بازدید: 2

٧٩٨٤ ٢ ٢

فصلنامه توسعه اجتماعی (توسعه انسانی سابق)، دوره ۱۲ ،شماره ۴ ،تابستان ۹۷ ،صفحات ۱۱۲-۷۹
بررسی رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی کارکنان و
رفتارهاي نوعدوستانه (مورد مطالعه: شرکت نفت کرمانشاه)
۱ دکتر علی مرادي
۹۶/۱۰/۳ :پذیرش تاریخ ۹۵/۱۲/۱۷ :وصول تاریخ
چکیده:
یکی از موضوعات مورد مطالعهي جامعهشناسان، مسئولیتپذیري
اجتماعی است. این پژوهش سعی دارد به بررسی رابطهي بین پایگاه اقتصادي
ـ اجتماعی کارکنان و رفتارهاي نوعدوستانه با تأکید بر کارکنان شرکت نفت
کرمانشاه بپردازد. براي این کار از روش پیمایش و ابزار پرسشنامه استفاده
گردید. جامعهي آماري کارکنان شرکت نفت کرمانشاه است که تعداد کل آنها
برابر ۱۲۶۵ نفر در سال ۱۳۹۱ میباشد. براي سنجش متغیر نوعدوستی از ۱۲
گویه استفاده گردید. نتایج حاصل با استفاده از نرمافزار SPSS و با استفادهاز
آزمونهاي t و تحلیل واریانس انجام گرفت. نتایج حاصل از آزمون تحلیل
واریانس نشان میدهد که پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی پاسخگویان (وضعیت
شغلی، میزان درآمد، طبقهي اجتماعی، میزان تحصیلات، میزان برخورداري
از امکانات رفاهی و وضعیت استخدامی) بر روي میزان رفتارهاي نوعدوستانه
کارکنان تأثیر معناداري دارد. میتوان نتیجه گرفت که تفاوت میانگین میزان
رفتارهاي نوعدوستانه براي کارکنان با پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی مختلف
ناشی از شانس نبوده و تأثیرگذاري آن بر روي رفتارهاي نوعدوستانه بر
اساس آمارهي مجذور اتا، میتوان انتظار داشت ۶۰۱/۰ از واریانس رفتارهاي
نوعدوستانهي افراد ناشی از پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی آنها بوده است.
مفاهیم کلیدي: رفتارهاي نوعدوستانه، پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی، کارکنان، شرکت نفت
دانشیار گروه جامعهشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامآباد غرب com.gmail@pop.moradi 1
۸۰ فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره دوازدهم، شماره ۴ ،تابستان ۹۷
مقدمه و بیان مسأله
در دهههاي اخیر شرایط اقتصادي ـ اجتماعی حاکم بر کشور باعث اولویت دادن به
ارزشهاي مادي و تمایل به بیتفاوتی در شهرهاي بزرگ در حال افزایش است و طی آن
شهروندان کمتر تمایل دارند در گرفتاريها و مشکلات دیگران مداخله کنند (جوادیان و
همکاران، ۱۳۹۲ :۸۴؛ عظیمی هاشمی، ۱۳۷۷ :۱۹۸-۱۶۷ .(رفتارهاي اجتماعی مطلوب
نشان میدهند که افراد بشر چقدر یاريرسان هستند و چگونه با انگیزههایی در شرایط
عادي و اضطراري به کمک دیگران میشتابند. از جمله رفتارهاي اجتماعی مطلوب میتوان
به نوعدوستی اشاره کرد. نوعدوستی از جمله رفتارهایی است که میتواند جایگزین
همیاريهاي (پولی، زمانی، کالایی، مهارت و تخصص) بوده و داوطلبانه در اختیار خیر و
۱ نیکی مردم قرار میگیرد و اصولاً در خدمت خیر و رفاه عمومی میباشد (شویت
به تعبیر آیزنبرگ و فابس (۱۹۹۸ ،(رفتارهاي اجتماعی نوعدوستانه تحت عنوان کمک ، ۲۰۰۳٫(
داوطلبانه به دیگران به دلیل نگرانی نسبت به رفاه و نیازهاي دیگران تعریف شدهاند که به
واسطهي پاسخگویی از روي همدردي، هنجارها و اصول درونسازي شده ثابت براي کمک
به دیگران بروز مییابد (جوادیان، ۱۳۹۲ :۸۴ .(بنابراین نوعدوستی، دستگیري از نوع بشر،
تعهدات بلندمدت در راستاي رفاه سایرین و همچنین رفتارهاي مثبت فرد نسبت به جامعه
را بیان میکند.
دورکیم از بنیانگذاران جامعهشناسی استدلال میکند که تعلقات اجتماعی در
گروههاي واسطهاي مانند خانواده، روستا، دین و سیاست، احساس تعلق خاطر ایجاد
میکند (دورکیم
۲
مطمئن نیستند که آیا به کمک و مساعدتشان پاسخی داده خواهد شد. بر اساس نظریهي ، ۱۸۹۷ .(گاهی مردم به سلامت دیگران کمک میکنند، حتی زمانی که
دورکیم، چنین مساعدتهایی به سلامت و رفاه جامعه، از تعلقات اجتماعی در گروههاي
واسطهي خاص سرچشمه میگیرد. بنابراین هر اندازه درجهي ارتباط و همبستگی در
گروههاي واسطه قويتر باشد، درجهي میزان مطابقت بالاتر است. بسیاري از اندیشمندان
مفهوم پیوستگی را در نظریههاي شبکهي اجتماعی، گروههاي مرجع و سرمایهي اجتماعی
را مطرح و بر این باورند که همبستگی در گروههاي مذهبی موجب افزایش کمکهاي
خیرخواهانهي غیر مذهبی میگردد (شویت، ۲۰۰۳٫(
۱ Schuyt 2 Durkhiem
بررسی رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی … ۸۱
۱ پیلیاوین و چارنج
(۱۹۹۰ ،(در مطالعهاي تحت عنوان دگردوستی، بر این مسأله
متمرکز شدند که آیا شخصیت دگردوستی وجود دارد؟ آنها بر دو نکته تأکید دارند: نیات
و مقاصد، سود یا هزینههاي عملکننده (عامل). کسانی که بر جنبهي انگیزشی دگردوستی
تأکید دارند، بر این باورند که رفتار دگردوستان باید: الف) به نفع شخص دیگر باشد، ب)
داوطلبانه اجرا شود، ج) از روي عمد صورت پذیرد، د) سود و منفعت خودبهخود هدف
باشد، و) باید بدون انتظار هر گونه پاداش و جایزهي خارجی صورت پذیرد. به نظر آنها
کمکهاي خیرخواهانه تنها با تمایل به بهترسازي گیرندگان چنین اعانات و کمکهایی
انگیزش نمییابد بلکه در بسیاري موارد، انگیزههایی مانند مورد تأیید دیگران قرار گرفتن یا
موقعیت اجتماعی که با دادن و ارائهي کمک به دست میآید یا از راه تمایل به تأثیر داشتن
بر زندگی دیگران اتفاق میافتد، برجستهتر میشوند (شویت، ۲۰۰۳٫(
امروزه به جاي تأکید صرف بر حداکثرسازي سود، عوامل اجتماعیاي نظیر
۲ رضایتمندي، توجه به محیط زیست و نوعدوستی
در جامعه ضرورت پیدا کرده است.
بسیاري از مردم بدون آگاهی دست به تخریب محیط زیست میزنند که پیامد آن بحران
محیط زیست است. استفادهي بیرویه از این منابع میتواند به نوعی با به فراموشی سپردن
نسلهاي آینده، اسراف در استفاده از منابع موجود باشد که افراد در برابر این بحران
مسئولیت دارند. اگر چه مسألهي زیباشناختی در تولید از اصول بااهمیت است، اما پرداختن
به مسائلی چون حفظ محیط طبیعی که همگان از آن بهره میبرند یا پرداختن به امنیت
محصول در تولید، به حیات انسانها ربط پیدا میکند.
انتظار میرود که فرد بهعنوان شهروند جامعه در تعاملات و برخوردها، غیر از منافع
فردي به منافع جمعی نیز توجه کند. اساس مسئولیتپذیري اجتماعی در نوعدوستی
مبتنی بر رعایت هنجارها و قوانین و حقوق دیگران و همچنین مشارکت اجتماعی است
(طالبی و خوشبین، ۱۳۹۱ :۲۱۸ .(یک فرد زمانی به مسئولیت اجتماعی خود عمل میکند
که به وظایف قانونی، اقتصادي، اخلاقی و نوعدوستانه خود عمل کند به این معنا که او به
حداقل مسئولیتی که قانون از او خواسته است، عمل کند. مسئولیت اجتماعی با ورود خود
یک چارچوب اخلاقی را اضافه میکند که بر اساس آن افراد به فعالیتهاي خود عمل
میکنند که وضع جامعه را بهتر کرده، از انجام کارهایی که باعث بدتر شدن وضعیت جامعه
۱ Piliavin and Charng
۲ Altruism
۸۲ فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره دوازدهم، شماره ۴ ،تابستان ۹۷
میگردند، پرهیز میکنند و در نهایت نوعدوستانه اشاره به توان و ظرفیت فرد در جهت
عمل و اقدام نسبت به خواستهها و انتظارات جامعه دارد.
امروزه بحث نوعدوستی افراد، توجه زیادي را به خود جلب نموده و بهعنوان یکی از
جنبههاي مهم فرهنگی در میان کارکنان سازمانها و شرکتها درآمده است و به سمتی
میرود که بخشی از راهبرد یک سازمان میگردد. نوعدوستی بهعنوان یک واقعیت
اجتماعی میتواند تحت تأثیر عوامل و زمینههاي متعددي، شکل گیرد، یکی از این عوامل
پایگاه اقتصادي و اجتماعی افراد است.
بهطورکلی در این پژوهش میتوان به اهمیت این موضوع به صورت ذیل اشاره کرد:
۱ -رفتارهاي نوعدوستانه عاملی مهم در تقویت رضایت درونی، خودشکوفایی فرد،
توجه به حفظ کرامت انسانی و پیشرفت فرهنگی میباشد.
۲ -با توجه به شرایط خاص کشور و مشکلات اقتصادي و اجتماعی متعدد آن، بررسی
و پژوهش از یکسو و ترغیب کارکنان به رفتارهاي نوعدوستانه از طرف دیگر میتواند نقش
مهمی در رفع مشکلات فوق داشته باشد. بدون شک افراد در گروهها و سازمانها و
مؤسسات مختلف جامعه، خود را نسبت به رویدادها، اتفاقات و بحرانهاي مخالف مسئول
بدانند، هر یک در حدود مسئولیت و حیطهي کاري خویش در حل بحرانهاي فوق باید
تلاش میکنند.
وجود پژوهشهاي متعدد مانند فرانسیسکو
۱ کوپلاند)، ۲۰۰۷) ۲
(۲۰۰۶ ،(تساي و
۵) ۲۰۰۴ ،(زقال و احمد ۴) ۲۰۰۴ ،(بولینو ۳ وانگ
(۱۹۹۰ ،(میرکمالی (۱۳۸۳ (و سایر
پژوهشگران در زمینهي رفتارهاي نوعدوستانه نشان میدهد که این موضوع بهعنوان یکی از
زمینههاي فعالیت پژوهشگران حائز اهمیت شایانی میباشد. اگر ما این ایده را بپذیریم که
رشد و توسعهي هر جامعه و کشوري به عملکرد کارآمد و مطلوب سازمانها و نهادها و به
تبع آن عملکرد مثبت و مطلوب افراد شاغل در این نهادها و سازمانها وابستهاست، میتوان
گفت مطالعهي نوعدوستی در میان کارکنان حائز اهمیت است چرا که در سایهي
نوعدوستی است که رعایت حقوق دیگران معنا و مفهوم پیدا میکند.
۱ Francisco
۲ Coupland
۳ Tsai and Vang
۴ Bolinio
۵ Zeghal & Ahmed
بررسی رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی … ۸۳
هدف کلی این مطالعه بررسی رابطهي بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی افراد با
رفتارهاي نوعدوستانه با تأکید بر کارکنان شرکت نفت کرمانشاه است.
– مشخص کردن میزان رفتارهاي نوعدوستانه کارکنان شرکت نفت کرمانشاه. اهداف ویژه عبارتاند از:
– تعیین تأثیر سکونتگاه اقتصادي ـ اجتماعی کارکنان بر رفتارهاي نوعدوستانه
کارکنان شرکت نفت.
– تعیین رابطهي بین میزان درآمد ماهیانه و رفتارهاي نوعدوستانه کارکنان شرکت
نفت.
– تعیین رابطهي بین میزان تحصیلات و رفتارهاي نوعدوستانه کارکنان شرکت
نفت.
– تعیین تأثیر وضعیت استخدامی بر رفتارهاي نوعدوستانه کارکنان شرکت نفت.
