۹۷
فصلنامـه علمي پژوهشـي حسابداري مديريت
سال يازدهم/ شماره سيوهشتم/ پائیز ۷۹۷۹
اثرات تغییرات اجتماعی بر توسعه حسابداری
۱ مریم کرمی قلعه سیدی
الهکرم صالحی
۲
چكیده
تغییر اجتماعی در زندگی انسانها موضوع جدیدی نیست، بلکه مهم این است که نسل دانش جدید بشر، همه
دانش گذشته را دربرگرفته، دگرگون ساخته و تکامل میبخشد. بسیاری از مشکالت از دگرگونی، رشد فهم، مهارت و
قدرت بشر سرچشمه میگیرد. اینجاست که انسان مجبور به نوعی برنامه ریزی در خصوص تغییرات اجتماعی است.
حسابداری، علمی بین رشته ای است و با توجه به طبقه بندی آن درحوزه علوم اجتماعی، امکان تحلیل تمامی ابعاد
آن، بدون در نظرگرفتن دامنه ارزشی که بیانگر انسان، رفتارش و ویژگیهای فردی و اجتماعیاش باشد، وجود ندارد.
شاخصهای حسابداری به مرور زمان تکامل یافتهاند و این دانش در صدد فایده مندی نوع بشر به کارگرفته می شود.
در این تحقیق سعی شده است چرایی و چگونگی اثر تغییرات اجتماعی و مدنی بر حرفه و دانش حسابداری مورد
بررسی قرار گیرد. تحقیق حاضر با هدف ترویج و ارتقا جایگاه دانش حسابداری مبتنی بر روش شناخت تاریخی با
بررسی اسناد و مدارک آرشیوی و منابع علمیکتابخانهای، به بررسی ارتباط حسابداری و شاخصهای تمدن پرداخته
و در نهایت چنین نتیجه گیری شده است که شاخصهای مختلف توسعه تمدن مانند تکامل، اشاعه، فرهنگ پذیری،
شهری شدن و صنعتی شدن بر توسعه حسابداری تاثیر گذارده و نهایتا موجب تغییر در نحوه اندازه گیری و
گزارشگری رویدادهای مالی شده است.
واژههای کلیدی: تمدن، تغییرات اجتماعی، حسابداری.

۱ -دانشجوی دکتری حسابداری، دانشگاه آزاد اسالمی واحد اهواز، اهواز، ایران )نویسنده مسئول( com.yahoo@karami60maryam
۲ -استادیار گروه حسابداری، دانشگاه آزاد اسالمی واحد مسجدسلیمان، مسجدسلیمان، ایران
۶۶/۱۲/۱۰ :پذيرش تاريخ ۶۶/۰۶/۰۶ :دريافت تاريخ
مريم کرمی قلعهسیدی و الهکرم صالحی
۰۸ مجله حسابداري مديريت / شماره سيوهشتم
۱ -مقدمه
تمدن حاصل همزیستی انسانها در طول تاریخ و
تعیین کننده روابط متقابل آنها با یکدیگر است.
متغیرهای نوظهور پیرامون تمدن، همواره موجب
تغییر در محیط زندگی بشر میشوند. حسابداری
دانشی است که برای بهبود و ارتقاء این روابط ایجاد
گردیده، اما اصول و استانداردهای آن عموما مبتنی بر
توافق حداکثری بوده و در پاره ای از موارد قابل
تغییرند. ماهیت حسابداری آنگاه بهتر و کاملتر دیده
خواهد شد که آن را همچون عاملی فعال در جامعه
متمدن بنگریم )کربالیی، ۱۸۱۱ .)در میان بنیانهای
دمکراسی، آزادی اطالعات و مولفه اصلی آن یعنی حق
دسترسی به اطالعات به معنای توانایی شهروندان در
دسترسی به اطالعاتی است که در اختیار حکومت قرار
دارد، جایگاه ویژه ای داشته و مخصوصا در سالهای
اخیر توجه ویژهای را به خود جلب کرده است .به نوعی
که از آزادی اطالعات و حق دسترسی به آن به عنوان
اصلیترین و مایه حیات دمکراسی تعبیر میشود. به
عبارت دیگر، این آزادی و حق نه تنها ضامن تحقق
دمکراسی، بلکه پیش نیاز و شاخص آن به شمار می
رود. حال آنکه حسابداری به عنوان یک سیستم
اطالعاتی در جامعه نقش ارائه اطالعات مالی در جامعه
را دارد. از سالها پیش حسابداری در خدمت انسانها
و در توسعه تمدن بوده است. حسابداری به عنوان
بخشی از سیستم اطالعاتی، یک منبع قابل اطمینان
دادهها برای اهداف ساماندهی، اقتصادی، اجتماعی و
زیست محیطی است.)اقدم مزرعه و همکاران، ۱۸۳۱ .)
دیالرد و ویناری )۲۱۱۱ )معتقدند ما به عنوان
حسابداران دانشگاهی مسئولیت داریم که در راستای
منافع عمومیبعنوان منصف، منتقد و وکیل جامعه در
مورد عدالت اقتصادی، اجتماعی و محیطی عمل کنیم.
در انجام این مسئولیت، ما نگران نحوه حسابداری،
حسابداران و روشهای پاسخگویی هستیم که
میتوانند دموکراسی را با ارائه خدمت به نیازهای
جوامع پلورالیسم تسهیل کنند و توجه ویژه ای به
حوزههای انتخابی مختلف داشته باشیم.
