر واگرا
شود. ديدگاه بازيدرماني بر اين فرض استوار است كه ادراك و تفسير فرد از موقعيت، پاسخ
هيجاني و رفتاري او را به موقعيت تعيين ميكند ( يادگارزاده، ۱۳۸۹٫(
پژوهش زارع (۱۳۹۵ (نيز نشان داد كه ارائه بازيهاي هدفدار و متنوع متناسب با هدف درس
رياضي علاوه بر افزايش علاقهمندي به درس رياضي، يادگيري دانشآموزان را نيز تعمق ميبخشد.
مطالعهي درتاج (۱۳۹۲ (نيز بيانگر آن است كه آموزش به شيوهي بازي نقش مهمي در پيشرفت

۱٫ shang
۲٫ Peterson
۳٫ Rabian &Mc closkey
۴٫ Baggerly & parker
اثربخشي بازيدرماني بر ارتقا ء يادگيري مفاهيم رياضي و توانايي حل مسئله دانشآموزان با ناتواني …
۶۲
تحصيلي رياضي دانشآموزان دارد. همچنين در مطالعهي ديگري با عنوان اثربخشي گروهدرماني
كوتاه مدت در درمان مشكل يادگيري دانشآموزان نشان دادند كه آزمون به شيوه گروهي
موجب كاهش مشكل يادگيري آنان گرديد و در نتيجه موجب بهبود عملكرد تحصيلي
۱ دانشآموزان شده است (بارت
.( ۱۹۷۵ ،
بنابراين بازيدرماني با توجه به نتايج پژوهشها و اثر بخش بودن آن در يادگيري مفاهيم
رياضي ميتواند يك مداخلهي سودمند باشد. بر اين اساس فرضيه هايي در پژوهش حاضر مطرح
بود: بازيدرماني بر ارتقا يادگيري مفاهيم رياضي دانشآموزان مؤثر است. بازيدرماني بر بهبود
توانايي حل مسئله دانشآموزان مؤثر است.
روش
روش پژوهش حاضر از نوع آزمايشي است، تلاش بر آن بود شركت كنندگان از گروه همگن
انتخاب شوند و در قالب دو گروه آزمايش و كنترل تقسيم شدند.
جامعه، نمونه و روش نمونهگيري: جامعهي آماري اين پژوهش شامل تمامي
دانشآموزان دختر داراي اختلال يادگيري رياضي مقطع ابتدايي دورهي اول بود كه در سال
تحصيلي -۹۵ ۱۳۹۴ در ناحيه ۲ شهر قم و در مدارس عادي دولتي تحصيل ميكردند. روش نمونه-
گيري اين پژوهش، روش نمونهگيري طبقهاي تصادفي بود. به منظور سنجش ميزان يادگيري
مفاهيم رياضي و توانايي حل مسئله از ابزارهاي زير استفاده شد:
آزمون عملكرد پيوسته: به منظور كسب دادهها، دربارهي يادگيري مفاهيم رياضي از
۲ آزمون عملكرد پيوسته استفاده شد. اين آزمون اولين بار در سال ۱۹۵۶ توسط رازولد
و همكاران
ساخته شد. تاكنون فرمها و نسخههاي مختلفي از آزمون عملكرد پيوسته براي اهداف درماني و
پژوهشي تهيه شده است. نسخه فارسي آزمون عملكرد پيوسته يك آزمون نرمافزاري است كه با

۱٫ Barrett
۲٫ Razold
Journal of Learning Disabilities, spring 2018 1397 بهار، يادگيري ناتوانيهاي مجلهي

Vol. 7, No.3/57-76 57 76- ي۳/ شماره ، ي۷ دوره
۶۳
كمك رايانه انجام ميشود. اين نسخه از روي پژوهش هاديانفر و همكاران (۱۳۷۹ (و توسط آزاد
فلاح، مشهدي، رسول زاده، طباطبايي و سلطاني فر در سال ۱۳۸۸ ساخته شده است. اين آزمون
متشكل از دو مجموعه محرك عددي و تصويري است كه هر يك از آنها از ۱۵۰ محرك تشكيل
شده است. از اين تعداد ۳۰ محرك هدف هستند كه از آزمودني انتظار ميرود با مشاهده آنها
پاسخ دهد. نسخهاي كه در سال ۱۳۷۹ به كوشش هاديانفر، نجاريان، شكركن و مهرابي زاده ساخته
شده، در يك بازآزمايي ۲۰ روزه ضريب اعتبار ۵۹ ./تا ۹۳ ./را براي قسمتهاي مختلف آزمون
نشان داده است. تمام ضرايب محاسبه شده در سطح ۰۰۱ ۰ /همبستگي معناداري دارند. همچنين
روايي آزمون با شيوه رواسازي ملاكي بر اساس مقايسه گروه بهنجار ( ۳۰ دانشآموز پسر دبستاني)
مورد بررسي قرار گرفت. مقايسه آماري ميانگين دو گروه در قسمتهاي مختلف آزمون تفاوت
معني داري را بين عملكرد دو گروه نشان داد.
آزمون حل مسئله رياضي: براي جمعآوري داده درباره توانايي دانشآموزان در حل مسئله
رياضي از آزمون حل مسئله رياضي استفاده شد. اين آزمون توسط گل پرور در سال تحصيلي -۸۹
۱۳۸۸ و با همكاري چند تن از معلمان با تجربه پايه چهارم ابتدايي در دانشگاه تبريز تهيه شده است.
اين آزمون به دليل دارا بودن دو فرم موازي پيشآزمون و پسآزمون، در پژوهشهاي آزمايشي و
شبهآزمايشي متعددي مورد استفاده قرار گرفته است. پيشآزمون و پسآزمون هر كدام شامل ۱۰
سوال تشريحي است. پرسشهاي آزمون را از نظر روايي و نيز مناسب و قابل اجرا بودن، تعدادي از
معلمان پايه چهارم و متخصصان مراكز توانبخشي ناتوانيهاي يادگيري شهر تبريز تأييد كردهاند. به
منظور تعيين پايايي آزمونها، با فاصله يك هفته ۴۰ نفر از دانشآموزان پسر پايه چهارم ابتدايي كه
متفاوت از دانشآموزان گروه نمونه بودند، به آنها پاسخ دادند. ضريب همبستگي ميان نمرههاي
حاصل از دو آزمون همارز برابر ۷۹ ./بود. بنابراين آزمون حل مسئله رياضي از روايي و پايايي
نسبتاً مناسبي برخوردار است.