– تعیین تأثیر وضعیت مسکن بر رفتارهاي نوعدوستانه کارکنان شرکت نفت.
– تعیین رابطهي بین میزان برخورداري از امکانات رفاهی بر رفتارهاي نوعدوستانه
کارکنان شرکت نفت.
ادبیات نظري پژوهش – تعیین تأثیر هویت طبقاتی بر رفتارهاي نوعدوستانه کارکنان شرکت نفت.
نوعدوستی نوعی وظیفهي اخلاقی، اجتماعی و دیگرخواهی است که فرد نسبت به
دیگران دارد. نوعدوستی نزد متفکران معانی متفاوتی دارد. صداقت و قصد و نیتهاي
اخلاقی در نوعدوستی توجه پژوهشگران را به خود معطوف ساخته است. صداقت بهعنوان
درك و فهمی بیان میشود که فعالیتهاي انساندوستانهي سازمان را به منظور حسن نیت
و نه صرفاً براي کسب منافع و سود بیان میکند. ایدهي صداقت به فعالیتهاي نوعدوستی
سازمانی مربوط میشود.
نوعدوستی را میتوان مراعات و احترام به حقوق دیگران و توسعهي اخلاقی دانست.
۱ مک اولی
نیز نوعدوستی را قابلیت پاسخگویی به گروههاي انسانی میداند که شامل
رضایت از پذیرش عواقب رفتار و احساس تعهد به ارزشهاي گروه و ارزشهاي خود فرد
۲ است. فورد
نوعدوستی را پیروي از قوانین اجتماعی و برآوردن انتظاراتی که جامعه از فرد
۱ Mc Aulay
۲ Ford
۸۴ فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره دوازدهم، شماره ۴ ،تابستان ۹۷
دارد تعریف میکند. این قوانین و اصول از نقشهاي اجتماعی استنباط شده و در واقع
بیانگر هنجارهاي اجتماعی و فرهنگی است و چگونگی و میزان تعهد و التزام فرد نسبت به
افراد دیگر جامعه را نشان میدهد. اگر این مفهوم با دید عمیقی مورد بررسی قرار گیرد،
مشاهده میشود که این اصول و قوانین، چگونگی تعامل گروهی، احترام به خویشتن و
دیگران و ارزشگذاري به ماهیت انسان و مهمتر از همه تبعیت از خالق انسان را مشخص
پیشینه پژوهش میسازند (فورد، ۱۹۸۵ :۳۲۵ .(
الف) تحقیقات داخلی
جوادیان و همکاران (۱۳۹۲ ،(در مطالعهاي تحت عنوان: سنجش رفتارهاي اجتماعی
مطلوب جوانان شهر اصفهان و عوامل شخصیتی مؤثر بر آن، به این نتیجه دست یافتند که
میزان رفتارهاي اجتماعی مطلوب جوانان شهر اصفهان بیش از حد متوسط مقیاس میباشد
و این افراد در خرده مقیاس رفتارهاي اجتماعی مطلوب ناشناس و هیجانی بیشترین نمره
را کسب کردهاند. از طرفی کمترین میانگین به بعد رفتار اجتماعی مطلوب جمعی تعلق
داشت (جوادیان و همکاران، ۱۳۹۲ :۱۰۳ -۸۳٫(
پناهی و امیدي (۱۳۹۱ ،(در مطالعهاي تحت عنوان: رابطهي پایگاه اقتصادي ـ
اجتماعی با سرمایهي فرهنگی در شهر تهران انجام دادند. نتیجه نمایانگر وجود ارتباط بین
پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی افراد با میزان سرمایههاي فرهنگی آنها است که با غالب
بررسیهاي دیگري که در داخل و خارج در این زمینه صورت گرفتهاند همخوانی دارد
(پناهی و امیدي، ۱۳۹۱ :۶۶ -۳۳٫(
طالبی و خوشبین (۱۳۹۱ ،(در مطالعهاي تحت عنوان: مسئولیتپذیري اجتماعی
جوانان، به این نتایج دست یافتند که بین مسئولیتپذیري جوانان در بعد اقتصادي،
سیاسی، جامعهاي و فرهنگی متفاوت است. کمترین مسئولیتپذیري در بعد سیاسی وجود
داشت. همچنین اعتماد اجتماعی، عامگرایی، استفاده از رسانههاي جمعی و پایگاه اجتماعی
بر مسئولیتپذیري اجتماعی تأثیر معناداري دارند (طالبی و خوشبین، ۱۳۹۱ :۲۴۰-۲۰۷٫(
سفیري و چشمه (۱۳۹۰ ،(در مطالعهاي تحت عنوان: مسئولیتپذیري جوانان و
رابطهي آن با شیوههاي جامعهپذیري در خانواده، با روش پیمایش به این نتایج دست
یافتند که شیوهي آموزش از بین شیوههاي جامعهپذیري خانواده بیشترین اثر را بر میزان
بررسی رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی … ۸۵
مسئولیتپذیري نوجوانان دارد. از طرفی مسئولیتپذیري دختران بیش از پسران است
(سفیري و چشمه، ۱۳۹۰ :۱۳۰ -۱۰۳٫(
رویایی و مهردوست (۱۳۸۸ ،(در مطالعهاي تحت عنوان: بررسی نقش مدیران
فرهنگی در ارتقاي مسئولیت اجتماعی، به این نتایج دست یافتند که مدیران فرهنگی در
ارتقاي مسئولیت اجتماعی سازمان نقش مؤثري دارند و همچنین بین نقش مدیران
فرهنگی در اهداف اقتصادي، اخلاقی، اجتماعی و زیستمحیطی و ارتقاي مسئولیت
سازمانی رابطهي قوي وجود دارد (رویایی و مهردوست، ۱۳۸۸ :۵۹-۴۳٫(
میرکمالی (۱۳۸۳ ،(در پژوهشی با عنوان: اخلاق و مسئولیت اجتماعی در مدیریت
آموزشی”، سه جنبهي عدالتی، مراقبهاي و انتقادي اخلاق و مسئولیت اجتماعی در
سازمانهاي آموزشی را مورد مطالعه قرار داد. نتایج وي نشان میدهد که جنبهي عدالتی
بر چگونگی اداره و تصمیمگیري سازمانها و تأمین منابع و فرصتهاي مساوي توجه دارد.
جنبهي انتقادي به تمرکز قدرت و صلاحیت کسانی که آموزش و پرورش را اداره میکنند و
اینکه چگونه طبقات اجتماعی پدید میآیند، پرداخته است (میرکمالی، ۱۳۸۳ :۲۲۱-
.(۲۰۱
ب) تحقیقات خارجی
۱ راندولف و همکاران
(۲۰۰۸ ،(پژوهشی با عنوان “نقش رفتار نوعدوستانه، توجهي
همدلانه و انگیزش مسئولیت اجتماعی در اهدا خون” انجام دادهاند. نتایج نشان میدهد که
میانگین نمره براي هر ویژگی جامعهپسند بسیار بالا است. البته میانگین مردان اندکی
کمتر از زنان است. نتایج حاکی از آن است که اکثر افراد اهدا کنندهي سطوح بالایی از
ویژگیهاي اصلی جامعهپسند را دارا بودند (نوعدوستی، همدلی و مسئولیت اجتماعی) که
عموماً انگیزههاي اصلی براي اهدا خون تصور میشوند، اما این ویژگیها عوامل اصلی
مرتبط با تعداد دفعات اهدا خون نیستند.
فرانسیسکو و همکاران (۲۰۰۷ ،(در پژوهشی با عنوان “رابطهي میان مسئولیت
اجتماعی محیطی و میزان کارایی در مهمانسراها”، ابتدا به صورت نظري اهمیت مسئولیت
اجتماعی محیطی را در مهمانسراهاي اسپانیا مورد بررسی قرار داد و سپس به بررسی
رابطهي میان مسئولیت اجتماعی در سازمانها و میزان کارایی آن هم در هتلهاي اسپانیا
پرداخت. نتایج حاصل از پژوهش تجربی وي نشان میدهد که نوعی رابطهي مثبت و قوي
۱ Randolph & et al
۸۶ فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره دوازدهم، شماره ۴ ،تابستان ۹۷
میان دو متغیر مذکور وجود دارد. از نظر ایشان میان فراوردههاي توریستی و محیط
فرهنگی، اجتماعی، اقتصادي و محیطی رابطهي معنادار وجود دارد.
۱ بولینو و همکاران
(۲۰۰۴ ،(نیز رفتارهاي مسئولانهي سازمانی را کمک به دیگران،
زود حاضر شدن بر سر کار، انجام کار در سطح استانداردهاي بالاتر از استانداردهاي
سازمان، تحمل مشکلات غیر متعارف کار و درگیر شدن فعال در کلیهي امور سازمان
۲ راشتان معرفی نمودهاند.
(۲۰۰۴ ،(در مطالعهاي تحت عنوان شراکت ژنتیک و محیط در نگرشهاي
رفتار اجتماعی مطلوب، نتایج نشان داد که ژنها تقریباً در نیمی از پراکندگی اندازهگیري
شده در خودگزارشیهاي نوعدوستی، همدردي، پرورش و پرخاشگري، به انضمام
فعالیتهاي خشونت، شرکت داشتند. نتایج این سهم از ژنتیک را ۴۲ %بین زنان و مردان
نشان داد و رفتار اجتماعی مطلوب با محیط خانوادگی نسبت معناداري را نیز نشان داد.
همچنین نتایج نشان داد، والدین رفتار دخترانشان را نسبت به پسران با دقت بیشتري
بازبینی میکنند (راشتان، ۲۰۰۴ :۲۵۸۵-۲۵۸۳٫(
مروري بر مبانی نظري پژوهش
نظریهي بارنارد و نوعدوستی: به نظر بارنارد سازمان زمانی میتواند به اهداف خود
برسد و تعادل را ایجاد کند که از یکسو انگیزههاي منفی را در سازمان کاهش داده و به
توزیع انگیزههاي مثبت کمک کند. انگیزههاي مثبت زمانی در سازمان تقویت میشود که
مشوقهاي عمومی مثل شرکت دادن اعضاي سازمان در تصمیمگیريها، تقویت تعلق خاطر
گروههاي غیر رسمی نسبت به اهداف سازمان، ایجاد شرایط فیزیکی مناسب در فضاي کار،
اغناي روانی اعضا و … که براي رفتار در سازمان نقش تقویتکننده دارد، تزریق شوند. از
جمله انگیزههاي مثبت پرداختهاي نقدي، کسب قدرت، ابراز احترام، دستیابی به
ارجحیتهایی که سازمان به اعضاي خود اهدا میکند، میتواند باشد (پاشا، ۱۳۸۸ :۷۹٫(
نظریهي بیرهوف: نوعدوستی را میتوان بهعنوان یک ویژگی شخصیتی عالی در افراد
دید که در روابط با دیگران و در موقعیتهاي گوناگون و در عمل خود را نشان میدهد.
بنابراین نوعدوستی را میتوان نوعی کنترل درونی بر فرد دانست که این امر بر قرایر روابط
۱ Bolino
۲ Rushton
بررسی رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی … ۸۷
مبتنی بر همدلی، توجه به حقوق دیگران و نظم اجتماعی است (طالبی و خوشبین،
.(۲۱۹ :۱۳۹۱
۱ نظریهي استیرز و نوعدوستی: از دیگر نظریهپردازان مدیریت سازمانی استیرز
میباشد. استیرز نوعدوستی در سازمانی را ناشی از عوامل شخصی مانند سن و سابقهي
خدمت در سازمان میداند و بر این باور است که ویژگیهاي سازمانی چون میزان آزادي
کارکنان در تصمیمگیري و احساس امنیت شغلی نیز از متغیرهایی است که بر تعهد
سازمانی و جمعی کارکنان شرکتها و واحدهاي سازمانی تأثیرگذار میباشند (مورهد،
۱۳۷۹ :۸۲ .(نوعدوستی را در این نظریه میتوان به احساس هویت و وابستگی فرد به واحد
سازمانی گفته میشود و کارکنانی در شرکتهاي تولیدي احساس مسئولیت و نوعدوستی
میکنند که مدیریت بتواند به ویژگیهاي سازمانی آنها مانند پاداش، وضعیت شغلی و سن
و جنسیت توجه داشته باشد.
نظریهي کارول و نوعدوستی: کارول (۱۹۹۹ ،(مسئولیت اجتماعی هر بنگاه را برآیند
چهار مؤلفهي زیر میداند:
۱ -مسئولیتهاي اقتصادي: بنگاهها موظف هستند نیازهاي اقتصادي جامعه را برآورند
و کالاها و خدمات مورد نیاز آن را تأمین کنند و انواع گروههاي مردم را از فرایند کار
بهرهمند سازند. بهطور کلی مسئولیتهاي اقتصادي به مسئولیتهاي اولیهي سازمان که
همان سودآوري است، اشاره دارد.