حسابداری یکی از دانشهای اجتماعی است که از
فاکتورهای مدنیت تاثیر گرفته و بعضا برآنها تاثیر می
گذارد. با توجه به اینکه تمدن بشری به سرعت در
حال تغییر است، این تغییرات تاثیر شگرفی بر علوم
مختلف به ویژه علوم اجتماعی داشته است. در برخی
موارد، بسیاری از باورها و نظریات درعلوم تغییر
میکنند. علم حسابداری به عنوان یکی از علوم
اجتماعی، با این تغییرات وسیع رو در رو است. لذا
بررسی تاثیر مدنیت و تغییرات آن بر مفاهیم و
شاخصهای علم حسابداری از اهمیت ویژه ای
برخورداربوده و برای پایداری و ارتقاء هردو آنها
ضروری می باشد. تاکنون تحقیقات زیادی در زمینه
تاثیر متغیرهای مختلف فرهنگی، سیاسی و حتی
مذهبی بر حسابداری انجام شده اما در باره تاثیر
شاخصهای مختلف تمدن و تغییرات اجتماعی بر
حسابداری تحقیقی انجام نشده است. سوال اصلی این
تحقیق این است که آیا شاخصهای توسعه تمدنها بر
توسعه حسابداری نیز اثر گذار بوده است یا خیر.
دستاورد نتایج این تحقیق شامل موارد زیر میباشد:
اول این که نتایج این پژوهش میتواند موجب
گسترش مبانی نظری پژوهشهای گذشته در ارتباط
با حسابداری شود. دوم این که شواهد پژوهش نشان
خواهد داد تا چه اندازه شاخصهای تغییر اجتماعی بر
سیستم حسابداری در دنیا اثرگذار است. این موضوع
به عنوان یک دستاورد علمی میتواند اطالعات
سودمندی را در اختیار عالقه مندان و محققین
حسابداری وعلوم اجتماعی قرار دهد. سوم این که
نتایج پژوهش میتواند ایدههای جدیدی برای انجام
پژوهشهای جدید در حوزه تاریخ حسابداری، پیشنهاد
نماید. در ادامه، مبانی نظری و نتایج پژوهش مورد
بررسی قرار میگیرد.
۲ -مبانی نظری و مروری بر پیشینه پژوهش
۲-۱ -مفهوم تمدن
تمدن در شکل کلی عبارت از نظم اجتماعی است
که در نتیجه وجود آن، خالقیت امکانپذیر میشود و
جریان پیدا میکند )دورانت، ۱۳۳۳ .)از لحاظ ادبی،
اثرات تغییرات اجتماعی بر توسعه حسابداری
مجله حسابداري مديريت / شماره سيوهشتم ۰۷
یک تمدن عبارت از یک جامعه پیچیدهاست که از یک
جامعه ساده و ابتدائیتر متمایز میشود هر فردی در
یک جامعه و با یک فرهنگ متفاوت زندگی میکند
ولی همه افراد در یک تمدن زندگی میکنند. از نظر
تاریخی، تمدنها بعضی چیزهای مشترک دارند و همه
وجوه مشترک فوق را دارند. بعضی از این وجوه
مشترک توسط گوردون چایلد )۱۳۹۱ )پیشنهاد
شدهاست:
 گردهمائی بعضی تولیدکنندگان دیگر بجز
تولیدکنندگان مواد غذایی در محلهای اسکان
دائمی شهرها نامیده میشوند.
 قدرت سیاسی در شهرها متمرکز میشود.
 کنترل سازمان یافته و رسمیتوسط گروه
قانونگذار، دولت یا بروکراسی
 ایجاد تأسیسات پیچیده و بزرگ، موسسات
رسمی اجتماعی
 توسعه و ترقیهای بزرگ و پیچیده و تغییرات
اقتصاد را شکل میدهند.
 افزایش کیفیت مواد و وسایل موجود در
جوامع بزرگ بیش از جوامع سادهتر میباشد.
 توسعه تکنولوژیهای جدید
 توسعه و ترقی پیشرفته هنرها مخصوصا
نوشتن و تالیف )گولد و کولب ، ۲۱۱۹ .)
برخی تمدن و فرهنگ را مترادف یکدیگر بکار
میبرند خط، تکنولوژی و علم عمومیترین معیارهای
مورد استفاده تمدن بودهاند. همراه با این معیارها از
خصوصیتهای دیگری نیز استفاده شده است که در
مشاهده تجربی، فرهنگها غالباً با آنها پیوستگی
داشتهاند. وجود شهرها، وجود ناهمگنی جمعیتی که
بر اثر تقسیم پیچیده کار با هم مرتبط شدهاند و تمرکز
قدرت اقتصادی و سیاسی نیز ازدیگر معیارها
میباشد.گوردون چایلد۱ ( ۱۳۹۱ )خصوصیات ممیزه
تمدن را این گونه توضیح میدهد: گردآمدگی
جمعیتهای بزرگ در شهرها، تفکیک تولیدکنندگان
اولیه به افزارمندان متخصص تمام وقت، بازرگانان،
ماموران دولتی، روحانیون، و حکمرانان در میان
جمعیتها، تمرکز موثر قدرت اقتصادی و سیاسی،
استفاده از عالئم قراردادی برای ثبت و انتقال اطالعات
)خط(، و همچنین واحدهای قراردادی اوزان و مقادیر،
زمان و مکان، که به پیدایش نوعی علم ریاضی و
تقویمی انجامیدهاند.
گروه دیگری از نظریهپردازان، که از سیستم تئوری
استفاده میکنند، به تمدنها به عنوان سیستمهای
پیچیده یا شبکهای از شهرهایی که با فرهنگهای قبل
از شهری باهم ادغام شدهاند و با روابط اقتصادی،
سیاسی، نظامی، دیپلماتیک، و فرهنگی فیمابین
تعریف شدهاند، مورد بررسی و کاوش قرار میدهند
)گولد و کولب ، ۲۱۱۹٫)
۲-۲ -تغییرات اجتماعی وتوسعه حسابداری
تعاریف بسیار زیادی از تغییر اجتماعی صورت
گرفته است که تعداد زیادی از آنها را میتوان در
۲ کتابهای واگو
)۱۳۳۸ ،)روشه
۸
)۲۱۱۲ )مشاهده کرد،
در اینجا تعاریف واگو وگی روشه توضیح داده میشود.
از نگاه روشه )۲۱۱۲ )تغییر اجتماعی عبارت است از
تغییری قابل رویت در طول زمان بصورتیکه موقتی یا
کم دوام نباشد، بر روی ساخت یا وظایف سازمان
اجتماعی یک جامعه اثر گذارد و جریان تاریخ آن را
دگرگون کند.