اثربخشي بازيدرماني بر ارتقا ء يادگيري مفاهيم رياضي و توانايي حل مسئله دانشآموزان با ناتواني …
۶۴
روش اجرا: روش نمونهگيري اين پژوهش، روش نمونهگيري طبقهاي تصادفي بود. ابتدا با
هماهنگي مسئولين اداره كل آموزش و پرورش، ناحيه ۲ شهر قم از ميان ۴ ناحيه و ۷ منطقه انتخاب
شد. سپس به پيشنهاد مسئول مقطع ابتدايي ناحيه ۲ ،دو مدرسه كه فقط سه پايه تحصيلي دورهي
اول را داشتند، انتخاب شد. بر اين اساس از بين۷۵۷۰ دانشآموز دختر مقطع ابتدايي دورهي اول در
شهر قم، ۱۲۵ نفر كه داراي بالاترين ميزان مشكل يادگيري مفاهيم رياضي و توانايي حل مسئله
بودند، از پايههاي مختلف با همكاري مديران و معلمان مدارس مذكور شناسايي شدند. تعداد
دانشآموزان داراي اختلال يادگيري رياضي در پايه اول ۲۰ نفر، در پايه دوم ۶۰ نفر و در پايه سوم
۴۵ نفر بودند. با توجه به اين كه تعداد اين نوع دانشآموزان در پايه دوم نسبت به پايه اول و سوم
بيشتر بود، دانشآموزان پايه دوم براي انجام اين تحقيق انتخاب شده و درگروه آزمايش ( ۳۰ نفر) و
گروه كنترل ( ۳۰ نفر) قرار گرفتند. در اين روش، گروه آزمايش به مدت ۲۸ جلسه و در هر جلسه
۴۵ دقيقه در يكي از كلاسهاي مدرسهي بزرگتر در شيفت مخالف تحت روش بازيدرماني قرار
گرفتند ولي گروه كنترل تحت اين روش نبوده و طبق همان روش كلاسي معمول پيش ميرفتند.
در اين پژوهش بازيدرماني به عنوان متغير مستقل و يادگيري مفاهيم رياضي و حل مسئله به عنوان
متغير وابسته در نظر گرفته شده است. دانشآموزان هر دو گروه آزمايش و كنترل در دو مرحله
مورد ارزيابي قرار گرفتند: الف) ارزيابي اول با اجراي يك پيشآزمون، قبل از انجام مداخلهي
آموزش صورت گرفت. ب) ارزيابي دوم با اجراي يك پس آزمون كه در پايان انجام مداخلهي
آموزش انجام گرفت.
امكانات، شرايط و محل بازي از لحاظ بزرگي فضا و ساعتهاي اجراي آن به لحاظ كنترل
شرايط حضور در مدرسه براي گروهها يكسان بود. لازم به ذكر است كه فعاليتها ابتدا ساده و به
صورت گروهي انجام ميشد، در مرحلهي بعد با سطح دشواري بيشتر و گروهي و در مرحلهي
پيشرفته به صورت فردي انجام ميشد.

Journal of Learning Disabilities, spring 2018 1397 بهار، يادگيري ناتوانيهاي مجلهي