۲ -رعایت قوانین و مقررات عمومی: به بهداشت و ایمنی کارکنان و مصرفکنندگان
خود توجه کنند. محیط زیست را نیالایند، از معاملات درونسازمانی بپرهیزند، دنبال
انحصار نروند و مرتکب تبعیض (تبعیض قومی و تبعیض جنسیتی) نشوند.
۳ -رعایت اخلاق کسب و کار: در این قلمرو اصولی چون صداقت و انصاف و احترام
جاي دارد. انتظار میرود که ارزشها و هنجارهاي جامعه را مدنظر داشته باشند و به آنها
احترام بگذارند.
۴ -مسئولیتهاي بشردوستانه: در نهایت کارول این مسئولیتها را به یک هرم تشبیه
کردهاست که هر چه از قاعدهي مسئولیتهاي اجتماعی سازمانی به سمت رأس هرم
۲ مسئولیتهاي بشردوستانه برویم، از شدت و وسعت مسئولیتها کاسته میشود (کروز
،
۱ Steers
۲ Cruz
۸۸ فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره دوازدهم، شماره ۴ ،تابستان ۹۷
۲ ، ۱۹۹۹ .(تعبیر دیگر کارول از این مؤلفه، «شهروند خوب ۱ ۲۰۰۷؛ کارول
» بودن است و
این یعنی، مشارکت بنگاه در انواع فعالیتهایی که از معضلات جامعه بکاهد و کیفیت
زندگی مردم را بهبود بخشد.
کارول بر این باور است که مسئولیتهاي اجتماعی بنگاهها، همهجانبه و فراگیر است و
آنها باید در حل معضلات اجتماعی، با جامعه مشارکت ورزند. وي این مسئولیتها را به
هرمی تشبیه کرده است که هر چه از قاعدهي مسئولیتهاي اقتصادي به سمت رأس
مسئولیتهاي بشردوستانهي آن پیش برویم، از شدت و وسعت مسئولیتها کاسته میشود.
نظریهي لانتوس و مسئولیت اجتماعی: لانتوس (۲۰۰۱ ،(به مسئولیت اخلاقی،
بشردوستانه و استراتژیک توجه نمود. مسئولیت اخلاقی درخواستی است براي شرکتها تا
اخلاقاً مسئول باشند براي جلوگیري از صدمات و آسیبهایی که میتواند در نتیجه
فعالیتهاي آنها باشد. این نوع مسئولیت اجتماعی شرکت از همهي شرکتها انتظار
میرود و بایستی آن را بهعنوان حداقل انجام دهند. مسئولیت اجتماعی شرکت بشردوستانه
یک نگرانی و توجهي اختیاري واقعی است. مسئولیت اجتماعی شرکت استراتژیک وقتی
است که یک شرکت متعهد میشود فعالیتهاي خدمات اجتماعی معینی از شرکت را که
اهداف کسب و کار استراتژیک را به انجام میرساند به پیش ببرد؛ بنابراین، بر طبق نظر
لانتوس، مسئولیت اجتماعی شرکت بایستی بر دو مفهوم تمرکز کند: ۱ (جلوگیري از
آسیبها و صدماتی که میتواند در نتیجه فعالیتهاي شرکت باشد؛ ۲ (انجام اهداف
۳ استراتژیک کسب و کار (سیفول
دیدگاههاي جامعهشناسی ، ۲۰۰۹ :۱۷۹٫(
۶ ، زیمل ۵ ، گولدنر ۴ بسیاري از جامعهشناسان مانند دورکیم
و هومنز
۷
بیان کردند که
رابطهي مثبت بین وضعیت اجتماعی نوعدوستی و مسئولیت اجتماعی افراد جامعه وجود
۸ دارد و آن چیزي فراتر از پیوستگی اجتماعی است. در عصر طلایی
(قرن هفدهم) اشخاص
۱ Carrol 2 good citizen
۳ Saiful 4 Durkhiem
۵ Goldner
۶ Simmel 7 Homans
۸ golden age
بررسی رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی … ۸۹
ثروتمند سیستمهاي فاضلاب محلی را نیز شهرهاي تجاري تأمین بودجه میکردند. بسیار ثروتمند خانهي ایتام و خانهي مساکین براي فقرا تأمین مالی میکردند، شهروندان
میتوان استدلال کرد که فراهمسازي مسکن و بهداشت بهعنوان نیازهاي اساسی بقا،
میتوانند بهعنوان راهبردهایی مؤثر براي کاهش نابرابري اجتماعی میان ثروتمندان و فقرا
قلمداد شوند. ممکن است کسی نیز استدلال کند که چنین کمکهایی را احساس
مسئولیت اجتماعی الهام میبخشد (که به انگیزشهاي مذهبی نزدیک است). ثروت و
وضعیت اجتماعی، سطح بالاتر مسئولیت اجتماعی نه تنها براي رفاه کسانی که نمیتوانند با
توان خویش بقا یابند، ایجاد میکند، بلکه براي تدارك و تهیهي فرهنگ نیز فراهم میآورد.
۱ هومنز و نوعدوستی: نظریهي مبادله
بر این فرض استوار است که افراد هر کدام به
تنهایی، آرزوها و اهداف مشخصی دارند و بر اساس آن حرکت میکنند. با این دید نظریهي
مبادله در مراحل اول هر گونه تأثیر ارزشها و ساختها را بر رفتار انسان منکر شده و همه
چیز را فردي و شخصی میبیند، پس واحد تحلیل در این نظریه فرد است. همچنین انگیزه،
سودانگاري، ارادهگرایی از اصول مهم این نظریه است (جمالی، ۱۳۸۲ :۱۴۵(؛ بنابراین به
نظر میرسد که میزان نوعدوستی بین گروههاي مختلف طبقاتی در جامعه متفاوت باشد.
امیل دورکیم و نوعدوستی: دورکیم استدلال میکند که تعلقات اجتماعی در
گروههاي واسطه مانند خانواده، روستا، دین و سیاست احساسات تعلق خاطر ایجاد میکند.
بر اساس نظریهي دورکیم استدلال میشود که چنین مساعدتهایی به سلامت و رفاه
جامعه بهطور کلی از تعلقات اجتماعی در گروههاي واسطهاي خاص سرچشمه میگیرد. این
گروهها مساعدتهاي به گروه خود را پسندیده میدانند. دورکیم استدلال میکند که هر
چه درجهي ارتباط و همبستگی در گروههاي واسطه قويتر باشد درجهي میزان مطابقت
بالاتر است (شویت، ۲۰۰۰ :۲۲ .(دورکیم بر لزوم کنترل و الزامهاي درونی تأکید دارد و از
طریق بسط نظامهاي اعتقادي و دینی در جامعه به دست میآید (جلائیپور و محمدي،
۱۳۸۸ :۴۸ .(دورکیم در بحث خود پیرامون اخلاق آن را تأمینکنندهي روح کنترل جامعه
که باید در درون حضور داشته باشد، میداند (ترنر، ۱۳۷۰ :۴۱۳ .(او تأکید میکرد که
واقعیتهاي اجتماعی و به ویژه قواعد اخلاقی (مثل هنجارهاي اجتماعی)، تنها در صورت
درونی شدن در وجدان فردي، به راهنما و نظارتکنندهي مؤثر رفتار بشري تبدیل
میشوند، ضمن آنکه همچنان مستقل از افراد باقی خواهند ماند؛ بنابراین نظر، الزام دیگر
تحمیل صرف نظارتهاي خارجی بر ارادهي فردي نخواهد بود، بلکه شکل یک اجبار
۱ exchange theory
۹۰ فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره دوازدهم، شماره ۴ ،تابستان ۹۷
۱ اخلاقی براي اطاعت از قانون را به خود خواهد گرفت (کوزر
بنابراین بر اساس دیدگاه دورکیم میتوان چنین استنباط کرد که مسئولیت اجتماعی ، ۱۳۷۳ :۱٫(
و رفتارهاي نوعدوستانهي افراد بدون توافق با هم و در نتیجه، بدون پذیرش ایثار متقابل،
بدون برقرار کردن پیوندهاي پایدار با یکدیگر، امکانپذیر نخواهد بود؛ لذا ارزشهاي اخلاقی
و حس همکاري در افراد زمینهساز مسئولیت اجتماعی، ایثار و فداکاري افراد در یک
سازمان خاص میباشد.
تالکوت پارسونز و نوعدوستی: پارسونز مسئولیتپذیري را از ویژگیهاي شخصیتی
افراد میدانست که تحت تأثیر عوامل فرهنگی و اجتماعی قرار دارد. به نظر وي چنان چه
افراد دامنهي تصمیمگیري و قضاوتهاي اجتماعی را به کل نظام بسط دهند، آن گاه شاهد
افزایش توجه به منافع جمعی و ارزشهاي نوعدوستی در جامعه خواهیم بود (طالبی و
خوشبین، ۱۳۹۱ :۲۲۱ .(وي چهار پیشنیاز کارکردي را براي دوام و بقاي نظام اجتماعی
عنوان کرد:
– سازگاري: این مقوله در ارتباط با عملکردهاي اقتصادي قرار گرفته است.
– دستیابی به هدف: این بعد در ارتباط با خرده نظام سیاسی قرار دارد.
– احساس همبستگی: این مقوله به امنیت اجتماعی و پیوستگی اجتماعی بین افراد
برمیگردد.
– حفظ الگو: در جهت جامعهپذیري و آموزش، حفظ فرهنگ و فطرت بشري عمل
میکند.
بر این اساس در نظریهي پارسونز مسئولیت اجتماعی و نوعدوستی به دو پیشنیاز
احساس همبستگی و حفظ الگو برمیگردد و جوهرهي نظریهي پارسونز مسئولیت اجتماعی
در حفظ ارزشها و کارکردهاي اجتماعی آن براي جوامع است (اولتس، ۲۰۰۳ .(در اندیشه
و معنا و مفهوم پارسونز، نوعدوستی به نگهداري عملکردهاي هستهاي اجتماعی جامعه
همینطور عملکردهاي هستهي اکولوژیکی مانند حفظ طبیعت کمک میکند. آن
نیازمنديهاي کاربردي به عرصهي ملی و بینالمللی مربوط میشوند و با حال و آینده
مناسبت دارند.
زیستشناسان اجتماعی و تکاملگرایان اجتماعی نوعدوستی را با توجه به ارزش
ماندگاري و بقاي آن براي گروههاي اجتماعی توضیح میدهند. به این معنا که مسئولیت
دروننسلی جوامع را قويتر میکند. مورخین و جامعهشناسان نیز بر این باورند که
۱ Coser
بررسی رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی … ۹۱
یکپارچگی و پیوستگی شانس بقاي جوامع را افزایش میدهند (شویت، ۲۰۰۳ :۲۲٫(
بنابراین نوعدوستی ابعاد جامعهشناسانه بسیار بیشتري را از جامعه بهعنوان سیستمی
اجتماعی مطرح میکند.
نظریهي راولز و نوعدوستی: راولز در کتاب نظریهي عدالت در زمینهي مسئولیت
اجتماعی سه اصل را بیان میکند: هر شخص نسبت به کل سیستم اجتماعی حقوق
مساوي دارد، هر نوع نابرابري اجتماعی و اقتصادي باید به نفع محرومترین طبقات
برنامهریزي شود و هر اداره، شغل یا موقعیتی باید بهعنوان یک فرصت برابر عادلانه بر روي
همگان گشوده شود. مفهوم “اجتماعی” در اغلب مباحث مرتبط با مسئولیت اجتماعی
شرکتها و توسعهي پایدار، به دو معنا به کار میرود. بعضی مواقع در مقابل حوزههایی
چون زیستمحیطی، اقتصاد و … قرار میگیرد و در این معنا، مسئولیتهایی در حوزههاي
حقوق بشر، محیط کاري و سایر موضوعات اجتماعی را در بر میگیرد. مفهوم “اجتماعی”
همچنین به معناي وسیعتري براي کل اجتماع نیز به کار میرود و در این معنا
مسئولیتهاي اقتصادي، فرهنگی، نظامی و … را شامل میشود.
زیمل و نوعدوستی: یکی از نظریهپردازان دیدگاه تفسیري زیمل است. زیمل بیشتر
توجه خود را به پژوهش در باب این روابط اجتماعی پایدار، مانند احترام، حقشناسی یا
وفاداري اختصاص داده است. بدون آنها جامعه به سادگی نمیتواند وجود داشته باشد.