۴و انگلس۹ از میان جامعه شناسان میتوان مارکس
را نیز صاحب نظریه جامعه شناسی تغییر دانست. آنها
اعتقاد داشتند که ریشه تحوالت جامعه کاپیتالیستی
در تشدید مبارزه بین صاحب ابزار تولید و طبقه کارگر
است که سبب از بین رفتن طبقه کاپیتالیستی و به
وجود آمدن جامعه کمونیستی میشود. بعد از مارکس
عده زیادی از جامعه شناسان، تمایل جدیدی جهت
مطالعه مشکالت و مسائل تئوریک و تجربی مربوط به
تحوالت اجتماعی جامعه، مانند مبارزه طبقاتی،
جنبشهای انقالبی، تغییرات ساخت جامعه و… پیدا
میکنند. الگوهای اصلی تغییرات اجتماعی عبارتند از
تکامل، اشاعه، فرهنگ پذیری، شهری شدن و صنعتی
شدن )علی مدد و ملک آرایی، ۱۸۳۱ .)شرایط ایجاد
تغییر حسابداری، پیچیده فرض شده و تخت تاثیر
مباحث و فرایندهای سیاسی چارچوب ساختاری
مريم کرمی قلعهسیدی و الهکرم صالحی
۰۸ مجله حسابداري مديريت / شماره سيوهشتم
حسابداری و همچنین گستردگی عرصه اجتماعی و
سیاسی متاثر از حسابداری است. تغییر اجتماعی در
زندگی انسانها موضوع جدیدی نیست. چیزی که
جدید است عمومیت یافتن تغییرات است و اینکه یک
نسل دانش جدید ما در مورد دنیای طبیعی، همه
دانش گذشته را در بر گرفته، واژگون ساخته و تکامل
میبخشد )اقدم مزرعه و همکاران، ۱۸۳۱ .)اخیرا باب
مباحثات و گفتگوها با جامعه گرایی و ایدههای
دموکراتیک همراه شده است )براون، ۲۱۱۳ )که در
تالش است تا سیستمهای اطالعات حسابداری
یکپارچه را ایجاد و توسعه دهد )بلکبرن و همکاران،
۲۱۱۴؛ دیالرد و یوتاس، ۲۱۱۸ .)کچپاول و اسمیت
)۲۱۱۱ )و بروان )۲۱۱۳ )معتقد است که دموکراتیزه
کردن فن آوریهای حسابداری بدون دموکراتیزه
کردن مبانی اقتصادی که بر اساس روابط اجتماعی
ساخته شده است، انجام میشود. از آنجایی که
حسابداری از علوم اجتماعی به شمار رفته و بر جامعه
وروابط اجتماعی افراد تاثیری متقابل دارد، لذا
اثرشاخصهای تغییر اجتماعی بردانش حسابداری در
ادامه مورد بررسی قرار میگیرد.
تكامل- ۱-۲-۲
نظریه پردازان کالسیک اعتقاد دارند که جوامع
در سیر تکاملی خود از مرحله ای به مرحله دیگر گذر
میکنند و مرحله تاریخی در قیاس با مرحله ماقبل
خود مرحله ای کاملتر و پیشرفته تر ارزیابی میگردد.
انسان شناسان معاصر در احیا نظریه تکامل بر فرهنگ
و تکنولوژی تاکید دارند تا نشان دهند چگونه تغییرات
تکاملی در جامعه اتفاق می افتد. آنها سعی دارند تا
منبع اصلی تغییر جوامع را با نحوه زندگی آنها تبیین
۱ کنند )واگو، ۱۳۳۸ :۱۱۹ .)به نظر ویلبرت مور
، عالقه
به تکامل اجتماعی به دو شکل عمده تجلی پیدا کرده
۱ است: شکل اول را میتوان در کار استوارد
دید که
تالش میکند تنوع تکاملی اجتماعی را به کمک مقوله
تکامل چند خطی درک کند و شکل دوم را در کار
۱ کسانی مانند وایت
۳ و سالینز
، باید دید که معتقدند
نظریه تکامل اجتماعی را باید در سطح بسیار عام دید.
لیکن نباید بر این نکته اصرار داشت که تمام
تفاوتهای ساختاری و فرایندهای پویا در این نظریه
گنجانده شود یا از آن مشتق شود )مور،۲۱۱۲ :۱۱۴ .)
حسابداری همزاد تمدن است. با افزایش کشاورزی
و تجارت مردم نیازمند راهی برای نگهداری اثر کاالها
و معامالت خود بودند. ۱۹۱۱ سال پیش از میالد،
مردم بین النهرین از خاک رس برای ثبت معامالت
استفاده مینمودند. )علی مدد و ملک آرایی، ۱۸۱۱ .)
در فرایند تکامل حسابداری پول سکهای ۱۱۱ سال
قبل از میالد ابداع گردید. رومیان از یادداشت روزانه
برای ثبت دریافتها و پرداخت استفاده کرده وآنها را
به دفتر کل یا دفتر نقدی منتقل میکردند. لوکا
به عنوان پدر علم حسابداری، ثبت دوطرفه ۱۱ پاچولی
را در ۱۴۳۴ در ونیز ایتالیا معرفی نمود. وی بیان کرده
است که معامله خوب و موفق موجودی کاال نیازمند
وجه نقد یا اعتبار، نگهداری فیزیکی خوب و یک
سیستم حسابداری خوب است که به یک تاجر امکان
مشاهده وضعیت مالی خویش را دریک لحظه بدهد.