Vol. 7, No.3/57-76 57 76- ي۳/ شماره ، ي۷ دوره
۶۵
جلسات آموزشي (بازي درماني):
جلسهي اول: آشنايي دانشآموزان با يكديگر، تشكيل گروههاي سه نفري، تشويق به همكاري
آنان در فعاليتهاي گروهي، بيان وظيفهي هر عضو و هر گروه، توضيح در مورد چگونگي بازي و
هدف از انجام بازيهاي مورد نظر بيان شد.
جلسهي دوم، سوم و چهارم: فعاليت انتخابي جلسهي دوم بازي «پيدا كن و بنويس » بود. در اين
بازي، يك سبد با چندين توپ كه روي آن تمرين رياضي (جمع يا تفريق يك رقمي) نوشته شده
بود در اختيار هر گروه قرار ميگرفت. يكي از اعضاي گروه يك توپ را برداشته سپس با
همكاري و همفكري، تمرين روي آن را در دفتر فعاليتها حل ميكردند. در جلسهي سوم جمع يا
تفريق دو رقمي و در جلسهي چهارم جمع و تفريق سه رقمي انجام ميشد.
جلسهي پنجم، ششم و هفتم: در جلسهي پنجم بازي «دقتياب » به عنوان فعاليت انتخاب شد.
در اين بازي، دانشآموزان با استفاده از مكعبهايي كه روي آن اعداد مختلف نوشته شده بود،
عبارتهاي جمع يا تفريق(يك رقمي) را با جواب مرتب كرده و يكي از اعضاي گروه در دفتر
فعاليتها مينوشت. در جلسهي ششم، تمرين (دو رقمي) روي تابلو نوشته ميشد و اعضاي گروه با
توجه به آن، مكعبها را مرتب ميكردند. در جلسه هفتم (مرحلهي پيشرفته) هر دانشآموز به
صورت انفرادي تمرينهاي يك يا دو رقمي را انجام ميداد.
جلسهي هشتم، نهم و دهم: فعاليت انتخابي جلسه هشتم بازي «پانتوميم عددي » بود. در اين
بازي، يكي از دانشآموزان با كمك انگشتان دو دست اعداد يك رقمي، دو رقمي يا سه رقمي را
نشان داده و ديگر دانشآموزان عدد مورد نظر را بيان كرده و روي ورقه مينوشتند. در جلسهي
نهم يكي از عمليات رياضي (جمع يا تفريق) به صورت پانتوميم نشان داده شد. دانشآموزان در
گروه با هم مشورت كرده و با همكاري هم پاسخ ميدادند. در جلسهي دهم(مرحلهي پيشرفتهي
اين فعاليت) انجام تمرين به صورت فردي انجام ميشد.
جلسهي يازدهم، دوازدهم و سيزدهم: در جلسه يازدهم يادگيري مهارت حل مسئله مدنظر بود
اثربخشي بازيدرماني بر ارتقا ء يادگيري مفاهيم رياضي و توانايي حل مسئله دانشآموزان با ناتواني …
۶۶
و فعاليت انتخابي اين جلسه «ايفاي نقش » كه از طريق نمايش اجرا ميشد. در اين بازي، يك گروه
با هم مشورت نموده و نمايشي مرتبط با خريد روزانه اجرا ميكردند كه بيانگر يك مسئله رياضي
بود، مانند: خريد چند نوع لوازم التحرير كه نياز به جمع كردن قيمت آنها بود. دانشآموزان ديگر
در گروه با يكديگر مشورت كرده و مسئله را ابتدا شفاهي سپس روي ورقه پاسخ ميدادند. ابتدا
قيمت لوازم التحرير و اشيا ديگر يك رقمي ولي در جلسه ي بعد عدد دو رقمي و سه رقمي در نظر
گرفته شد. اين فعاليت نيز در جلسهي سيزدهم به صورت فردي پاسخ ميگرفت.
جلسهي چهاردهم، پانزدهم و شانزدهم: بررسي و تقويت تواناييهاي ديداري مد نظر بود.
فعاليت مورد نظر «الگويابي » كه با توجه به رنگ چينهها به صورت گروهي انجام شد. در جلسه
پانزدهم الگويابي بر اساس شكلهاي هندسي و در جلسه شانزدهم بر اساس اعداد انجام شد.
جلسهي هفدهم، هجدهم و نوزدهم: هدف، تقويت حافظهي شنيداري و فعاليت مورد نظر با «
هم باشيم » بود. در جلسه هفدهم به هر دانشآموز يك عدد داده شد. دانشآموزان بايد با توجه به
جمع يا تفريق(يك رقمي) نوشته شده روي تابلو و عدد خود، جلوي كلاس ميآمدند.
دانشآموزي كه عدد مربوط به پاسخ را داشت، تمرين را با كمك دوستان حل ميكرد. در جلسه
ي هجدهم همين فعاليت ولي با جمع و تفريق دو رقمي و مشورت گروهي انجام ميگرفت. در
جلسهي نوزدهم هر دو نوع تمرين ولي به صورت فردي نوشته ميشد.
جلسهي بيستم، بيست و يكم و بيست و دوم: افزايش مهارت حل مسئله ، هدف اين جلسات و
بازي مربوطه «توپ جادويي » بود. بر اين اساس قبل از جلسه، جمع يا تفريق (يك رقمي) روي توپ
هاي داخل سبد نوشته شد. از هر گروه يك نفر يك توپ از داخل سبد بر ميداشت، سپس با كمك
دوستان داستان كوتاهي تعريف ميكردند. در جلسه بيست و يكم همين روال ولي با نوشتن راه حل
در دفتر فعاليت صورت گرفت. جلسهي بيست و دوم جمع و تفريق با عددد دورقمي انجام شد.
جلسهي بيست و سوم، بيست و چهارم و بيست و پنچم: به منظور افزايش دقت و تمركز
دانشآموزان، بازي «همتايابي شكلهاي آشنا » در نظر گرفته شد. در اين بازي چند كارت با
تعدادي شكل مربوط به اشكال مختلف (مانند: برگ، درخت و حيوان) كه اختلافهاي جزئي با
Journal of Learning Disabilities, spring 2018 1397 بهار، يادگيري ناتوانيهاي مجلهي

Vol. 7, No.3/57-76 57 76- ي۳/ شماره ، ي۷ دوره
۶۷
يكديگر داشتند، در اختيار گروهها قرار ميگرفت. اعضاي گروهها بايد از ميان شكلهاي داده شده
يك شكل را كه كاملا شبيه به شكل نمونه (در بالاي كارت) بود انتخاب كنند (سيف، ۱۳۹۴ .(
جلسه بعدي بازي «مجهوليابي » در نظر گرفته شد. دو تصوير مشابه با چند اختلاف جزئي در اختيار
گروهها قرار داده ميشد تا با كمك هم اختلافها را پيدا كنند. در جلسه بعد از آن يك تصوير
حاوي تعدادي تصوير حيوان نهفته، در اختيار دانشآموزان قرار گرفت، دانشآموزان ابتدا بايد
دقت تصاوير نهفته را يافته، سپس آنها را رنگآميزي ميكردند.
جلسهي بيست و ششم، بيست و هفتم و بيست و هشتم: هدف اين جلسه نيز تقويت دقت و
تمركز بود. به همين منظور بازي « »ماز در نظر گرفته شد. در اين بازي تعدادي تصوير ماز در اختيار
دانشآموزان قرار گرفت. آنها ابتدا بايد تقشه شناختي را در ذهن خود طراحي نموده، سپس راه
اصلي را پيدا ميكردند (سلحشور، ۱۳۹۱ .(جلسهي بعد، طرح ماز كمي پيچيدهتر شد كه با
همكاري و همفكري انجام دادند. در جلسهي بعد، طرح ماز را به تنهايي انجام دادند.
نتايج
در پايان جلسه بيست و هشتم ، پس آزمون هم بر گروه آزمايش هم بر كنترل اجرا شد. داده-
هاي به دست آمده به وسيله نرمافزار آماري SPSS مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. از روشهاي
تحليل آمار توصيفي ميانگين، انحراف استاندارد و روش آمار استباطي تحليل كواريانس چند
متغيره در اين پژوهش استفاده شد.
جدول۱ .ميانگين و انحراف معيار متغير يادگيري مفاهيم رياضي دو گروه در پيشآزمون و پسآزمون