عناصري که آن را زنده نگه میدارند، مانند منافع شخصی اعضا، عقیده به زورگویی،
تجزیه شدن نجات دهند. وفاداري اشاره به احساس مسئولیت “حفظ رابطه با دیگري” آرمانگرایی، وظیفهشناسی، عشق، اگر توسط وفاداري تکمیل نگردد، نمیتوانند جامعه را از
است (عظیمی هاشمی، ۱۳۸۰ :۶۳ .(از سوي دیگر، زیمل حقشناسی و احترام را متمم
اشکال حقوقی میدانست، در حالیکه همکاري اقتصادي توسط قواعد قانونی تقویت
میشود، چسبندگی اجتماعی از طریق احساساتی مانند حقشناسی و احترام تضمین
میشود. این احساسات فضایی از تعهد را به وجود میآورند که در نهایت همهي آنها در
یک زندگی مستحکم و جمعی به هم پیوند میخورند. بنابراین وقتی که مبادله،
اشتراکیترین کنش متقابل اجتماعی است، انگیزهها و عوامل شکلدهندهي آن را بایست،
در متن بستر اجتماعیاش جستجو کرد (فریزربی، ۱۳۸۶ :۱۴۷٫(
وبلن و نوعدوستی: در دههي ۱۹۳۰ وبلن مصرف زیاد طبقهي مرفه را درج و نتیجه
میگیرد که کار و اثر آشکار اندیشهي عمومی فاقد علاقه، بدون شک ایجاد گردیده و با
دیدگاهی اصولی به تقویت شهرت یا حتی کسب پول از القادهندهگانشان ادامه مییابد.
۹۲ فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره دوازدهم، شماره ۴ ،تابستان ۹۷
هدایاي بزرگ به سازمانهاي غیر انتفاعی مثل بیمارستانها و دانشگاهها اغلب با نامگذاري
نتایج فیزیکی این هدایا بعد از هدیهکنندگانشان به خاطر میماند. هدایاي کوچک در تنوع
بزرگی از سازمانهاي غیر انتفاعی و بنگاههاي خیریه با اسم بردن از هدیهدهندگان در
مجلات و روزنامههاي مربوط به اهداکنندگان به اطلاع عموم میرسد. بسیاري از بنگاههاي
خیریه اسامی اهداکنندگان بزرگ را در مجلاتشان درج نمیکنند و بسیاري از هدایاي
بزرگ را افراد اهداکننده به شرط اینکه اسمی از آنها برده نشود، هدیه میکنند.
دیدگاه نظري هس مر و نوعدوستی: هسمر (۱۹۹۵ ،(یکی از کاملترین دستهبنديها
را از نظریههاي اخلاق و مسئولیت اجتماعی اینگونه ارائه میکند:
۱ .قانون جاویدان
: این دیدگاه که به قانون طلایی نیز مشهور است به اینگونه ۱
خلاصه میشود که «با دیگران آنگونه رفتار کن که دوست داري دیگران با تو رفتار کنند».
۲ .منفعتگرایی یا تئوري فرجامگرایی
۲
: این دیدگاه منطبق با تعریفی از اخلاق است
که توسط جرمی بنتام متفکر بریتانیایی ارائه شده و بر نتایج و فرضیات فردي متمرکز
است. بر این اساس، اخلاقی بودن یک رفتار، بر اساس میزان مطلوبیت آن بیان میشود.
یعنی وقتی منافع یک عمل براي جامعه بیشتر از ضررهاي آن باشد، آن عمل اخلاقی است.
۳ .وظیفهگرایی یا آغازگرایی
۳
: آغازگرایی در برابر فرضیهي فرجامگرایی است. بر
۴ اساس این دیدگاه که توسط کانت
ارائه شد، هر عمل به نتیجهي آن بستگی نداشته، به
نیت شخص تصمیمگیرنده بستگی دارد.
۴ .عدالت توزیعی: در این تئوري که توسط راولز
پیشنهاد شده، یک عمل را در ۵
صورتی که منجر به افزایش همکاري بین اعضاي جامعه شود، میتوان درست و عادلانه و
مناسب (و بنابراین اخلاقی) نامید و عملی را که در جهت مخالف این هدف عمل کند
میتوان نادرست، ناعادلانه و نامناسب (و بنابراین غیر اخلاقی) نامید. در این دیدگاه،
همکاري اجتماعی، اساس منافع اجتماعی و اقتصادي را فراهم میآورد و تلاش فردي
کماهمیت و در مواردي نادیده گرفته میشود.
۱ eternal law
۲ utilitarianism
۳ deontological 4 Kant 5 Rawlse
بررسی رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی … ۹۳
۵ .آزادي فردي: بر اساس این دیدگاه که توسط نوزیک
۱
پیشنهاد شد، آزادي،
است؛ حتی اگر منافع و رفاه بیشتري براي دیگران ایجاد کند (هسمر، ۱۳۸۲ :۱۴۷ .(نخستین نیاز جامعه است. بنابراین هر عملی که آزادي فردي را نقض کند، غیر اخلاقی
پیر بوردیو: بوردیو از اندیشمندانی است که در تحلیل کنش اجتماعی بر پایگاه
اقتصادي ـ اجتماعی تأکید دارند. وي معتقد است که اندیشه و عملکرد کنشگران اجتماعی
بیش از هر چیزي تحت تأثیر ساختهاي اقتصادي و اجتماعی است و با شناخت این
ساختها میتوان عملکرد افراد را در موقعیتهاي گوناگون اجتماعی پیشبینی کرد. به نظر
بوردیو در درون پایگاه اقتصادي و اجتماعی خود به تدریج عادتوارههایی را به دست
میآورند که هر یک از این عادتوارهها (سبک زندگی، نوع خوراك، پوشاك، علائق و
سلائق) در ادامه بر نحوهي نگرش، تصمیمگیري و عملکرد آنها تأثیر میگذارد (ممتاز،
۱۳۸۳ :۲۷ .(بنابراین میتوان بر اساس دیدگاه بوردیو عنوان کرد که میزان نوعدوستی بین
طبقات و پایگاههاي اقتصادي ـ اجتماعی تفاوت وجود دارد.
دیدگاه ملکالشعراي بهار: نوعدوستی از دیدگاه شعراي فارسی زبان نیز مورد بررسی
قرار گرفته است. از جمله شاعرانی که به بحث نوعدوستی توجهي ویژه داشتند، بهار است.
بهار ضمن توصیه به اغنیا، از آنان میخواهد به بیچارگان کمک کنند، زیرا گرفتن دست
نابینا لذتبخش است. او بدینوسیله میخواهد چراغ نیمهي خاموش فطرت آنان را روشن
و حس نیمه جان نوعدوستی آنان را بیدار کند. بدین منظور با قصیدهاي، داستان کسري و
دهقان را به تصویر میکشد و با شاهبیتی زیبا و ماندنی، ترسیم تابلو نوعدوستی را به اتمام
میرساند و داستان را به پایان میبرد:
دیگران کاشتند و ما خوردیم ما بکاریم و دیگران بخورند
بهار، تنها به نصیحت اکتفا نمیکند، بلکه ایشان را هشدار میدهد که از خشم
پروردگار بترسند و از اطفال بیسرپرست بیخبر نباشند. سپس میگوید “بترسید از سائلی
شما زانو زدهاند و شما به آنها پاسخ نمیدهید. بترسید که مبادا خداوند از شما رو برگرداند. بیچاره که به همراه همسر و طفلان سرمازدهاش در این شب سرد زمستانی بر در خانهي
تو به عشرت، خفته در مشکوي خویش از تو برگرداند ایزد، روي خویش
۱ Nozik
۹۴ فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره دوازدهم، شماره ۴ ،تابستان ۹۷
در پایان قصیده، با صراحت تمام به ثروتمندان اعلام میکند: اگر از خدا نمیترسید از
شورش بترسید، آنگاه که دیگر غضب آنان به جوش آید:
اي غنی! از جنبش و جوش گدایان، الحذر! اي نواداران! ز یأس بینوایان، الحذر!
اي زبردستان! زخشم خرده پایان، الحذر اي توانگر! زین همه ظلم بینایان، الحذر!
چارچوب نظري پژوهش
آنچه چارچوب نظري این پژوهش بر آن بناشده، ترکیبی از دیدگاه هومنز و زیمل
۱ است. هومنز (۱۹۷۴ ،(اصل تعهد نجیبانه
را براي مسئولیت اجتماعی به این صورت بیان
میکند کسانی که بیشتر درآمد دارند، انتظار میرود بیشتر به جامعه کمک کنند. وي در
راستاي تبیین این واقعیت اصلی با عنوان بزرگواري و سخاوتمندي را مطرح میکند و بر
این باور است آنهایی که بیشتر در پی کسب بزرگی و سخاوت هستند، بیشتر در معرض
انتظار بخشش و همچنین مسئول در خیر عمومی براي جامعه میباشند. بر اساس این
دیدگاه میتوان چنین نتیجه گرفت اگر در درون یک سازمان عدهاي کمتر سرمایهگذاري
کردهاند به این معنا که سطح تحصیلات آنها پایینتر است، سابقهي کاري کمتري دارند،
سمت شغلی و رتبهي شغلی آنها پایینتر است، وقت کمتري صرف میکنند و کارشان
سادهتر است، احساس مسئولیت کمتري نیز میکنند و لذا نباید پاداش زیادتري هم بگیرند
و این همان نظریهي عدالت توزیعی هومنز است که اگر احساس عدالت در سازمان نبود
نارضایتی هم بیشتر خواهد بود.
هومنز نظریهي تبادل رفتار اجتماعی را بهعنوان یک فعالیت ملموس یا غیر ملموس و
کم و بیش پاداشدهنده یا غرامتآمیز میان دست کم دو شخص در نظر میگیرد (ریتزر،
۱۳۷۴ :۴۲۴ .(در نظریهي هومنز احساس مسئولیت و یا تعهد اجتماعی در چارچوب منافع
و نوعی مبادله تحلیل میشوند. هومنز در روابط اجتماعی بر اخلاق نیز تأکید دارد، زیرا
معتقد است که مبادلهي اجتماعی بر منفعت شخصی و ترکیبی از نیازهاي اقتصادي و
روانی استوار است.
به نظر زیمل در جامعهي مدرن شهروندان با گروههاي متنوعی مخلوط شدهاند و لذا
احساس همبستگی با دیگران و افزایش احساس مشارکت با جامعه به طورکلی فروکش
۱ noblesse oblige
بررسی رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی … ۹۵
میکند. بنا به تعبیر زیمل، مسئولیت اجتماعی، نوعدوستی و بشردوستی نوعی وظیفهي
مدنی است که به رفاه دیگران در جامعه کمک میکند. برعکس فرایند تفکیک نیروها به
ظهور تقسیم شدنهاي ناگهانی در مسئولیتهاي فردي منجر میشود. بنابراین هر اندازه
فرد خود را در خدمت گروه و علائق و منافع گروه قرار دهد، بیشتر احساس مسئولیت
سازمانی میکند. دیدگاه زیمل در مورد دوایر اجتماعی در جامعهي جدید نشان میدهد که
شهروندان زیرمجموعهي شمار بیشتري از گروهها هستند که امکان شناسایی با هر کدام از
آنان را کاهش میدهد ولی احساس دخالت و درگیري یا به عبارتی ارتباط در جامعه را
افزایش میدهد. بشردوستی بیان نوین چنین احساساتی است. نوعدوستی به تعبیر زیمل بر
احساسات، وظیفهي مدنی و حقوق شهروندي، مسئولیت اجتماعی، تعهد و سلامت جامعه
بهعنوان یک کل متکی است.
مدل ۱ :مدل تجربی پژوهش
فرضیههاي پژوهش
۱ -سکونتگاه اقتصادي اجتماعی کارکنان بر رفتارهاي نوعدوستانه تأثیر معنادار دارد.
۲ -بین میزان درآمد کارکنان و رفتارهاي نوعدوستانه رابطهي معنادار وجود دارد.
۳ -بین میزان تحصیلات کارکنان و رفتارهاي نوعدوستانه رابطهي معنادار وجود
دارد.
۴ -وضعیت استخدامی بر رفتارهاي نوعدوستانه کارکنان تأثیر معنادار دارد.
۵ -وضعیت مسکن بر رفتارهاي نوعدوستانه کارکنان تأثیر معنادار دارد.
رفتارهاي نوعدوستانه
پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی
وضعیت استخدامی
سکونتگاه اقتصادي اجتماعی
میزان تحصیلات
میزان درآمد
وضعیت مسکن
برخورداري از امکانات رفاهی
هویت طبقاتی
۹۶ فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره دوازدهم، شماره ۴ ،تابستان ۹۷
۶ -بین میزان برخورداري از امکانات رفاهی و رفتارهاي نوعدوستانه کارکنان رابطهي
معنادار وجود دارد.
۷ -هویت طبقاتی بر رفتارهاي نوعدوستانه کارکنان تأثیر معنادار دارد.