قسمت آخر تکامل حسابداری توسط لوکا پاچولی،
تهیه تراز آزمایشی است. درنهایت ۱ عنصر مهم تاثیر
گذار در تکامل اندیشه حسابداری در جوامع بشری
طبق نظر ای سی لیتلتن به شرح زیر است )لتیلتن،
.)۱۳۱۱
حسابداری دو طرفه، با فراهم ساختن امکان
تفکیک اموال شخصی تاجر از اموال تجارتخانه، تشکیل
شرکتهای تجارتی را با مشارکت چند نفر عملی کرد،
زیرا با کاربرد آن، نگهداری حساب جداگانه سهم هر
یک از شرکا امکان پذیر و سهم آنان از کل دارایی
شرکت و منافع حاصل از فعالیت تجاری قابل اندازه
گیری و محاسبه شد. این امکان، مشارکت صاحبان
سرمایه ای که خود به کار تجارت نمی پرداختند، نیز
عملی ساخت و بدین ترتیب رشد و توسعه بنگاهها و
موسسات تجاری را تسریع کرد. )هندریکسن، ۲۱۱۳٫)
اثرات تغییرات اجتماعی بر توسعه حسابداری
مجله حسابداري مديريت / شماره سيوهشتم ۰۹
شكل شماره ۱ -هفت عنصر مهم تاثیر گذار در تكامل اندیشه حسابداری
حسابداری مانند هر دانش دیگری در طول عمر پر
فراز و نشیب خود تغییرات زیادی داشته است. از
مهمترین تغییرات حسابداری در طول پانصد سال
گذشته تغییر ماهیت نظری آن است. حسابداری
دانشگاهی در چهارصد سال اول عمر خود عمدتاً
رویکردی تکنیکی و فنی داشته است. در اوایل سده
بیستم اولین مباحث نظری در حوزه حسابداری مطرح
و وجه علمیبودن آن به بحث گذاشته میشود. در
طول دهههای آغازین سده بیستم مباحث نظری و
فلسفی جدی در خصوص تعلق حسابداری به یکی از
حوزههای معرفت بشری رواج داشته است. این
مجادالت در طرح تخصیص حسابداری به یکی از
حوزههای علم یا فن یا هنر به اوج خود میرسد. در
اواسط سده بیستم و با احاطه مکتب مثبت گرایی
)پازیتیویسم( بر فضای دانشگاهی جهان، نظریههای
حسابداری مثبت گرایانه به ظهور می رسد. ضعفهای
بنیادین نظریههای مثبت گرایانه در ظرف کمتر از ربع
قرن آشکار میشود و حسابداری به تبع سایر محافل
علمی وارد دنیای جدید جستارهای فلسفی و نظری
میشود. طرح حسابداری انتقادی یا امثال آن نشانه
این تحول نظری در حسابداری است )کوجیما، ۲۱۱۱)
اشاعه- ۲-۲-۲
تحلیل تغییر اجتماعی در قالب الگوی اشاعه
تالش میکند که نگاه یک سویه دیدگاه تکاملی به
تاریخ را رد نماید و بر مطالعه پدیدههای اجتماعی در
قالب و کانونهای جغرافیایی خاص متمرکز گردد. در
این الگو تغییرات اجتماعی اقتباس و امانت گرفتن
عناصر آن از یک نقطه جغرافیایی و بسط و گسترش
آن در نقطه دیگر مورد تحلیل قرار میگیرند. انسان
شناسان معتقدند که اشاعه در جوامع پیچیده امروزی
نیز وجود دارد. بسیاری از عناصر اجتماعی که توسط
گروههای متخصص ایجاد شده بوسیله گروههای دیگر
اخذ شده است)واگو، ۱۳۳۸ :۱۱۱٫)
سیرتاریخی حسابداری وشکل گیری آن در دوران
باستان در بین تجار رومی وسپس دفتر داری دوطرفه
در ایتالیا مطرح شد، درقالب شاخص اشاعه در تمدن
از الگوهای تغییر اجتماعی، به سرعت به سایرنقاط
جهان گسترش یافت. بطوری که امروزه دانش پایه ای
این حرفه در تمام نقاط دنیا یکسان است وتنها
استانداردهای پیاده سازی آن تحت تاثیر شرایط
محیطی، اقتصادی وسیاسی تفاوت دارند.
شكل شماره ۲ -تاثیر الگوی تكامل برتوسعه حسابداری
افزايش
قدرت تغییر
در مالکیت
بکارگیري
سودمندانه ثروت
تبديل گسترده
کاالها
استفاده فعلي کاالهاي
آتي
محدوديتهاي ذهن
انسان در ثبت
ونگهداري اطالعات
ابداع پول به عنوان
عامل مشترک
مبادالت
رونق علم حساب به
عنوان وسیله
محاسباتي
شاخص اجتماعي
تکامل
حسابداري دخل
وخرج
حسابداري مواد
وکاال
حسابداري بهاي
حسابداري دوطرفه تمام شده
تهیه صور تهاي
مالي مبتني بر
بهاي تمام شده
تاريخي
تهیه صور تهاي
مالي مبتني بر
ارزش منصفانه
ووجوه نقد آتي
مريم کرمی قلعهسیدی و الهکرم صالحی
۰۸ مجله حسابداري مديريت / شماره سيوهشتم
در قرون سیزدهم و چهاردهم همزمان با رشد
بازرگانی، صنعت و بانکداری، پیشرفت زیادی در
تکنیک نگهداری حساب بوجود آمد. بزرگتر شدن
اندازه موسسات، رواج معامالت نسیه و استفاده از
عوامل متعدد در کسب و کار موجب شد که دیگر یک
شخص به تنهایی نتواند، موسسه بزرگی را اداره کند و
این امر ابداع سیستم حسابداری کاملتری را ضروری
ساخت. گمان می رود که کاربرد قاعده جمع وخرج در
مورد حساب صندوق نخستین گام در راه پیدایش
سیستم نوین حسابداری بوده است. گسترش فن
دفترداری دوطرفه به سراسر اروپا مرهون انتشار کتاب
ریاضیاتی است که لوکا پاچیولی به سال ۱۴۳۴ تالیف
کرده است )کوجیما، ۲۱۱۱ .)سسیتم ثبت دوطرفه که
به اعتبار ابداع ان در ایتالیا، سیستم حسابداری
ایتالیایی نیز نامیده میشود به سرعت در سراسر اروپا
رواج یافت و در طول قرن هجدهم تقریبا کلیه
موسسات مالی و تجاری بزرگ، این شیوه حسابداری را
بکار میبردند. اسکاتلند جایگاه اولیه حرفه حسابداری
مدرن را به خود اختصاص میدهد. به طوری که اولین
نهاد اجتماعی وعمومی حسابداران در اسکاتلند تشکیل
میگردد. انجمن حسابداران رسمی ادینبورگ در سال
۱۱۹۴ تشکیل میشود.