متغير
SD M N گروه آزمون
۲/۴ ۲۵/۸ ۳۰ آزمايش پيشآزمون
۴/۳ ۳۳ ۳۰ كنترل
۳/۲ ۳۳/۳ ۳۰ آزمايش پسآزمون
۲/۷ ۳۳/۷ ۳۰ كنترل
اثربخشي بازيدرماني بر ارتقا ء يادگيري مفاهيم رياضي و توانايي حل مسئله دانشآموزان با ناتواني …
۶۸
طبق نتايج جدول ۱ در گروه آزمايش ميانگين نمرههاي يادگيري مفاهيم رياضي پسآزمون
نسبت به گروه پيشآزمون افزايش نشان ميدهد و در گروه كنترل نيز نمرههاي پسآزمون نسبت
به نمرههاي پيشآزمون تغيير چنداني نشان ميدهد.
جدول ۲ .ميانگين و انحراف معيار متغير توانايي حل مسئله دو گروه در پيشآزمون و پسآزمون

متغير
SD M N گروه آزمون
۲/۳ ۲۴ ۸۱/ ۳۰ آزمايش پيشآزمون
۱/۴ ۲۴ ۱۷/ ۳۰ كنترل
۱/۴ ۳۱ ۱۷/ ۳۰ آزمايش آزمون پس
۹/۳ ۲۴ ۲۱/ ۳۰ كنترل
همچنين طبق نتايج جدول ۲ در گروه آزمايش، ميانگين نمرات مربوط به حل مسئله پسآزمون
نسبت به پيشآزمون افزايش را نشان ميدهد. در حالي كه در گروه كنترل ميانگين نمرههاي پس-
آزمون نسبت به ميانگين نمرههاي پيشآزمون تغيير چشمگيري را نشان نميدهد.
براي مقايسهي نمرههاي يادگيري مفاهيم رياضي و نمرههاي حل مسئله، قبل و بعد از اجراي
روش بازيدرماني، ابتدا مفروضهاي تحليل كواريانس برسي شد. چون نتايج آزمون لون براي
از بيش) F= 67/1 ،P= /0 207) رياضي مفاهيم يادگيري و) F= /0 094 ،P= /0 761) مسئله حل
۰/۰۵ است، دادهها، مفروضهاي تساوي خطاي واريانس ها را زير سوال نبرده است. همچنين با
توجه به اين كه اثر متقابل بين پيشآزمون مولفههاي حل مسئله ( ۰/۰۹= P ،۱۰۵ ۳= /F (و يادگيري
مفاهيم رياضي (۱۵۶ ۰= /P ،۱۴۲/۲۳=F (معنادار نيست، دادهها از فرضيهي همگني شيبهاي
رگرسيون پشتيباني ميكند و نشان ميدهد كه تعامل معنادار نيست. بنابراين، اجراي كواريانس
براي آزمون اثرات متغيرهاي اصلي پسآزمون حل مسئله و يادگيري مفاهيم رياضي جايز است.

Journal of Learning Disabilities, spring 2018 1397 بهار، يادگيري ناتوانيهاي مجلهي