روششناسی پژوهش
در این مطالعه از روش پیمایش و پرسشنامه استفاده گردید. جامعهي آماري مورد
مطالعه کلیهي کارکنان شرکت نفت کرمانشاه میباشد که در زمان پژوهش (سال ۱۳۹۱ (
۱ تعداد کل آنها برابر ۱۲۶۵ نفر میباشد. در انتخاب حجم نمونه از جدول لین
استفاده به
عمل آمد. جدول لین قادر است نمونهها را با دقت بیشتري نسبت به فرمول کوکران و
جدول مورگان و یا سایر روشهاي انتخاب نمونه، با سطوح خطاها و سطوح اطمینان
متفاوت گزینش نماید. جهت انتخاب نمونه در این پژوهش سطح خطاي ۰۴/۰ و اطمینان
۹۶ درصد در نظر گرفته شد و تعداد نمونه برابر ۳۴۶ نفر به دست آمد. در حالی که این
حجم نمونه با استفاده از جدول مورگان برابر ۲۹۱ و با استفاده از فرمول کوکران برابر ۲۹۵
نفر به دست آمد. جهت اطمینان از تکمیل این تعداد از پرسشنامهها و همچنین بالا رفتن
پایایی و روایی ابزار پژوهش ۴۰۰ نفر در نظر گرفته شد و این تعداد در میان پاسخگویان
توزیع گردید. در این پژوهش از روش نمونهگیري تصادفی ساده استفاده به عمل آمد.
جمعآوري دادهها از طریق پرسشنامه توأم با مصاحبه انجام گرفت. استفاده از این ابزار
به دو دلیل صورت گرفت: اول اینکه پرسشنامه بهتر میتواند معرفهاي درجهي آخر هر
یک از مفاهیم و متغیرها را بسنجد، تا بتواند گفتارهاي نظري و خود آن تئوري را به صورت
تجربی بررسی کند. دوم اینکه در این پژوهش تعدادي از کارکنان در سطح تحصیلات زیر
دیپلم قرار داشتند و این احتمال میرفت که نتوانند به برخی سؤالات پاسخ دهند و یا
برخی سؤالات براي این پاسخگویان مبهم و یا غیر قابل فهم باشد، لذا از پرسشنامهي توأم
با مصاحبه استفاده به عمل آمد.
تعریف مفاهیم و واژهها
الف) نوعدوستی: نوعدوستی خدمت به منافع دیگران بدون هیچ توجهی به هزینهاي
که براي عامل دارد (تریگ، ۱۳۸۴ :۳۸۷ .(به عبارت دیگر نوعدوستی را میتوان در رعایت
۱ Lin
بررسی رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی … ۹۷
پیششرطهاي اجتماعی (آموزش، خدمات انسانی، سود و منفعت عمومی جامعه، کمک و
یاريرسانی بینالمللی)، مراقبت بهداشتی (پژوهش بهداشت و پزشکی)، فرهنگ (هنر،
فرهنگ و مسائل انسانی، دین و گرایشهاي دینی، ورزش و تندرستی) و همچنین
کاربردهاي اکولوژیکی مانند محیط زیست و حیوانات اشاره کرد. در این پژوهش نوعدوستی
را میتوان هر عملی که از طرف یک همکار به دیگران سود برساند لیکن براي یاريکننده
نفعی در بر نداشته باشد و اغلب مستلزم نوعی هزینهي شخصی نیز براي او باشد، بیان کرد.
براي سنجش آن از مقیاسهاي گوگ و همکاران (۱۹۵۲ ،(استارت (۱۹۹۶ ،(مقیاس
ناکاموراي و اگنس (۲۰۰۶ ،(مقیاس پریبل و رجیل (۱۹۹۸ ،(مقیاس سیناپاکدي (۱۹۹۶ (
و همچنین مقیاس بشردوستی شویت و همکاران (۲۰۰۰ ،(استفاده به عمل آمد. با توجه به
اینکه در ایران تاکنون از این پرسشنامه استفادهاي به عمل نیامده است، یافتههایی که
مؤید روایی و پایایی آن باشد، به دست نیامده است. این متغیر با استفاده از ۱۵ گویه در
قالب طیف پنج درجهاي لیکرت مورد سنجش قرار گرفت.
ب) پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی: کارکردگرایان ساختاري براي سنجش پایگاه اقتصادي
ـ اجتماعی افراد، شغل را بهعنوان مهمترین مؤلفه در نظر میگیرند (پناهی و امیدي،
۱۳۹۱ :۴۳ .(از طرفی در نگرش مارکسیستها اساس رتبهبندي اجتماعی بر اساس طبقه
شکل میگیرد. در رهیافت وبري برخی عوامل غیر اقتصادي در ارتباط با پایگاه اقتصادي ـ
اجتماعی نقش اساسی دارند که میتوان به منزلت اجتماعی و پایگاه فرد در جامعه اشاره
۱ کرد (پناهی و امیدي، ۱۳۹۱ :۴۴ .(بر اساس نظر ساندرز
پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی به
دستهبنديهایی از مردم که بر اساس شغل، قدرت، درآمد، سطح زندگی، سطح تحصیلات،
وظیفه، هوش و دیگر معیارها تقسیم میشوند، اطلاق میشود. از طرف دیگر گروهبنديهاي
روانشناسی اجتماعی و کاملاً ذهنی از مردم و احساس تعلق به مردم را پایگاه اقتصادي ـ
اجتماعی میگویند (قاسمی و دیگران، ۱۳۸۹ :۵۰ .(میلر (۱۳۸۰ ،(براي بررسی پایگاه
اقتصادي ـ اجتماعی سه شیوهي عینی، ذهنی و اشتهاري را پیشنهاد میکند. در شیوهي
عینی، صرفنظر از خواست و ارزشگذاري افراد خاص در نظر گرفته میشود. شاخصهاي
ذهنی با توجه به ارزشگذاري پاسخگویان در نظر گرفته میشود و شاخصهاي اعتباري،
ارزشگذاري دیگران در خصوص پاسخگویان در بر میگیرد (میلر، ۱۳۸۰ :۳۸۸ .(در این
پژوهش پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی افراد بر اساس دو معیار عینی و ذهنی مورد سنجش
قرار گرفت. در بعد عینی از شاخصهایی چون میزان حقوق ماهیانه، میزان تحصیلات،
۱ Saunders
۹۸ فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره دوازدهم، شماره ۴ ،تابستان ۹۷
سکونتگاه اقتصادي ـ اجتماعی، وضعیت مسکن، وضعیت استخدامی و امکانات رفاهی و در
بعد ذهنی بر اساس یک سؤال در سه طبقهي بالا، میانی و پایین مورد سنجش قرار گرفت.
در نهایت مؤلفههاي مذکور با هم جمع و عدد حاصل تقسیم بر تعداد متغیرها شد. دامنهي
نمرات تقسیم بر طبقات سهگانه (پایین، بالا و میانی) شده و به این ترتیب حدود طبقات و
نیز جایگاه افراد در سه طبقه تعیین گردید.
طبقهي اجتماعی، به بخشی از اعضاي جامعه اطلاق میشوند که از نظر ارزشهاي
مشترك، حیثیت و فعالیتهاي اجتماعی، میزان ثروت و تعلقات شخصی و نیز آداب
معاشرت از بخشهاي دیگر جامعه تفاوت داشته باشند (کوئن، ۱۳۷۰ :۱۷۸؛ کاظمیپور،
.(۱۴۲ :۱۳۷۸
سؤالات طرح شده براي سنجش پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی در سه سطح سنجش
اسمی، ترتیبی و فاصلهاي قرار داشتند. این گویهها عبارت بودند از نحوهي تصرف واحد
مسکونی، تعداد و نوع وسیله نقلیه، درآمد ماهیانه خانواده، سطح تحصیلات، وضعیت شغلی،
سطح زیربناي منزل مسکونی، قیمت تقریبی منزل مسکونی و محلهاي که در آن زندگی
میکنند. حاصل جمع نمرات داده شده به هر کدام از سؤالات، منجر به محاسبهي دقیق
پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی فرد شد و در نهایت آن را به دستهي بالا، میانی و پایین تقسیم
نمودیم.
جهت اعتبار صوري نیز پس از طراحی گویههاي طیفهاي مربوطه در اختیار استادان
و کارشناسان مرتبط قرار گرفت. اظهارنظر این افراد در راستاي سنجش گویههاي هر طیف،
در نهایت به گزینش گویههاي مناسب براي هر طیف منجر شد. براي تعیین پایایی
گویههاي هر متغیر از آلفاي کرونباخ استفاده شد. رفتارهاي نوعدوستانه با ۱۵ گویه
سنجش گردید. میزان آلفاي به دست آمده براي این متغیر توسط مرادي (۱۳۹۱ ،(برابر
۸۲/۰ است. در این پژوهش میزان آلفاي به دست آمده برابر ۹۱۹/۰ میباشد.
تجزیه و تحلیل دادهها
۱ دادههاي این پژوهش حاصل استخراج پرسشنامههایی است که توسط ۳۹۰ نفر
از
کارکنان شرکت نفت کرمانشاه تکمیل گردید و اساس تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. پس از
۱
تعداد پرسشنامههاي این پژوهش ۴۰۰ مورد بود که ۱۰ مورد از آنها بازگردانده نشدند و پژوهشگر ناچار شد
مبناي تحلیلها را ۳۹۰ نفر قرار دهد.
بررسی رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی … ۹۹
پایان یافتن گردآوري دادهها، پرسشنامهها استخراج و آنگاه به کامپیوتر انتقال یافتند و
سپس با استفاده از بستهي نرمافزار آماري براي علوم اجتماعی مورد تجزیه و تحلیل قرار
گرفتند.
نتایج توصیفی این مطالعه نشان میدهد که ۵۸/۳۳ درصد داراي مدرك کارشناسی، – ویژگیهاي اقتصادي ـ اجتماعی پاسخگویان
۶/۳۲ درصد آنها داراي مدرك دیپلم و زیر دیپلم، ۰/۲۰ درصد آنها داراي مدرك فوق
دیپلم و ۵/۱۱ درصد از آنها داراي مدرك کارشناسی ارشد هستند. نتایج همچنین نشان
میدهد ۱/۴۴ درصد پاسخگویان داراي منازل شخصی، ۲/۹ درصد داراي منازل رهنی،
۲/۲۷ درصد داراي منازل اجارهاي، ۲/۷ درصد داراي منازل سازمانی و ۸/۱۰ درصد آنها
داراي سایر منازل مسکونی میباشند.
یکی دیگر از متغیرهاي مورد مطالعه در این پژوهش وضعیت شغلی پاسخگویان است.
نتایج نشان میدهد ۱/۶۲ درصد پاسخگویان داراي وضعیت شغلی رسمی، ۵/۹ درصد آنها
داراي مشاغل قراردادي، ۱/۱۴ درصد آنها داراي مشاغل پیمانی، ۷/۹ درصد آنها داراي
مشاغل شرکتی و ۶/۴ درصد آنها نیز بدون جواب بودند. نتایج حاصل نشان میدهد که
۲/۲۷ درصد از پاسخگویان در طبقات بالا، ۶/۳۴ درصد آنها در طبقات میانی و ۶/۳۵
درصد آنها را طبقات پایین تشکیل میدهند. همچنین نتایج نشان میدهد که متوسط
حقوق ماهیانهي آنها برابر ۸۱۲۸۲۲ تومان میباشد، در نهایت اینکه میانگین میزان رفاه
اجتماعی براي پاسخگویان برابر ۵۳/۱۴ میباشد که در مقایسه با نمرهي ۵/۱۳) میانگین
مورد انتظار) در حد متوسط رو به بالایی قرار دارد.
جدول ۱ توزیع فراوانی پاسخگویان را بر حسب گویههاي متغیر نوعدوستی نشان
میدهد. این متغیر با استفاده از ۱۵ گویه بر مبناي طیف پنج درجهاي لیکرت سنجش
گردید. دامنهي پاسخها از کاملاً مخالف با کد ۱ و کاملاً موافق با کد ۵ مندرج شد. نتایج
حاصل از جدول، تعداد پاسخگویان را بر حسب فراوانی و درصد در پنج گزینه از کاملاً
مخالف تا کاملاً موافق را نشان میدهد. مثلاً با این گویه که «گذشت و فداکاري یکی از
اصول اساسی زندگی و کار من است»، ۶/۳۵ درصد پاسخگویان موافق، ۲/۷۴ درصد کاملاً
موافق، ۹/۷ درصد مخالف و ۳/۲ درصد آنها نیز کاملاً با این گویه مخالف بودند.