شكل شماره ۳ -تاثیر الگوی اشاعه برتوسعه حسابداری
پذیری فرهنگ- ۳-۲-۲
فرهنگ پذیری داللت بر اخذ ویژگیهای مادی و
غیرمادی از جامعه و فرهنگ دیگر دارد. به عبارت
دیگر فرهنگ پذیری به آن دگرگونی فرهنگی اطالق
میشود که بر اثر تماسهای گسترده و مستقیم میان
دو یا چند گروهی رخ میدهد که بیش از این تماس،
گروههای مستقلی بودند )کوجیما، ۲۱۱۱ .)در اغلب
پژوهشهای اجتماعی، جامعه شناسان به این حقیقت
توجه دارند که اعضاء هر گروه، قبیله و جامعه ای
تمایل دارند تا چارچوب مشترک و عمومی را برای
بیان مقاصد، مفاهیم، ارزشها، احساسات، باورها و
هنجارها داشته باشند. فرهنگ نیز در بیشتر موارد از
هنجارها، ارزشها و سنتها تأثیر می پذیرد و فرهنگ
بر رفتار افراد جامعه چه به صورت خود آگاه و چه به
طور ناخودآگاه تأثیر خواهد داشت.
نفوذ فرهنگ در سیستمهای حسابداری در
کشورهای مختلف بیش از سه دهه است که مورد
تحقیق قرار می گیرد. ارزشهای متفاوت فرهنگی از
نحوه ی عمل حسابداری یکسان در سطح جهانی
جلوگیری می نماید)آسکاری، ۲۱۱۱ .)مطالعات زیادی
وجود دارند، که اظهار می دارند فرهنگ یک کشور
عامل مهمی است که بر سیستم حسابداری اثرگذار
است و تمرکز بر نقش فرهنگ در حسابداری برای
اولین بار در ادبیات تجارت بین الملل مطرح گردید و
از سال ۱۳۱۱ بخش مهمی از تحقیقات اساسی
حسابداری بین المللی شد. برای مثال مک -کینون در
پژوهشی در مورد توسعه تاریخی سیستم حسابداری
در ژاپن، اهمیت فرهنگ بر توسعه و عملیات سیستم
حسابداری را شناسایی نمود و بیان داشت که توسعهی
حسابداری، مانند هر جریان اجتماعی دیگر، از فرهنگ
ملی و محیط سازمانی تاثیر می پذیرد )مک کینون،
۱۳۱۱ .)اجماع عمومی بر عوامل محیطی موثر بر
محیط حسابداری، شامل فرهنگ، توسعه ی اقتصادی،
توسعه ی سیاسی، توسعه ی بازار سرمایه، سطح تورم،
قوانین مالیاتی، سیستم حقوقی و سطح آموزش است
)دوپنیک و سالتر، ۱۳۳۹ .)از میان این عوامل، فرهنگ
یکی از مهمترین عوامل تاثیرگذار بر روی توسعه
حسابداری است و تاکنون بیشترین تاکید در مطالعات
شاخص
اجتماعي اشاعه
رشد بازرگاني،
بانکداري
رواج معامالت
نسیه
جدائي مالکیت
از مديريت
فرض تفکیک
شخصیت
گسترش
حسابداري
دوطرفه به
جهان
تشکیل نهاد هاي
حرفه اي
حسابداري
اثرات تغییرات اجتماعی بر توسعه حسابداری
مجله حسابداري مديريت / شماره سيوهشتم ۰۸
بر روی آن بوده است. گری اعتقاد دارد که ارزشهای
اجتماعی وفرهنگی بر حرفه حسابداری در چهار
مشخصه حرفه ای گرائی، محافظه کاری، یکنواختی و
پنهان کاری تاثیر دارد . نمودار شماره ۴ عقیده گری
در مورد ارتباط بین فرهنگ وحسابداری را نشان
میدهد.
شكل شماره ۴ -تاثیر الگوی فرهنگ پذیری برتوسعه حسابداری طبق مطالعات راب گری )۱۹۹۱)
جدول شماره ۱ ارزشهای فرهنگی شناخته شده گری
را توضیح میدهد )گری، ۱۳۱۱ .)نتایج تحقیقات
گذشته نشان میدهد که با تشکیل جامعه حسابداران
رسمیدر ایران، رقابت در بازار حسابرسی رونق گرفته
وبدنبال آن اخالق وفرهنگ کار در حرفه حسابداری در
مقایسه با سایر کشورها در سطح پائین تری قرار دارد؛
که میتوان به عنوان یک معضل اجتماعی تلقی نمود
)بنی مهد، ۱۸۳۱ .)
جدول شماره ۱ -ارزشهای فرهنگی حسابداری
ارزشهای فرهنگی
حسابداری
شرح
حرفه گرائی در مقابل کنترل
قانونی
وجود اولویت برای بکارگیری قضاوت حرفه ای فرد وحفظ خود تنظیمی حرفه ای درمقابل اجرای الزامات
وکنترل های قانونی
یکنواختی در مقابل انعطاف
پذیری
اولویت قائل شدن برای رعایت یکنواختی در اجرای رویههای حسابداری در موسسات مختلف در راستای
استفاده یکنواخت از رویههای حسابداری در طول زمان در مقابل انعطاف پذیری در برابر موقعیتهای
پیش رو
محافظه کاری در مقابل خوش
بینی
اولویت قائل شدن برای رویکرد محتاطانه در مورد اندازه گیری وبرخورد با رویههای مبهم آتی به گونه ای
مخالف با خوش بینی و رویکردهای مخاطره آمیز
پنهان کاری در مقابل شفافیت
اولویت قائل شدن برای پنهان کاری ومحدودیت در افشای اطالعات واحد تجاری به معنی افشای
اطالعات فقط برای افراد نزدیک به مدیریت، در مقابل شفافیت و عملکرد واضح وانتخاب رویکرد
پاسخگوئی عمومی
شدن شهری- ۴-۲-۲
شهری شدن فرایندی است که بواسطه آن نسبت
جمعیت شهرنشین همراه با بسط و گسترش
شبکههای ارتباطی فعالیتهای اقتصادی، سازمانهای
سیاسی و اداری در مناطق شهری افزایش می یابد.