Vol. 7, No.3/57-76 57 76- ي۳/ شماره ، ي۷ دوره
۶۹
جدول ۳ .نتايج آزمون معناداري تحليل كواريانس چند متغيره براي بررسي اثر متغير گروه بر متغير وابسته
نام آزمون ارزش F P
۰/۰۰۱ ۷۱/۲ ۰/۷۰۳ پيلايي اثر آزمون
۰/۰۰۱ ۷۱/۲ ۰/۲۶۵ وبلكز لامبدايي آزمون
۰/۰۰۱ ۷۱/۲ ۲/۶۵ هتلينگ اثر آزمون
۰/۰۰۱ ۷۱/۲ ۲/۶۶ روي ريشه ترين بزرگ آزمون
تحليل كواريانس چند متغيره (MANCOVA (حاكي از آن است كه مقدار F چند متغير
/۲ )۷۱ (و سطح (۰۰۱ ۰< /P (از لحاظ آماري معنادار است. از اين رو، ميتوان گفت: بين
دانشآموز ان گروه آزمايش و گروه كنترل در يكي از متغيرهاي وابسته تفاوت معناداري وجود
دارد. براي پي بردن به اين تفاوت، در ادامه، از آزمون تحليل كواريانس تك متغيره (ANCOVA (
استفاده گرديد.
جدول ۴ .تحليل كواريانس چند متغيره براي بررسي اثربخشي بازيدرماني بر افزايش يادگيري مفاهيم
رياضي
p F MS df SS تغييرات منبع
۰/۰۰۱ ۴۹/۳۲ ۴۲۴/۶۵ ۱ ۳۸۷ آزمايش گروه
۰/۰۰۱ ۹۴/۶ ۸۱۴/۵ ۱ ۸۵۴ پيشآزمون
۸/۶۱ ۵۷ ۴۹۱ خطا
۶۰ ۱۷۸۸ كل
همان گونه كه در جدول ۴ ملاحظه ميشود، احتمال پذيرش فرض صفر براي تأثير مداخله ي
مبتني بر روش بازيدرماني در يادگيري مفاهيم رياضي ( /۳۲ = ۴۹ F ) ،۱و ۵۷ ( و ۰۰۱ ۰ < /P (از
۰/۰۵ كوچكتر است. به اين معني كه مداخلهي مبتني بر بازيدرماني در افزايش يادگيري مفاهيم
رياضي تأثير داشته است. بنابراين فرضيه اول پژوهش، مبتني بر تاثير بازيدرماني بر يادگيري
مفاهيم رياضي تاييد ميشود.
اثربخشي بازيدرماني بر ارتقا ء يادگيري مفاهيم رياضي و توانايي حل مسئله دانشآموزان با ناتواني …
۷۰
جدول ۵ .تحليل كواريانس چند متغيره براي بررسي اثربخشي متغير بازيدرماني بر افزايش توانايي حل
مسئله
p F MS df SS تغييرات منبع
۰/۱۱۰ ۸۳/۸۲ ۶۶/۲۲ ۱ ۶۲/۵۴ گروه
۰/۰۰۱ ۹۴/۶ ۷۶۵ ۱ ۷۶۵ پيشآزمون
۰/۷۹ ۵۷ ۴۵/۲ خطا
۶۰ ۸۸۱/۸ كل
در جدول ۵ مشهود است كه احتمال پذيرش فرض صفر براي تأثير مداخلهي مبتني بر بازي-
،است كوچكتر ۰۵/۰ از) p < /0 001 و ) ۱ – ۵۷ ) ،F 83 = 82/ ) مسئله حل توانايي در درماني
يعني روش بازيدرماني در افزايش ميزان توانايي حل مسئله تأثير داشته است. بنابراين فرضيه دوم
پژوهش مبتني بر تاثير بازيدرماني برتوانايي حل مسئله تاييد ميشود.
بحث و نتيجهگيري
نتايج پژوهش حاضر نشان داد گروه آزمايش كه تحت مداخلهي آزمايشي بازيدرماني قرار
گرفتند، در يادگيري مفاهيم رياضي و توانايي حل مسئله در مقايسه با گروه كنترل نمرههاي
بالاتري كسب نمودند. در اين پژوهش فرضيهي اول عبارت بود از بازيدرماني در ارتقا يادگيري
مفاهيم رياضي دانشآموزان مؤثر است. نتايج حاصل از تجربه و تحليل دادهها نشان داد اين فرضيه
تأييد ميشود و بازي درماني موجب ارتقا يادگيري مفاهيم رياضي دانشآموزان شده است و
ميانگين نمرههاي متغير يادگيري مفاهيم رياضي آزمودنيهاي گروههاي آزمايش در موقعيت پس-
آزمون در مقايسه با گروه كنترل، افزايش قابل ملاحظهاي پيدا كرده است. بنابراين ميتوان گفت
بازيدرماني بر ارتقا يادگيري مفاهيم رياضي دانشآموزان مؤثر بوده است.
فرضيهي دوم عبارت بود از بازيدرماني بر ارتقا توانايي حل مسئله مؤثر است. نتايج حاصل از
تجزيه و تحليل دادهها نشان داد كه فرضيهي دوم نيز تأييد ميشود، بازيدرماني بر ارتقا توانايي
Journal of Learning Disabilities, spring 2018 1397 بهار، يادگيري ناتوانيهاي مجلهي

Vol. 7, No.3/57-76 57 76- ي۳/ شماره ، ي۷ دوره
۷۱
حل مسئله دانشآموزان مؤثر بوده است. ميانگين نمرههاي متغير توانايي حل مسئله دانشآموزان
گروه آزمايش در مقايسه با موقعيت پسآزمون، افزايش قابل ملاحظهاي نسبت به گروه كنترل پيدا
كرده است. نتايج اين تحقيق با پژوهشهاي زارع(۱۳۹۵ ،(رضايي شريف، حاجيلو، حقگوي و
مرادي(۱۳۹۵ ،(عابدي، پيروزفر و يارمحمديان(۱۳۹۱ ،(اماني، برهمند و نريماني(۱۳۹۱ ،(اهرمي،
۱ شوشتري و گلشني(۱۳۹۰ ،(موهام و گارول
( ۲۰۱۱ ،(كسلرو لاكايو
( ۲۰۱۱ (و گري ۲
۳
(۲۰۱۰ (كه
نشان دادند بازيهاي هدفمند، توان بخشي شناختي و آموزش توجه موجب بهبود مهارتهاي
شناختي ميشود، همسو است.
درمان مشكلات يادگيري رياضي از اهميت زيادي برخوردار است. آموختن رياضيات يك
فرايند اجتماعي است و از طريق آن، دانشآموزان با همكاري يكديگر و به طور گروهي دانش و
مهارتهاي رياضي خود را ميسازند و فرصتهاي يادگيري نيز از راه گفتگوي جمعي، توضيح،
توجيه و مذاكره دربارهي معنا و مفهوم، پديد ميآيد (فضليخاني، ۱۳۸۶ .(پژوهشها نشان دادهاند
كه كودكان داراي اختلال يادگيري نسبت به كودكان بهنجار در يادگيري مفاهيم رياضي ضعيف
۴ تر هستند (لاندرلو و فاسنگر
.( ۲۰۱۲ ،
كاربرد بازيهاي هدفمند براي بهبود مهارتهاي شناختي افرادي با اختلالهاي ناتواني
يادگيري، برخاسته از پيشرفت دانش در زمينه ي ظرفيت شكلپذيري و خود ترميمي مغز انسان
است كه شواهد نيرومندي وجود دارد كه نشان ميدهند كه كنشهاي عصب – روانشناختي مانند
توجه و تمركز را ميتوان با كمك آموزشهاي شناختي، بهبود بخشيد (اوكاتل، بلگروو و
۵ روبرتسون
، ۲۰۰۷ (و در پي افزايش دقت و تمركز دانشآموزان ميزان يادگيري مفاهيم رياضي و
توانايي حل مسئله را نيز ارتقا بخشيد.