۱۰۰ فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره دوازدهم، شماره ۴ ،تابستان ۹۷
جدول ۱ :توزیع پاسخگویان بر حسب گویههاي رفتارهاي نوع دوستانه
گذشت و فداکاري یکی از اصول اساسی گویههاي رفتارهاي نوع دوستانه آماره کاملاً موافق موافق بینظر مخالف کاملاً مخالف
زندگی و کار من است
۹ ۳۱ ۲۴ ۱۳۹ ۱۸۴ تعداد
۲/۳ ۷/۹ ۶/۲ ۳۵/۶ ۴۷/۵۴ درصد
این جمله را: «تو نیکی کن و در دجله
انداز» زیاد قبول ندارم
۱۱ ۴۵ ۳۸ ۱۲۱ ۱۷۵ تعداد
۲/۸ ۱۱/۵ ۹/۷ ۳۱/۰ ۴۴/۹ درصد
به نظر من جلوگیري از تخریب محیط
زیست یک وظیفهي همگانی است
۷ ۳۳ ۲۲ ۱۰۳ ۲۲۳ تعداد
۱/۸ ۸/۵ ۵/۶ ۲۶/۴ ۵۷/۲ درصد کسی به) مادي غیر یا مادي (کمکی اگر
تعداد ۱۴۳ ۱۵۳ ۳۴ ۴۶ ۱۴ میکنم، بدون چشمداشت پاداش است
۳/۶ ۱۱/۸ ۸/۷ ۳۹/۲ ۳۶/۷ درصد
حاضر هستم مقداري از وقت غیر اداري خود
را صرف مسائل و مشکلات شرکت کنم
۱۳ ۴۰ ۴۸ ۱۶۷ ۱۱۶ تعداد
۳/۳ ۱۰/۳ ۱۲/۳ ۴۲/۸ ۲۹/۷ درصد
از اینکه بتوانم مشکلی را از مشکلات مردم
حل کنم، خوشحال میشوم
۱۶ ۲۹ ۳۳ ۱۲۱ ۱۸۷ تعداد
۴/۱ ۷/۴ ۸/۵ ۳۱/۰ ۴۷/۹ درصد
به رانندهاي که در مسیر جاده احتیاج به
کمک دارد، کمک میکنم
۱۱ ۲۳ ۱۶ ۸۵ ۲۴۹ تعداد
۲/۸ ۵/۹ ۴/۱ ۲۱/۸ ۶۳/۸ درصد
خود را در قبال محیط زیست و آلوده
نکردن آن مسئول میدانم
۱۷ ۲۲ ۱۵ ۱۰۲ ۲۳۰ تعداد
۴/۴ ۵/۶ ۳/۸ ۲۶/۲ ۵۹/۰ درصد اضافی پول مقداريً اشتباها مغازهداري اگر
به من پس بدهد، آن را پس میدهم
۲۶ ۴۶ ۶۷ ۱۴۹ ۹۴ تعداد
۶/۷ ۱۱/۸ ۱۷/۲ ۳۸/۲ ۲۴/۱ درصد
صداقت و راستگویی را بهعنوان ارزش در
تعداد ۱۹۵ ۱۲۵ ۲۹ ۲۷ ۱۰ محیط کارم زیاد قبول ندارم
۲/۶ ۶/۹ ۷/۴ ۳۲/۱ ۵۰/۰ درصد
دوست دارم همیشه در جشن عاطفهها به
کنم کمک دیگران ۵۰ ۲۹ ۳۹ ۱۰۶ ۱۶۰ تعداد
۱۲/۸ ۷/۴ ۱۰/۰ ۲۷/۲ ۴۱/۰ درصد
خود را موظف میدانم به مردم فقیر کمک
کنم
۹ ۲۰ ۳۸ ۱۰۲ ۲۱۳ تعداد
۲/۳ ۵/۱ ۹/۷ ۲۶/۲ ۵۴/۶ درصد
کمک به همنوع مانند عبادت کردن است و
رضایت خدا را جلب میکند
۱۰ ۱۹ ۴۹ ۱۴۴ ۱۶۴ تعداد
۲/۶ ۴/۹ ۱۲/۶ ۳۶/۹ ۴۲/۱ درصد
حمایت از افراد معلول و ازکار افتاده را
وظیفه همگانی میدانم
۱۱ ۲۳ ۳۸ ۱۳۸ ۱۷۰ تعداد
۲/۸ ۵/۹ ۹/۷ ۳۵/۴ ۴۳/۶ درصد
خیلی دوست دارم به نیت کار خیر، وارد
گروهها و اجتماعات شوم
۹ ۲۱ ۲۶ ۱۱۷ ۲۱۲ تعداد
۲/۳ ۵/۴ ۶/۴ ۳۰/۰ ۵۴/۴ درصد
بررسی رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی … ۱۰۱
جدول ۲ توزیع پاسخگویان بر حسب نمرهي پایگاه اقتصادي آنها را نشان میدهد.
نتایج حاصل نشان میدهد که بر اساس منحنی نرمال، ۷۷ درصد از پاسخگویان در پایگاه
اقتصادي ـ اجتماعی متوسط، ۲۰ درصد از آنها در پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی بالا و ۱۸
درصد از آنها در پایگاه اقصادي ـ اجتماعی پایین قرار دارند. همچنین نتایج حاصل نشان
میدهد که میانگین رفتارهاي نوعدوستانه برابر ۳۷/۴۸ است که این نمره در مقایسه با
میانگین مورد انتظار (۴۵ (در حد بالاتري قرار دارد و میتوان گفت تمایل افراد به
رفتارهاي نوعدوستانه در جامعه زیاد میباشد.
جدول ۲ :توزیع پاسخگویان بر حسب نمرهي پایگاه اقتصادي و میزان رفتارهاي نوعدوستانه
پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی فراوانی درصد نام متغیر میانگین نظري میانگین واقعی آلفاي کرونباخ
۵/۱ ۲۰ بالا ۱
رفتارهاي
نوعدوستانه ۰/۹۱۹ ۴۸/۳۷ ۴۵ ۷۷/۲ ۳۰۱ میانی ۲
۱۷/۷ ۶۹ پایین ۳
آزمون فرضیههاي پژوهش
فرضیهي ۱ :وضعیت شغلی بر رفتارهاي نوعدوستانه کارکنان تأثیر دارد.
جدول ۳ آزمون تفاوت میانگین مسئولیت اجتماعی کارکنان بر حسب وضعیت شغلی
آنها نشان میدهد. نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس نشان میدهد میانگین مسئولیت
اجتماعی براي کارکنان با وضعیت شغلی رسمی (۴۹/۸۳ ،(وضعیت قراردادي (۱۸/۸۹ ،(
وضعیت پیمانی (۸۴/۸۶ (و براي کارکنان با وضعیت شرکتی برابر (۰۹/۷۵ (است.
جدول ۳ :آزمون تفاوت میانگین مسئولیت اجتماعی کارکنان بر حسب وضعیت شغلی
متغیر وابسته وضعیت شغلی میانگین انحراف معیار
مسئولیت اجتماعی
۱۹/۸۲ ۸۳/۴۹ رسمی
۲۶/۷۶ ۸۹/۱۸ قراردادي
۱۸/۵۹ ۸۶/۸۴ پیمانی
۱۰/۲۴ ۷۵/۰۹۳ شرکتی
جدول ۴ آزمون تفاوت میانگین رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان بر حسب وضعیت
شغلی آنها نشان میدهد. نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس نشان میدهد با توجه به
۱۰۲ فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره دوازدهم، شماره ۴ ،تابستان ۹۷
اینکه واریانس بین گروهها بزرگتر از واریانس درون گروهها است، میتوان نتیجه گرفت که
تفاوت میانگینها ناشی از شانس نبوده و قسمتی از واریانس متغیر نوعدوستی ناشی از
تغییرات وضعیت شغلی افراد است. این تفاوت بر اساس آزمون تحلیل واریانس با مقدار
(۰۱۸/۳ =F (در سطح حداقل ۹۵/۰ قابل پذیرش است و فرضیهي مذکور مورد پذیرش
میباشد. بر اساس آمارهي مجذور اتا، شدت رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی افراد و
رفتارهاي نوعدوستانه برابر ۰۳۸/۰ است که میتوان انتظار داشت ۰۳۸/۰ از واریانس
رفتارهاي نوع دوستانهي افراد ناشی از پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی آنها بوده است.
جدول ۴ :آزمون تفاوت میانگین رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان بر حسب وضعیت شغلی
منابع تغییرات مجموع مجذورات درجهي آزادي مربع مجذورات میزان F معناداري
مجذور
اتا
۳۵۶/۷۵۱ ۵ ۱۷۸۳/۷۵۷ گروهها بین واریانس ۰/۰۳۸ ۰/۰۱۱ ۳/۰۱۸ ۱۱۸/۱۹۹ ۳۸۴ ۴۵۳۸۸/۵۶۶ گروهها درون واریانس
— ۳۸۹ ۴۷۱۷۲/۳۲۳ کل واریانس
فرضیهي ۲ :مقطع تحصیلی بر رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان تأثیر دارد.
جدول ۵ آزمون تفاوت میانگین مسئولیت اجتماعی کارکنان را بر حسب مقطع
تحصیلی آنها نشان میدهد. نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس نشان میدهد میانگین
مسئولیت اجتماعی براي کارکنان با مقطع تحصیلی دیپلم و زیر دیپلم (۳۸/۸۳ ،(فوق
دیپلم (۳۱/۸۹ ،(کارشناسی (۵۴/۸۰ (و براي کارکنان با مقطع تحصیلی کارشناسی ارشد
برابر (۵۵/۸۳ (است.
جدول ۵ :آزمون تفاوت میانگین مسئولیت اجتماعی کارکنان بر حسب مقطع تحصیلی
متغیر وابسته مقطع تحصیلی میانگین انحراف معیار
مسئولیت اجتماعی
دیپلم و زیر دیپلم ۳۸/۸۳ ۶۲/۲۲
۲۳/۷۸ ۸۹/۳۱ دیپلم فوق
۱۵/۱۰۴ ۸۰/۵۴ کارشناسی
۱۷/۲۲ ۸۳/۵۵ ارشد کارشناسی
بررسی رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی … ۱۰۳
جدول ۶ آزمون تفاوت میانگین رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان را بر حسب مقطع
تحصیلی آنها نشان میدهد. نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس نشان میدهد با توجه
به اینکه واریانس بین گروهها بزرگتر از واریانس درون گروهها است، میتوان نتیجه گرفت
که تفاوت میانگینها ناشی از شانس نبوده و قسمتی از واریانس متغیر نوعدوستی ناشی از
تغییرات مقطع تحصیلی افراد است. این تفاوت بر اساس آزمون تحلیل واریانس با مقدار
(۲۲۴/۳ =F (در سطح حداقل ۹۵/۰ قابل پذیرش است و فرضیهي مذکور مورد پذیرش
میباشد. بر اساس آمارهي مجذور اتا، شدت رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی افراد و
رفتارهاي نوعدوستانه برابر ۰۳۲/۰ است که میتوان انتظار داشت ۰۳۲/۰ از واریانس
رفتارهاي نوعدوستانهي افراد ناشی از پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی آنها بوده است.
جدول ۶ :آزمون تفاوت میانگین رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان بر حسب مقطع تحصیلی
منابع تغییرات
مجموع
مجذورات
درجهي
آزادي
مربع
میزان F معناداري مجذورات
مجذور
اتا
۳۸۴/۵۵۷ ۴ ۱۵۳۸/۲۲۹ گروهها بین واریانس ۰/۰۳۲ ۰/۰۱۲ ۳/۲۴۴ ۱۱۸/۵۳۰ ۳۸۵ ۴۵۶۳۴/۰۹۴ گروهها درون واریانس
— ۳۸۹ ۴۷۱۷۲/۳۲۳ کل واریانس
فرضیهي ۳ :نوع منزل مسکونی بر رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان تأثیر دارد.
جدول ۷ آزمون تفاوت میانگین مسئولیت اجتماعی کارکنان را بر حسب نوع منزل
مسکونی آنها نشان میدهد. نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس نشان میدهد میانگین
مسئولیت اجتماعی براي کارکنان با نوع منزل شخصی (۵۵/۸۱ ،(منزل رهنی (۰۶/۹۴ ،(
منزل اجارهاي (۱۳/۸۴ ،(منزل سازمانی (۵۲/۷۸ (و براي کارکنان با منازل رایگان برابر
.است) ۸۲/۱۵)
جدول ۷ :آزمون تفاوت میانگین مسئولیت اجتماعی کارکنان بر حسب نوع منزل مسکونی
متغیر وابسته نوع منزل مسکونی میانگین انحراف معیار
مسئولیت اجتماعی
۱۷/۵۰ ۸۱/۵۱ شخصی
۲۹/۴۰ ۹۴/۰۶ رهنی
۲۰/۳۸ ۸۴/۱۳ اجارهاي
۱۸/۱۳ ۷۸/۵۲ سازمانی
۱۵/۲۹ ۸۲/۱۵ رایگان
۱۰۴ فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره دوازدهم، شماره ۴ ،تابستان ۹۷
جدول ۸ آزمون تفاوت میانگین رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان بر حسب نوع منزل
مسکونی آنها را نشان میدهد. نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس نشان میدهد با
توجه به اینکه واریانس بین گروهها بزرگتر از واریانس درون گروهها است، میتوان نتیجه
گرفت که تفاوت میانگینها ناشی از شانس نبوده و قسمتی از واریانس متغیر نوعدوستی
ناشی از تغییرات نوع منزل مسکونی افراد است. این تفاوت بر اساس آزمون تحلیل واریانس
با مقدار (۸۳۷/۳=F (در سطح حداقل ۹۵/۰ قابل پذیرش است و فرضیهي مذکور مورد
اجتماعی افراد و رفتارهاي نوعدوستانه برابر ۰۴۸/۰ است که میتوان انتظار داشت ۰۴۸/۰ پذیرش میباشد. بر اساس آمارهي مجذور اتا، شدت رابطهي بین پایگاه اقتصادي ـ
از واریانس رفتارهاي نوع دوستانهي افراد ناشی از پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی آنها بوده
است.