شهری شدن فرایندی تاریخی است که قدمت طوالنی
دارد و همراه با تغییراتی در مقیاسهای خرد، میانی و
کالن است. تغییرات و پیامدهایی که نه تنها در تمامی
طول فرایند شهری شدن از شکل و ماهیت همگون و
یکسانی برخوردار نیستند، بلکه این تغییرات و پیامدها
در مناطق مختلف نیز تفاوت محسوس از خود نشان
دادهاند )رودریکا دراگولسکو، ۲۱۱۴ .)تشکیل
شاخص هاي حسابداري
شاخص هاي فرهنگ پذيري
فرهنگ پذيري شاحض تغییرات اجتماعي
فاصله قدرت
يکنواختي در رعايت
اصول واستانداردهاي
حسابداري
فرد گرائي در
برابر جمع گرائي
کنترل حرفه اي
در حسابداري
عدم اطمینان
محافظه کاري
در حسابداري
مرد گرائي در
برابر زن گرائي
پنهان کاري در
حسابداري
مريم کرمی قلعهسیدی و الهکرم صالحی
۰۸ مجله حسابداري مديريت / شماره سيوهشتم
شرکتهای سهامیبزرگ وبازارهای سرمایه وکاال را
میتوان تاثیر این شاخص تمدن بر حسابداری برشمرد.
زیرا با گسترش شرکتهای سهامی، فضای کسب و کار
و تجارت به شدت تغییر کرد و نیاز به سیستم منظم
گزارشگری افزایش یافت. این امر نیز تغییرات اساسی
در شکل و ماهیت گزارشگری عمومیدر حسابداری
بوجود آورد. پیدایش شهرهای بزرگ در کشورهای
دیگر اروپایی رونق و تسلط سرمایه داری به عنوان
وجه مسلط اقتصادی در فاصله قرنهای ۱۹ تا ۱۱ از
یک سو به انباشت سرمایه وایجاد دولتهای حامی و
متکی بر سوداگران، از سوی دیگر به ایجاد مستعمرات
و تاراج ثروتها و سرمایههای کشورهای مستعمره
انجامید. این موضوع جریان موجب رشد و رونق بیشتر
تجارت و بزرگتر شدن موسسات تجاری گردید .
در۱۱۱۸در فرانسه، قانون تجارت مقرر کرد که
دست کم هر شرکت هر دوسال یک بار یک ترازنامه
تهیه کند. در سایه نقل انتقال سهام، نخستین گروه
استفاده کننده از گزارشهای نوین مالی پا به عرصه
وجود گذاشت.
نیاز به سرمایههای کالن ایجاب میکرد که سرمایه
گذار و مدیر از هم جدا شوند و این بدان معنی بود که
ارائه گزارش به مالکان غایب از واحد تولیدی به صورت
یکی از هدفهای عمده حسابداری درآید. اطالعات
مالی که به طور عمده برای مدیران تهیه میشد مورد
توجه سهامداران، سرمایه گذاران، بستانکاران ودولت
قرار گرفت. از این رو باید بازده سرمایه گذاران به
صورت سود، از بازده سرمایه مالکان تفکیک شود. نیاز
بسیار زیاد به سرمایه باعث شد که شرکتهای
سهامیبه وجود آیند که در نتیجه موضوع حسابرسی
به صورت یک امر ضروری درآمد. بدین گونه
حسابداری براثر شاخص شهری شدن، دستخوش
چندین تغییر قرار گرفت تا مناسب با نیازهای شر
کتهای بزرگ فعال در دنیا شود. این تغییرات در
شکل شماره ۹خالصه شده است.
بازار سرمایه را میتوان حاصل شهرنشینی وتوسعه
وسکونت اجتماعی بشردر یک محل به نام شهر
دانست. یکی از نتایج شهری شدن تشکیل شرکتهای
سهامی است. بدنبال آن تخصصی شدن کارها وایجاد
حرفههای نظم بخش امور، الزم گردید. درنتیجه رشد
شرکتهای سهامی، روشها و استانداردهای
حسابداری نیز بسط وگسترش یافت. افزایش موارد
استفاده و شمار استفاده کنندگان از اطالعات مالی،
وظیفه حسابداران را از رفع نیازهای معدودی صاحب
سرمایه به پاسخ گویی به نیازهای مراجع و گروههای
متعدد ذینفع و ذیعالقه، ارتقا داد و به آن نقشی
اجتماعی بخشید. )هندریکسن و ون بردا،۲۱۱۳ .)با
بزرگتر شدن شرکتها نیاز به توسعه و همچنین
سرمایه بیشتر احساس شد. لذا با بهره گیری از دو
دستاورد بزرگ و مفید سرمایه داری یعنی سازماندهی
و همکاری، موجبات رشد، توسعه و تکامل شرکتهای
سهامی فراهم و با سازمان یافتن بازار سرمایه، تامین
مالی طرحهای بزرگ صنعتی امکان پذیر شد.