۱٫ Maugham & Garroll
۲٫ Kesler & Lacayo
۳٫ Geary
۴٫ Landerl & Fussenegger
۵٫ O’Connel, Bellgrove & Roberston
اثربخشي بازيدرماني بر ارتقا ء يادگيري مفاهيم رياضي و توانايي حل مسئله دانشآموزان با ناتواني …
۷۲
كودكان براي يادگيري تكاليف رياضي بايد بر يك سري مهارتها تسلط داشته باشند.
اكتساب اين مهارتها از طريق تجربه، آموزش و يادگيري است. اكثر كودكان اين مهارتها را به
صورت خودكار انجام ميدهند، ولي كودكاني با ناتواني يادگيري رياضي در يادگيري اين مهارتها
با مشكل مواجه ميشوند و بايد به آنها آموزش ويژه داد.كودك تجارب خود را به طرق گوناگون
از جمله بازيها در طول دورهي رشد به دست ميآورد. بنابراين اگر معلمان در غنيسازي محيط
آموزش و طراحي بازيهاي هدفمند اقدام كنند، تا حدودي در رشد و بهبود يادگيري كودك
موثر خواهند بود.
با كاربرد بازيهاي هدفمند، متنوع و جذاب در راستاي اهداف درس رياضي ميتوان علاوه بر
علاقهمند كردن دانشآموزان داراي اختلال يادگيري، يادگيري مفاهيم رياضي و توانايي حل
مسئله را نيز ارتقا بخشيد به طوري كه بتوانند از دانستههاي خود در زندگي روزمره استفاده كنند و
در انجام امور زندگي از دقت و تمركز كافي نيز برخوردار باشند. اين پژوهش نيز مانند برخي
پژوهشها از محدوديتهايي برخوردار بود. از جمله اين كه ميتوان به محدود بودن گروه نمونه
در شهر قم و جامعهي پژوهش، كه محدود به جنس دختر بود، اشاره نمود. بنابراين براي تعميم
نتايج اين پژوهش به ناحيههاي جغرافيايي ديگر، بهتر است با احتياط عمل شود. همچنين پيشنهاد
ميگردد ديگر پژوهشگران با استفاده از نيروي انساني كارآمدتر و نيروي مادي مناسب، جامعهي
آماري وسيعتري را در نظر گرفته و گروه نمونه را هم از بين دانشآموزان دختر و هم دانشآموزان
پسر انتخاب نمايند. همچنين ميتوانند تاثير متغيرهاي ديگر مانند شعرخواني و نقاشي را بر يادگيري
مفاهيم رياضي و حل مسئله مورد بررسي قرار دهند.
منابع
احمدوند، محمد علي(۱۳۸۵ .(روانشناسي بازي. تهران، پيام نور.
اماني، ملاحت، برهمند، اوشا و نريماني، محمد(۱۳۹۱ .(اثر بخشي روش هاي نوروسايكولوژيك و تعليم
محتوا در اصلاح اختلال يادگيري رياضي. مجله ناتواني هاي يادگيري، ،)۲)۱ ۶-۲۱ .
Journal of Learning Disabilities, spring 2018 1397 بهار، يادگيري ناتوانيهاي مجلهي