جدول ۸ :آزمون تفاوت میانگین رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان بر حسب نوع منزل مسکونی
منابع تغییرات
مجموع
مجذورات
درجهي
آزادي
مربع
مجذورات
میزان
معناداري F
مجذور
اتا
۴۴۸/۹۴۲ ۵ ۲۲۴۴/۷۱۰ گروهها بین واریانس ۰/۰۴۸ ۰/۰۰۲ ۳/۸۳۷ ۱۱۶/۹۹۹ ۳۸۴ ۴۴۹۲۷/۶۱۳ گروهها درون واریانس
— ۳۸۹ ۴۷۱۷۲/۳۲۳ کل واریانس
فرضیهي ۴ :بین میزان برخورداري از امکانات رفاهی و رفتارهاي نوعدوستانه کارکنان رابطه
وجود دارد.
جدول ۹ آزمون ضریب همبستگی بین میزان برخورداري افراد از امکانات رفاهی و
رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان را نشان میدهد. نتایج نشان میدهد که همبستگی بین
میزان برخورداري افراد از امکانات رفاهی با رفتارهاي نوعدوستانه (۲۶۵/۰=r ،(داراي
رابطهي معنادار میباشد. این روابط مشاهده شده بر اساس ضریب همبستگی پیرسون در
سطح حداقل ۹۵ درصد اطمینان تأیید شده و قابل تعمیم به کل جامعهي آماري میباشد.
جدول ۹ :ضریب همبستگی بین متوسط حقوق ماهیانه و مسئولیت اجتماعی کارکنان
ضریب همبستگی پیرسون نتایج همبستگی
میزان برخورداري افراد از امکانات رفاهی رفتارهاي نوعدوستانه ۲۶۵/۰ ۰۰۰/۰ متغیر مستقل متغیر وابسته میزان همبستگی معناداري
بررسی رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی … ۱۰۵
فرضیهي ۵ :بین متوسط حقوق ماهیانه و رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان رابطه وجود
دارد.
جدول ۱۰ همبستگی پیرسون بین حقوق ماهیانه و رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان
را نشان میدهد. نتایج نشان میدهد که متوسط حقوق ماهیانه با رفتارهاي نوعدوستانه
(۲۱/۰=r ،(داراي رابطهي معنادار میباشد. این روابط مشاهده شده بر اساس ضریب
همبستگی پیرسون در سطح حداقل ۹۵ درصد اطمینان تأیید شده و قابل تعمیم به کل
جامعهي آماري میباشد.
جدول ۱۰ :ضریب همبستگی بین متوسط حقوق ماهیانه و مسئولیت اجتماعی کارکنان
ضریب همبستگی پیرسون نتایج همبستگی
متوسط حقوق ماهیانه رفتارهاي نوعدوستانه ۲۲/۰ ۰۰۱/۰ متغیر مستقل متغیر وابسته میزان همبستگی مقدار معناداري
فرضیهي ۶ :بین هویت طبقاتی و رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان رابطه وجود دارد.
جدول ۱۱ آزمون تفاوت میانگین مسئولیت اجتماعی کارکنان را بر حسب طبقهي
اجتماعی آنها نشان میدهد. نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس نشان میدهد میانگین
مسئولیت اجتماعی براي کارکنان با طبقهي اجتماعی بالا (۱۶/۲۲ ،(طبقهي اجتماعی
میانی (۲۶/۱۸ (و طبقهي اجتماعی پایین (۰۳/۱۸ (است.
جدول ۱۱ :آزمون تفاوت میانگین مسئولیت اجتماعی کارکنان بر حسب طبقهي اجتماعی
متغیر وابسته طبقهي اجتماعی فراوانی میانگین انحراف معیار
مسئولیت اجتماعی
۶/۹۱ ۲۲/۱۶ ۱۰۰ بالا
۴/۴۸ ۱۸/۲۶ ۱۲۸ میانی
۵/۱۸ ۱۸/۰۳ ۱۳۰ پایین
جدول ۱۲ آزمون تفاوت میانگین رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان را بر حسب هویت
طبقاتی آنها نشان میدهد. نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس نشان میدهد با توجه
به اینکه واریانس بین گروهها بزرگتر از واریانس درون گروهها است، میتوان نتیجه گرفت
که تفاوت میانگینها ناشی از شانس نبوده و قسمتی از واریانس متغیر نوعدوستی ناشی از
تغییرات هویت طبقاتی افراد است. این تفاوت بر اساس آزمون تحلیل واریانس با مقدار
۱۰۶ فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره دوازدهم، شماره ۴ ،تابستان ۹۷
(۴۱۱/۱۷۵ =F (در سطح حداقل ۹۵/۰ قابل پذیرش است و فرضیهي مذکور مورد پذیرش
میباشد. بر اساس آمارهي مجذور اتا، شدت رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی افراد و
رفتارهاي نوعدوستانه برابر ۴۷۵/۰ است که میتوان انتظار داشت ۴۷۵/۰ از واریانس
رفتارهاي نوع دوستانهي افراد ناشی از پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی آنها بوده است.
جدول ۱۲ :آزمون تفاوت میانگین رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان بر حسب هویت طبقاتی
منابع تغییرات
مجموع
مجذورات
درجهي
آزادي
مربع
میزان F معناداري مجذورات
مجذور
اتا
۱۱۲۱۴/۸۴۱ ۲ ۲۲۴۲۹/۶۸۲ گروهها بین واریانس ۰/۴۷۵ ۰/۰۰۰ ۱۷۵/۴۱۱ ۶۳/۹۳۴ ۳۸۷ ۲۴۷۴۲/۶۴۱ گروهها درون واریانس
— ۳۸۹ ۴۷۱۷۲/۳۲۳ کل واریانس
جدول ۱۳ آزمون تفاوت میانگین رفتارهاي نوعدوستانه بر حسب پایگاه اقتصادي ـ
اجتماعی کارکنان را نشان میدهد. نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس نشان میدهد با
توجه به اینکه واریانس بین گروهها بزرگتر از واریانس درون گروهها است، میتوان نتیجه
گرفت که تفاوت میانگینها ناشی از شانس نبوده و قسمتی از واریانس متغیر نوعدوستی
ناشی از تغییرات پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی افراد است. این تفاوت بر اساس آزمون تحلیل
واریانس با مقدار (۱۵۷/۲۹۲ =F (در سطح حداقل ۹۵/۰ قابل پذیرش است و فرضیهي
از واریانس رفتارهاي نوعدوستانهي افراد ناشی از پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی آنها بوده ـ اجتماعی افراد و رفتارهاي نوعدوستانه برابر ۶۰۱/۰ است که میتوان انتظار داشت ۶۰۱/۰ مذکور مورد پذیرش میباشد. بر اساس آمارهي مجذور اتا، شدت رابطه بین پایگاه اقتصادي
است. نتایج حاصل نشان میدهد که هر اندازه پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی افراد بالاتر باشد،
میزان رفتارهاي نوعدوستانهي بین آنها به تبع بالاتر خواهد رفت.
جدول ۱۳ :آزمون تفاوت میانگین رفتارهاي نوعدوستانه برحسب پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی
منابع تغییرات
مجموع
مجذورات
درجهي
آزادي
مربع
میزان F معناداري مجذورات
مجذور
اتا
۱۴۱۸۸/۷۴۰ ۲ ۲۸۳۷۷/۴۸۰ گروهها بین واریانس ۰/۶۰۱ ۰/۰۰۰ ۲۹۲/۱۵۷ ۴۸/۵۶۵ ۳۸۷ ۱۸۷۹۴/۸۴۳ گروهها درون واریانس
— ۳۸۹ ۴۷۱۷۲/۳۲۳ کل واریانس
بررسی رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی … ۱۰۷
بحث و نتیجهگیري
در پژوهش حاضر پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی پاسخگویان با استفاده از میزان درآمد،
میزان تحصیلات، وضعیت استخدامی، وضعیت مسکن، میزان برخورداري از امکانات رفاهی
و هویت طبقاتی مورد آزمون قرار گرفت. نتایج به صورت زیر قابل تفسیر میباشند:
نتیجهي فرضیهي ۱ :وضعیت شغلی بر رفتارهاي نوعدوستانه کارکنان تأثیر معناداري
دارد.
نتیجهي فرضیهي ۲ :مقطع تحصیلی بر رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان تأثیر
معناداري دارد. نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس نشان میدهد میانگین رفتارهاي
نوعدوستانه براي کارکنان با مقطع تحصیلی مختلف با هم تفاوت معنادار وجود دارد و
فرضیهي مذکور مورد پذیرش میباشد. هر اندازه میزان تحصیلات افراد بالاتر رود به تبع
آن وسعت دید افراد، نگرش آنها نسبت به اطراف، نوع نگاه آنها به دیگران و طرز تفکر
آنها بالاتر خواهد بود. از آنجا که رویدادهاي اضطراري در بین افراد تحصیلکرده فراوان
است، آنها کمتر میرسند که در همهي این امور دخالت کنند. از طرفی مطالب و رویدادها
به صورت پیچیدهاند و باید به طور انتخابی با آنها برخورد شود.
نتیجهي فرضیهي ۳ :نوع منزل مسکونی بر رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان تأثیر
معناداري دارد. نتایج حاصل از آزمون تحلیل واریانس نشان میدهد میانگین رفتارهاي
نوعدوستانه براي کارکنان با نوع منزل مختلف با هم تفاوت معنادار وجود دارد و فرضیهي
مذکور مورد پذیرش میباشد. نتایج حاصل از این مطالعه نشان میدهد که ارتباط قوي بین
محلهاي که فرد در آن زندگی میکند و رفتارهاي نوعدوستانهي او وجود دارد. شواهدي در
زمینهي ارتباط بین فضاي ناکافی در منزل و بیماري رفتاري وجود دارد. محیطهایی بیشتر
تمایل به کمک کردن دارند که نزدیک به هم زندگی میکنند و متحدند، بر خلاف
شهرنشینان که از هم فاصلهدار و نامتحد هستند، افراد متولد و بزرگ شدهي روستا، تمایل
بیشتري براي نزدیک شدن به همدیگر دارند. معمولاً ساکنان شهرهاي بزرگ نسبت به
جمعیتی که در روستاها زندگی میکنند، افراد شکاكتر و بدگمانتري هستند. ممکن است
اشخاصی که در شهرها زندگی میکنند با انگیزش فراوانی روبرو هستند و اگر آنها را در
نتیجهي فرضیهي ۴ :بین میزان برخورداري از امکانات رفاهی و رفتارهاي محیطی آرامتر قرار دهید احتمالاً تمایل به کمک کردن خواهند داشت.
نوعدوستانهي کارکنان رابطه وجود دارد. نتایج نشان میدهد که میزان برخورداري از
امکانات رفاهی با رفتارهاي نوعدوستانه داراي رابطهي معنادار میباشد. این روابط مشاهده
۱۰۸ فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره دوازدهم، شماره ۴ ،تابستان ۹۷
شده بر اساس ضریب همبستگی پیرسون در سطح حداقل ۹۵ درصد اطمینان تأیید شده و
قابل تعمیم به کل جامعهي آماري میباشد. در تمام جوامع گروههایی وجود دارند که بنا به
دلایل مختلف، شرایط زندگی متفاوتی با سایر افراد جامعه داشته و از بسیاري از مزایاي
اجتماعی که سایر افراد جامعه برخوردارند از جمله خدمات سلامت محروم میمانند مثل
حاشیهنشینها، گروههاي مختلف قومی و … مواردي که معمولاً در مقایسه با دیگران مورد
غفلت قرار میگیرد مواردي از قبیل امکان برخورداري از تحصیل، شرایط اشتغال برابر و یا
برخورداري از حمایتهاي اجتماعی میباشند. این قبیل محرومیتها سبب محدودیت
روابط اقتصادي، اجتماعی و سیاسی، شرایط بدکاري، حقوق نامناسب، درآمد کم و تغذیهي
نامناسب این گروهها شده که خود میتواند اثرات منفی بر مسئولیت اجتماعی آنها در
سازمان و محل کار آنان ایجاد نماید.