شكل شماره ۵ :تاثیر شاخص اجتماعی شهری شدن برتوسعه حسابداری
شدن صنعتی- ۵-۲-۲
فرایند صنعتی شدن تغییرات عمده ای را در نهاد
خانواده به لحاظ ساختاری، کارکردی و روابط درونی
خانواده و نیز چگونگی شکلگیری این نهاد به وجود
آورد. از نظرساختاری صنعتی شدن، خانواده گسترده
را به خانواده هستهای تبدیل نمود. خانواده و اعضا آن
مدل کوچکی از جامعه اند. کار ویژه اقتصادی، خانواده
را بر هم می زند و آن را به واحد مصرف و اجتماعی
شدن تقلیل میدهد. تولید از خانواده به کارخانه
منتقل میشود )برنان و آلن، ۲۱۱۴ .)اروپای قرن
شاخص اجتماعي
شهري شدن
تخصصي
شدن کارها
تشکلیل
شکل جديد
شرکتها
انتشار سهام
تفکیک
سرمابه از
سود
پذيرش اصل
ثبات رويه
فعال شدن
بازار سرمايه
رشد صنعت
وتوسعه
حسابداري
اثرات تغییرات اجتماعی بر توسعه حسابداری
مجله حسابداري مديريت / شماره سيوهشتم ۰۹
هجدهم آبستن تحولی بسیار شگرف بود انقالب
صنعتی در نیمه دوم این قرن آغاز شد و تا پایان نیمه
اول قرن نوزدهم تداوم یافت و تحوالت و تغییرات
اقتصادی و اجتماعی وسیعی را در پی داشت این
تحوالت بنیادی بر تمامی عرصههای زندگی فردی و
اجتماعی مردم اروپا اثر گذاشت و مناسبات اقتصادی،
اجتماعی و سیاسی جوامع اروپایی را دگرگون کرد.
سده نوزدهم و سالهای نخستین سده بیستم شاهد
توسعه صنعتی، به ویژه در ایاالت متحده آمریکا و
انگلستان بود. در سده هجدهم اختراعات مکانیکی
کامل شد و در سده نوزدهم در سطحی گسترده مورد
استفاده قرار گرفت )کیت داکسون، ۲۱۱۸٫)
با آغاز انقالب صنعتی، متخصصان و صاحب نظران
حسابداری وارد صحنه تجارت شدند. ادینبرگ در این
راه پیشگام شد و در دفترچه راهنمای شهر در ۱۱۱۸
هفت حسابدار عمومی معرفی شدند. با تصویب قانون
شرکتها، در ۱۱۴۴ که مقرر میکرد ترازنامهها
حسابرسی شوند، این تعداد به سرعت افزایش یافت. در
۱۱۱۲ قانون دیگری به نام»حمایت حسابدار« به
تصویب رسید و به موجب آن مقرر شد که در صورت
اعالم ورشکستگی شرکت باید حسابداران دفاتر را
رسیدگی کنند و بدین گونه نخستین کار تخصصی
مخصوص حسابداران مشخص گردید. )کوجیما،
۲۱۱۱ .)صنعتی شدن به عنوان یکی از معیارهای
اصلی تغییرات اجتماعی و شاخص تمدن تغییر در
حسابداری صنعتی محسوب. مفاهیم بهای تمام شده و
محاسبات ساده و ابتدائی آن، امروزه به محاسبه بهای
تمام شده کامل، بهایابی زنجیره ارزش، بهای یابی
چرخه عمر و سایر روشهای نوین اندازهگیری بهای
تمام شده منجر شده است. روشهای نظری مربوط به
بهای تمام شده محصوالت و خدمات هر روز دقیقتر و
حرفه ایتر دنبال میشود تا نیازهای جامعه صنعتی
ورقابتی ناشی از توسعه تمدن را برطرف سازد
)دورانت، ۱۳۳۳ .)شکل شماره ۱ در زیر اثر شاخص
صنعتی شدن بر توسعه حرفه حسابداری را نشان
میدهد.
شكل شماره ۶ -تاثیر شاخص اجتماعی صنعتی شدن بر توسعه حسابداری
۳-۲ -اثرات تمدن برحسابداری
تمدن مجموعهای پیچیده از پدیدههای اجتماعی
قابل انتقال، شامل جهات دینی و مذهبی، اخالقی،
زیباشناختی، فنی یا علمی مشترک درهمه اجزای یک
جامعه وسیع و یا چندین جامعه مرتبط با یکدیگر
است.
ظهور تمدن هنگامی امکان پذیر است که هرج و
مرج پایان یافته باشد. ویل دورانت بیان میکند که
هرچند شرایط مادی و زیستی برای پیدایش تمدن
ضرورت دارد، اما شروط کافی برای تولد آن به شمار
نمی رود. الزم است برآنها عوامل دقیق روانی افزوده
شود و نیز الزم است نظمی اجتماعی و سیاسی ولو
اندک مانند آنچه در دوره رنسانس بود برقرار گردد.
ناگزیر باید تاحدود معینی، وحدت زبانی بوجود آید تا
مردم بتوانند به راحتی افکار خود را با یکدیگرمبادله
کنند. از بین رفتن این عوامل وحتی گاهی فقدان یکی
از آنها ممکن است سبب انقراض تمدن شود.