Vol. 7, No.3/57-76 57 76- ي۳/ شماره ، ي۷ دوره
۷۳
اهرمي، راضيه، شوشتري، مژگان و گلشني، فرشته ( ۱۳۹۰ .(اثربخشي آموزش دقت بر توانايي خواندن
دانشآموزان نارساخوان دختر پايهي سوم ابتدايي شهر اصفهان. فصلنامه روان شناسي افراد استثنايي،
۷۹٫ ۹۴- ،(۱۵۶ ۳)
آزاد فلاح، پرويز، رسول زاده طباطبايي، سيد كاظم، سلطاني فر، عاطفه و مشهدي، علي(۱۳۸۸ .(رواسازي
آزمون عملكرد پيوسته. موسسه تحقيقات علوم رفتاري شناختي سينا.
تبريزي، مصطفي(۱۳۹۲ .(درمان اختلالات رياضي. چاپ هشتم، تهران، فراوان.
درتاج، فريبرز(۱۳۹۲ .(مقايسهي تأثير دو روش آموزش به شيوهي بازي و سنتي بر انگيزه و پيشرفت
تحصيلي رياضي دانشآموزان. مجلهي روان شناسي مدرسه، ۴)۲- ،( ۸۰٫ ۶۲
دلاور، علي(۱۳۹۵ .(مباني نظري و عملي پژوهش در علوم انساني و اجتماعي. ويرايش دوم، تهران، رشد.
رضايي شريف، علي، حاجيلو، نادر، حق گوي، توحيد و مرادي، مسعود(۱۳۹۵ .(اثر بخشي بازي درماني بر
رويكر شناختي-رفتاري در بهبود عملكرد رياضيات و خواندن دانشآموزان داراي حساب نارسايي
خواني. مجله ناتواني يادگيري، ۳)۵- ،( ۷۰٫ ۵۴
زارع، اعظم(۱۳۹۵ .(تأثير انجام فعاليتهاي خارج كلاس بر يادگيري مفاهيم رياضي. دومين كنفرانس بين
المللي پژوهش در علوم و تكنولوژي، تركيه.
سلحشور، ماندانا(۱۳۹۱ .(مشكلات يادگيري و ناتواني يادگيري كودكان. تهران، رسا.
سيف، علي اكبر(۱۳۹۴ .(روانشناسي پرورشي نوين. تهران، دوران.
شانگ، ديل اچ(۲۰۰۱ .(نظريه هاي يادگيري. ترجمهي يوسف كريمي(۱۳۹۳ .(چاپ دوم، تهران، ويرايش.
عابدي، احمد، پيروزفر، معصومه و يار محمديان، احمد(۱۳۹۱ .(اثربخشي آموزش توجه بر عملكرد رياضي
دانشآموزان با ناتواني يادگيري رياضي. مجله ناتواني يادگيري، ۵)۲ ،( ۱۰۶٫ – ۹۲
فريار، اكبر و رخشان، فريدون(۱۳۷۹ .(ناتوانيهاي يادگيري، مفاهيم و ويژگيها. مشهد، انتشارات آستان
قدس رضوي.
فضليخاني، منوچهر(۱۳۸۶ .(راهنماي عملي روشهاي فعال و اكتشافي در آموزش. چاپ دوم، تهران،
آزمون نوين.
اثربخشي بازيدرماني بر ارتقا ء يادگيري مفاهيم رياضي و توانايي حل مسئله دانشآموزان با ناتواني …
۷۴
گل پرور، فرشته، ميرنسب، ميرمحمود و فتحي آذر، اسكندر(۱۳۸۹ .(اثربخشي خودنظارتي توجه بر
عملكرد حل مسئله رياضي دانشآموزان پسر پايه چهارم ابتدايي دچار ناتواني رياضي. فصلنامه روان
۳۱٫ ۴۱- ،( ۲)۳ ،كاربردي شناسي
لرنر، ژانت(۱۹۹۷ .(ناتواني يادگيري: نظريه ها، تشخيص و راهبردهاي تدريس. ترجمهي عصمت
دانش(۱۳۸۴ .(تهران، دانشگاه شهيد بهشتي.
مبيني، محمدتقي(۱۳۸۰ .(آموزش رياضيات قبل از دبستان. مشهد، آستان قدس رضوي.
مهجور، سيامك(۱۳۹۲ .(روانشناسي بازي. تهران، نشر ويرايش.
ميرزابيگي، حسنعلي(۱۳۸۹ .(پنجاه راهكار عملي براي تمركز و دقت. چاپ اول، تهران، آرامتن.
هاديان فر، حبيب، نجاريان، بهمن، شكركن، حسين و مهرابي زاده، مهرناز(۱۳۷۹ .(تهيه و ساخت فرم
فارسي آزمون عملكرد پيوسته. مجله ي روان شناسي، ۴)۴ ،( ۴۰۴-۳۸۸٫
اري محمد ي واصل، مسي ب؛ د،يرش خسرو و بهرام ،ي فرشته (۱۳۹۳ .(آموزش از طر باز قي ي بر بهبود نگرش
ير اض ي دانشآموزان دختر مقطع ابتدايي. مجله ي روان شناس ي مدرسه، ۳)۳ ،( ۱۳۵-۱۲۲٫
يادگار زاده، غلامرضا( ۱۳۸۹ .(نشاط دانشآموزان در پيشرفت تحصيلي. مجله رشد تكنولوژي، ۴)۶٫ ۳ -۷ ،(
Abedi, A. Pirozfar, M. & yarmohamadi, A. (2012). The influnce of attention on students
with math learning diability, Journal of learning disability, 2(5): 92-106. (Persian).
Ahmadvand, M. (2005). Game psychology, Tehran, payame nour university. (Persian).
Ahromi, R. Shooshtari, M. Golshani, F. (2011). The effectiveness of attention education on
reading skill, Journal of exceptional psychology, 3(156): 79-44. (persian).
Amani, M. Berahmand, O. Narimani, M. (2012). The effectiveness of neurobiological
methods & analyzing of concept in improving of math learning disorders, Journal of
learning disabilities, 1(2): 6-21. (Persian).
Azad falah, P., Rasolzadeh, S., Soltanifar, A. & Mashhadi, A. (2009). Validity of continues
Performance text, Cognetive behavioral science of cina institute. (Persian).
Baggerly, J. & Parker, M. (2005). Child-centered group play therapy with African
American boys at the elementary school level. Journal of counseling & Development.
۴۰, ۳۸-۹۶٫
Barrett, D. (1975). The effects of play therapy on social and psychological adjustment of
five to nine years old children, Deration abstract international, 36, 20-32.
Delavar, A. (2016). Theorical & practice principle of research in human & scocial science.
Scoial eddition, Tehran, roshd. (Persian).
Dortaj, F. (2013). Comparison of effect of two different method of education by use of
gams & traditional, on learning motivation & improving math ability in students.
Journal of schoole Psychology, 2(4): 62 – ۸۰٫ (Persian).
Journal of Learning Disabilities, spring 2018 1397 بهار، يادگيري ناتوانيهاي مجلهي