نتیجهي فرضیهي ۵ :بین متوسط حقوق ماهیانه و رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان
رابطه وجود دارد. نتایج نشان میدهد که میزان حقوق ماهیانه با رفتارهاي نوعدوستانه
داراي رابطهي معنادار میباشد.
نتیجهي فرضیهي ۶ :هویت طبقاتی بر رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان تأثیر
معناداري دارد. طبقهي اجتماعی ممکن است موجب تحت تأثیر مشابهتها قرار گیرد،
یعنی افراد طبقهي متوسط به آسیبدیدگان طبقهي متوسط کمک میکنند و افراد
طبقهي پایینتر به مصدومین طبقهي پایینتر یاري میرسانند.
نتیجهي کلی پژوهش: بحث اساسی در این پژوهش رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان
شرکت نفت کرمانشاه میباشد. آنچه از نتایج پژوهش حاضر برمیآید، این است که میانگین
رفتارهاي نوعدوستانهي کارکنان بالاتر از حد متوسط میباشد. این نتیجهي آن چیزي را
که فایول مطرح میکند که رفتارهاي نوعدوستانهي افراد در سازمان، در تن دادن آنها به
قواعد و اصول برنامهریزي شدهاي است که در سازمان براي آنها مطرح میباشد، تا حدي
تأیید میکند. به تعبیر زیمل، رفتارهاي نوعدوستانه، نوعی وظیفهي مدنی است که به رفاه
دیگران در جامعه کمک میکند.
در هر جامعهاي برخی سنتهاي پسندیده وجود دارند که ترویج آنها در واقع توسعهي
رفتارهاي موافق اجتماعی را به دنبال دارد. از آنجا که کمکهاي نوعدوستانه و رفتارهاي
انسان دوستانه از سنتهاي پسندیده و مطلوب در جامعه هستند، بنابراین مردم و آحاد
جامعه در این راستا در برابر همنوعان خود مسئولیت دارند و باید به این وظیفهي
خداپسندانه عمل نمایند. بخش مهمی از رفتارهاي انسان از طریق مشاهده و تقلید
بررسی رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی … ۱۰۹
رفتارهاي دیگران آموخته میشود. در این خصوص نقش رسانههاي گروهی غیر قابل انکار
است. از طرفی شخصیتهاي تلویزیونی و سینمایی از محبوبیت زیادي برخوردارند، چنانچه
این شخصیتها در رسانهها رفتارهاي نوعدوستانه و موافق اجتماع از خود نشان دهند، به
احتمال زیاد از سوي بسیاري از مردم مورد تقلید قرار میگیرند. برنامههاي نیکوکاري مانند
“جشن عاطفهها” و “جشن نیکوکاري” نمونههایی از این قبیل هستند (کریمی، ۱۳۸۵ .(
همچنین جلب اعتماد مردم نسبت به اقدامات خیرخواهانهي افراد و اینکه کمکهاي ارائه
شده حتماً به دست افراد نیازمند میرسد، از عوامل مهمی است که مردم را به کمک کردن
تشویق خواهد کرد. دولت میتواند براي تشویق مردم به اقدامات خیرخواهانه نظیر ساختن
مدرسه، دانشگاه، بیمارستان و … به حساب مالیات افراد منظور میشود و از این طریق
شخص از یکسو نام نیکی از خود به یادگار میگذارد و از سوي دیگر معادل هزینهي کمک
کردن خود از مالیاتش کسر میشود.
از آنجا که وضعیت مسکن بر روي رفتارهاي نوعدوستانهي افراد و کارکنان تأثیر دارد.
لذا اتخاذ سیاستهاي عمومی که بتواند تأمینکنندهي مسکن با کیفیت مطلوب و
محلههاي مناسب براي زندگی خصوصاً افراد شاغل جامعه باشد از ضروریات ارتقاء
رفتارهاي نوعدوستانهي افراد سازمانی کشور است.
پیشنهاد میشود با فراهم نمودن امنیت شغلی و کاهش تهدیدهاي پی در پی
کارکنان به افزایش امید آنها به آیندهي شغلی بهتر کمک کند.
۱۱۰ فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره دوازدهم، شماره ۴ ،تابستان ۹۷
فهرست منابع:
پاشا، ابراهیم (۱۳۸۸″ .(نقدي بر تحول تاریخی اندیشهي رفتار سازمانی”، فصلنامهي
برنامهریزي رفاه و توسعهي اجتماعی، سال اول، شماره اول.
پناهی، محمدحسن و امیدي، مهدي (۱۳۹۱″ .(رابطهي پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی با
سرمایهي فرهنگی: نمونهي موردي شهر تهران”، فصلنامهي علوم اجتماعی دانشگاه آزاد
اسلامی واحد شوشتر، سال ششم، شمارهي ۱۷٫
ترنر، جاناتان اچ. (۱۳۷۰ .(ساخت نظریهي جامعهشناختی، ترجمهي دکتر عبدالعلی
لهسائیزاده، شیراز: انتشارات نوید شیراز.
تریگ، راجر (۱۳۸۴ .(فهم علم اجتماعی، ترجمهي شهناز مسمیپرست، تهران، نشر نی.
جلائیپور، حمیدرضا و محمدي، جمال (۱۳۸۷ .(نظریههاي متأخر جامعهشناسی، تهران،
نشر نی.
جمالی، حسین (۱۳۸۲ .(بررسی مفهوم ازخودبیگانگی از دیدگاه کارل مارکس، فصلنامهي
جامعهشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد آشتیان، شمارهي ۱۴ و ۱۵٫
جوادیان، سید رضا؛ راهب، غنچه؛ قاسمی، وحید و رهگذر، مهدي (۱۳۹۲″ .(سنجش
رفتارهاي اجتماعی مطلوب جوانان شهر اصفهان و عوامل شخصیتی مؤثر بر آن”، مجلهي
پژوهش برنامهریزي شهري، سال چهارم، شمارهي چهاردهم.
رویایی، رمضانعلی و مهردوست، حسین (۱۳۸۸″ .(بررسی نقش مدیران فرهنگی در ارتقاي
مسئولیت اجتماعی”، پژوهشنامهي علوم اجتماعی، سال سوم، شمارهي سوم.
ریتزر، جورج (۱۳۷۴ .(نظریههاي جامعهشناسی در دوران معاصر، ترجمهي محسن ثلاثی،
تهران انتشارات علمی.
سفیري، خدیجه و چشمه، اکرم (۱۳۹۰″ .(مسئولیتپذیري جوانان و رابطهي آن با
شیوههاي جامعهپذیري در خانواده”، جامعهشناسی آموزش و پرورش، شمارهي ۱٫
طالبی، ابوتراب و خوشبین، یوسف (۱۳۹۱″ .(مسئولیتپذیري اجتماعی جوانان”،
فصلنامهي علوم اجتماعی، شمارهي ۵۹٫
عظیمی هاشمی، لیلا (۱۳۸۰″ .(بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت اجتماعی زنان مطالعهي
موردي: زنان شهر شیراز”، پایاننامهي کارشناسی ارشد، دانشگاه شیراز، دانشکدهي
تحصیلات تکمیلی.
عظیمی هاشمی، مژگان (۱۳۷۷ .(ارزشهاي اجتماعی و اولویت ارزشی در ایران، تهران،
مرکز پژوهشهاي بنیادي.
فریزربی، دیوید (۱۳۸۶ .(گئورك زیمل، ترجمهي جواد گنجی، تهران، انتشارات گام نو.
بررسی رابطه بین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی … ۱۱۱
قاسمی، وحید؛ وحیدا، فریدون؛ ربانی، رسول و ذاکري، زهرا (۱۳۸۹″ .(شناخت تأثیر
طبقهي اجتماعی بر نگرش نسبت به جریان نوگرایی در شهر اصفهان”، مجلهي
جامعهشناسی کاربردي، سال بیست و یکم، شمارهي پیاپی ۳۷ ،شمارهي اول.
کاظمیپور، شهلا (۱۳۷۸″ .(الگویی در تعیین پایگاه اقتصادي ـ اجتماعی افراد و سنجش
تحرك اجتماعی با تکیه بر مطالعهي موردي در شهر تهران”، نامهي علوم اجتماعی،
شمارهي ۱۴٫
کریمی، یوسف (۱۳۸۵ .(روانشناسی اجتماعی، تهران، انتشارات ارسباران.
کوئن، بروس (۱۳۷۰ .(درآمدي بر جامعهشناسی، ترجمهي محسن ثلاثی، تهران، انتشارات
فرهنگ معاصر.
کوزر، لوئیس (۱۳۷۳ .(زندگی و اندیشهي بزرگان جامعهشناسی، ترجمهي محسن ثلاثی،
تهران: انتشارات علمی.
مرادي، گلمراد (۱۳۹۱ .(بررسی عوامل اقتصادي ـ اجتماعی مرتبط با مسئولیت اجتماعی:
مورد مطالعه شرکت نفت کرمانشاه، رسالهي دکتراي تخصصی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد
دهاقان، گروه جامعهشناسی.
ممتاز، فریده (۱۳۸۳″ .(معرفی طبقه از دیدگاه بوردیو”، پژوهشنامهي علوم انسانی،
شمارهي ۴۱ و ۴۲ ،بهار و تابستان.
مورهد، گریفین (۱۳۷۹ .(رفتار سازمانی، ترجمهي سید مهدي الوانی و غلامرضا معمارزاده،
میرکمالی، سید محمد (۱۳۸۳″ .(اخلاق و مسئولیت اجتماعی در مدیریت آموزشی”، تهران، انتشارات مروارید.
مجلهي روانشناسی و علوم تربیتی، سال ۳۳ ،شمارهي ۱٫
میلر، دلبرت (۱۳۸۰ .(راهنماي سنجش در تحقیقات اجتماعی، ترجمهي هوشنگ نایبی،
تهران، نشر نی.
هس مر، ال تی (۱۳۸۲ .(اخلاق در مدیریت، ترجمهي سید محمد اعرابی و داوود ایزدي،
تهران، دفتر پژوهشهاي فرهنگی.
Carroll, A. (1999). “Corporate social responsibility: Evolution
of a definitional construct”, Academy of Management Review,
Vol. 4, pp. 268–۲۹۶٫
Coupland, C. (2006). “Corporate social and environmental
responsibility in web-based reports: Currency in the banking
۱۱۲ فصلنامه توسعه اجتماعی، دوره دوازدهم، شماره ۴ ،تابستان ۹۷
sector?”, Critical Perspectives on Accounting, Vol. 17, pp. 865–
۸۸۱٫
Cruz, J. M. (2007). “Dynamics of supply chain networks with
corporate social responsibility through integrated environmental
decision-making”, European Journal of Operational Research.
Durkheim, E. (1897). Le Suicide: Etude de Sociology. Paris:
PUF.
Ford, M. E. (1985). “Social Cognition and Social Competence
in Adolesence”, Developmental Psychology.Vol. 18, pp. 323-340.
Francisco J. G.; Rodr, G. and Yaiza Del M. A. C. (2007).
“Relation between social-environmental responsibility and
performance in hotel firms”, Hospitality Management, Vol. 26, pp.
۸۲۴-۸۳۹٫
Preble, J. F. and A. Reichel (1988). “Attitudes Towards
Business Ethics of Future Managers in the U.S. and Israel”, Journal of Business Ethics, Vol. 7, pp. 941–۹۴۹٫
Randolph, S. W. (2008). “The Role of Altruistic Behavior,
Empathetic and social Responsibility Motivation in Blood
Donation Behavior”, Transfusion. Vol 48, pp. 43- 54.
Rushton, P. (2004). Genetic and environmental contributions
to pro-social attitudes: a twin study of social responsibility,
Department of Psychology, University of Western Ontario,
London, Ontario N6A 5C2, Canada (rushton@uwo.ca). The Royal
Society.
Saiful, J. (2006). Defining Corporate Social Responsibility.
Journal of Public Affairs, Vol. 6, pp. 176-184.
Schuyt, T.; Smit, J.; Bekkers, B. (2000). “Constructing a
Philanthropy-scale: Social Responsibility and Philanthropy”, Vrije
Universities, Department of Philanthropy, Faculty of Social
Sciences, Amsterdam, the Netherlands.
Starrett, R. H. (1996). “Assessment of global social
responsibility”, Psychological Reports, 78 (2): 535–۵۵۴٫
Tsai, K & Wang, J. (2004). “The R & D Performance in
Taiwan’s Electronic Industry”, R & D Management, Vol. 34, No.
۲, pp. 179 – ۱۸۹٫
Zeghal, D & Ahmed, S. A. (1990). “Comparison of Social
Responsibility Information Disclosure Media used by Canadian
Firms”, Accounting, Auditing and Accountability Journal. Vol. 3,
pp. 245-260.

(Visited 4 times, 1 visits today)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

code