Vol. 7, No.3/57-76 57 76- ي۳/ شماره ، ي۷ دوره
۷۵
Faryar, A. rakhshan, F. (2000). Learning disabilities, concepts & features Mashhad, astane
ghodse Razavi Publication. (Persian).
Fazlikhani, M. (2007). Practical guidance of active & creative education, Second addition,
Tehran, Novin Azmon. (Persian).
Geary, D. C. (2010). Mathematical disabilities: Reflections on cognitive, mathematics
achievement in first and third grades. Learning and Individual Differences, 20 (2), 130-133.
Golparvar, F. Mirnasab, M. Fathi azar, E. (2009). The effect of self-supervision & attention
on the performance of math problem-solving in male students of fourth elementary level
with math disability, Journal of practical psychology, 2(3):31-41. (Persian).
Hadian Far, H., Najarian, B., shelkar shekan, H. & Mehrabizadeh, M. (2000). Persian form
of continuous performance test, Journal of psychology, 4(4): 388-404. (Persian).
Kessler, S. R, Lacayo, N. J. JO, B. (2011). A pilot study of an online cognitive
rehabilitation program for executive function skills in children with cancer-related brain
injury, Department of psychiatry and Behavioral Sciences, Stanford University, 25 (1),
۱۰۱-۱۲٫
Landerl, K., Fussenegger, B., Moll, K., & Willburger, E. (2012). Dyslexia and dyscalculia:
Two learning disorders with three different cognitive profile. Journal of Experimental
Child Psychology, 4(3), 234-244.
Lerner, G. (1996). Learning disability, Theories, diagnosis & teaching Methods, Tehran,
shahid beheshti university. (Persian).
Mahjour, S. (2013). Game psychology, Tehran, nashre virayesh. (Persian).
Maugham, B. & Garroll. J. (2011). Literacy and mental disorders. Journal of Current
Opinion in Psychiatry, 19 (4), 350-354.
Mirzabeigi, H. (2010). 50 practical ways for concentration & attention, First edition,
Tehran, aramtan. (Persian).
Mobini, M. (2001). Math teaching before elementary school, Mashhad, Astana ghods
razavi. (Persian).
Moore, D. j. (2000). Eye exercises to in attention and reduce impulsinity Retrieved from the
word wide. veb 2000http//www.w.Altavista.Com
O’Connell. R. G., Bellgrove, M. A., & Robertson, I. H. (2007). Avenues for the Neuro
Remediation of ADHD: Lessons from Clinical Neurosciences. In M. Fitzgerald, M.
Bellgrove, M., Gill, M. (2007). West Sussex: John Wiley & Sons Ltd.
Rabian. A.B. &. Mc closkey. S, M. (2010). A brief group cognitive–behavioral Intervention
for Education problem In children, Journal of Anxiety disorders, 18, 459- 479.
Rezaii sharif, A. Hajilo, N. Haghgoi, T. Moradi, M. (2016). The effect of game therapy
with cognitive-behavioral approch on inprovement of performace & reading in student
with math disability, Journal of learning disability, 5(3): 54-70. (Persian).
Salahshor, M. (2011). Learning problem & learning disability, Tehran, rasa. (Persian).
Seif, A. (2015). New educational psychology, Tehran, doran. (Persian).
Shang dil, H. (2005). Learning theories. Yosef Karimi. (2012). Second addition, Tehran,
virayesh. (Persian).
اثربخشي بازيدرماني بر ارتقا ء يادگيري مفاهيم رياضي و توانايي حل مسئله دانشآموزان با ناتواني …
۷۶
Yarmohamadi Vasel, M., Rashid, K. & Bahrami,F. (2014). The effectiveness of instruction
through the play in improving mathematics attitude of primary girl students. Journal of
school psychology, 3(3), 122-135. (Persian).
Tabrizi, M. (2013). Treatment of math disorders, 8th eddition, Tehran, Faravan. (Persian).
Yadegarzadeh, G. (2010). Student happiness in educational improvement, Journal of
Technology growth, 6(4): 3 -7. (Persian).
Zare, A. (2016). The effects of external activities on reading of math concepts, Second
international conference of science technology, Torky, 19. (Persian).
Journal of Learning Disabilities, spring 2018 1397 بهار، يادگيري ناتوانيهاي مجلهي

Vol. 7, No.3/161-167 161-167 ي۳/ شماره ، ي۷ دوره

۱۶۵
The effectiveness of game therapy on improvement of math
concept learning and ability of problem-solving in students
with learning disability in math
H. Heidari1
, A. Zare2
& M. Mohammadi3

Abstract
The purpose of this research was to consider the effectiveness of game
therapy on improvement of concept learning and problem-solving in math.
The research method was a quasi-experimental, pre-test and past-test with a
control group. In this experimental research, 60 female students of second
elementary level from Qom city who received scores of lower than average
in continuous performance test of Razold (1995) and problem-solving test
of Golparvar (2008), were chosen by stratified random sampling and were
divided into one experimental group (N=30) and one control group (N=30).
After pre-test, the experimental group received game therapy for 28 sessions
of 45 minutes. The control group continued the traditional methods. The
data were analyzed using descriptive statistics of mean, standard deviation
and multivariate covariance analysis (MANCOVA) by means of SPSS
software. The findings demonstrated that there was a meaningful difference
between two groups in favor of the experimental group regarding both
variables. As a result, education on the basis of game therapy can be
effective on improving of math concept learning and ability of problemsolving in students with learning disability in math.
Key words: Math learning disability, game therapy, math concept, problemsolving.

۱٫ corresponding author: Associated Professor of counseling, Psychology Department, Khomein Branch of Islamic
Azad University, Khomein, Iran (heidarihassan@yahoo.com)
۲٫ Phd Student in Educational Psychology, Khomein Branch of Islamic Azad University, khomein, Iran
۳٫ Phd Student in Educational Psychology, Khomein Branch of Islamic Azad University, khomein, Iran

One thought on “مقاله اثربخشي بازيدرماني بر ارتقا ء يادگيري مفاهيم رياضي و توانايي حل مسئله دانشآموزان با ناتواني يادگيري رياضي”

دیدگاهتان را بنویسید