تمدنهای مختلف به منزله نسلهای متوالی روح
نژادی به شمار میروند همان گونه که روابط خانوادگی
و پس از آن خط نویسی سبب اتصال نسلها به
یکدیگر میشود و به آن وسیله میراث پدران به
فرزندان می رسد، همان گونه نیز فن چاپ وتجارت و
تمام وسایل ارتباطی تمدنهای مختلف را به یکدیگر
اتصال میدهد و از فرهنگ کنونی ما آنچه را مفید
شاخص اجتماعي
صنعتي شدن
افزايش
تولید انبوه تقاضا
ضرورت
اندازه گیري
بهاي تمام
شده
تصويب
قانون
شرکتها
افزايش
رقابت
معرفي
حسابداران
خبره
مباحث نوين
حسابداري بهاي
تمام
شده:
ABC,TC,JIT
مريم کرمی قلعهسیدی و الهکرم صالحی
۰۰ مجله حسابداري مديريت / شماره سيوهشتم
است برای فرهنگهای آینده نگاه میدارد. اصول و
مفروضات حسابداری ناشی از تمدن به مانند زبان
مالی مشترک برای به نظم درآوردن پدیدههای موجود
در جوامع ایجاد شدهاند. به عبارتی دیگر حسابداری از
تکنولوژیهای نوین ساخت یافته متاثر از تمدن است
که یک سیستم اطالعاتی درجهت پایان دادن به هرج
و مرج وگسترش تمدن بکار گرفته میشود )کربالیی،
.)۱۸۱۱
چون هیچ اجتماعی بدون آنکه نظمیدرآن برقرار
باشد قابل دوام نیست و هیچ نظامی بدون مقررات و
قانون امکان پذیر نمیشود، بدین جهت میتوانیم به
عنوان یکی از قوانین تاریخ این قضیه را بپذیریم که
نیرومندی عرف و عادت با ازدیاد قوانین و همچنین
نیرومندی غرایز با ازدیاد افکار و اندیشهها نسبت
معکوس دارند. برای آنکه زندگی مردم با یکدیگر
بسامان باشد، به ناچار وجود قوانینی ضرورت دارد که
گرچه برحسب جوامع مختلف تفاوت پیدا میکند،
قوانین باید در محیط یک اجتماع درباره عموم به اجرا
گذارده شود. منشاء تولید این قوانین یا قراردادها که
مردم وضع کرده اند، عرف و عادت یا اخالق یا قوانین
موضوعه است. قراردادهای اجتماعی علت پیدایش
ضمیر اجتماعی میگردد و به وسیله آن انسان به
خوبی احساس میکند که وابسته به جماعتی است و
باید قوانین آنرا محترم بشمارد. حسابداری به عنوان
علم ابداعی و مجموعه ای از قراردادهاست که هدف
آن به نظم درآوردن روابط در میان افراد یک جامعه
است. با اجرای این قراردادها و قوانین حقوق همه
ذینفعان جامعه رعایت خواهد شد)گری و همکاران،
۲۱۱۸ .)تخلف از قوانین و قراردادهای حسابداری نیز
نوعی عدم سازگاری با اجتماع میباشد که موجب
نقض قراردادهای اجتماعی بشری شده و نوعی هرج و
مرج و آنارشیسم مالی و در نهایت برهم ریختگی
اجتماعی را بدنبال خواهد داشت )روشه، ۲۱۱۲٫)
درحقیقت حسابداری یک فناوری و مجموعه ای از
مقررات است که همه سیستمهای مالی بر مبنای آن
به وجود میآید و نظم هر رویدادی در جامعه به
سیستم مالی موجود در آن بستگی دارد. از آغاز
شکلگیری جوامع متمدن، حرفه حسابداری نقش
مهمی را ایفا نموده است. طوریکه نقش موثر
حسابداران امروزه تقریبا در کلیه تصمیمات داخلی و
بینالمللی غیرقابل انکار است )بلوم و نصیری، ۱۳۱۳ .)
شاخصهای حسابداری به مرور زمان تکامل یافتهاند.
حسابداری علمی بین رشتهای است و باتوجه به
طبقهبندی آن درحوزه علوم اجتماعی در هسته
مرکزی تمامی جوامع و محیط فراگیر ارزشها و
آرمانهای آن جامعه و فرهنگ به عنوان زبانی گویا،
سخنهای فراوانی برای گفتن دارد. حسابداری نمایانگر
محتوایی خاص ازمسائل سیاسی و اجتماعی است.
بدیهی است، اگر روشهای حسابداری بدون اعمال،
نظر انجام شوند میزان رفاه اجتماعی افزایش می یابد
)هافستد، ۱۳۱۱٫)
سیستم های اطالعاتی حسابداری را می توان یکی
از شبکه های اجتماعی عنوان نمود که خود از گروهها و
اعضای کوچکتری تشکیل گردیده است. شبکه های
اجتماعی با قدرت اطالع رسانی سریعی که در اختیار
دارند می توانند به موارد زیر کمک نمایند:
۱ )فراهم نمودن اطالعات مفید برای تغذیه
سیستم اطالعات حسابداری؛
۲ )پیش بینی، شناسایی و یا جلوگیری از روی
دادن تقلب؛
۸ )اطالع رسانی سریع به استفاده کنندگان از
اطالعات مالی در جهت تحقق نظریه رویدادها؛
۴ )سهولت در گردش منابع و اختصاص منابع به
واحدهای مورد نظر
۴ -نتیجه گیری و بحث
با توجه به مفاهیم وموضوعات ارائه شده در این
مقاله، تغییرات اجتماعی عبارت است از تغییری قابل
رویت در طول زمان به صورتی پایدار در جوامع که بر
روی ساختار اجتماعی و وظایف سازمان اجتماعی یک
جامعه تاثیر میگذارد و جریان تاریخ آنرا دگرگون می
سازد. در این پژوهش به پنج مورد از اساسی ترین
محورهای تغییر اجتماعی یعنی تکامل، اشاعه، فرهنگ
پذیری، شهری شدن وصنعتی شدن اشاره شد. ارتباط
اثرات تغییرات اجتماعی بر توسعه حسابداری
مجله حسابداري مديريت / شماره سيوهشتم ۰۷
این عناصر با یکدیگر وهمچنین هریک به تنهایی با
توسعه تمدن باعث بروز مفاهیم جدید در تجارت و
کسب وکار و در نهایت حسابداری شده است. قدرت
تغییر در مالکیت، بکارگیری سودمندانه ثروت، تبدیل
گسترده کاالها، استفاده فعلی از کاالهای آتی، ابداع
پول ورونق علم حساب به عنوان وسیله محاسباتی شد.
معیارهای تغییر اجتماعی اشاره شده، اثرات زیادی
در محیط پیرامونی زندگی بشر ایجاد کرده و بدنبال
آن روابط مالی افراد نیز تحت تاثیر قرار گرفته است و
اثرات خود را از بدو زندگی بشر تاکنون داشته وموجب
پیدایش بازارها، سرمایه داری، جهانی شدن، بنگاههای
اقتصادی فعال در بازار، رقابت، صندوقهای سرمایه
گذاری، اقتصاد خصوصی و شرکتهای چند ملیتی
شده و همواره رویکردهای جدیدی در علم حسابداری
بوجود آورده است. تکامل اجتماعی موجب گردید
حسابداری نیز به عنوان علمی اجتماعی از محاسبه
دخل و خرج در معامالت به حسابداری مواد و کاال،
حسابداری دوطرفه، تهیه صورتهای مالی بر مبنای
بهای تمام شده تاریخی و در نهایت تهیه صورتهای
مالی اجتماعی و محیط زیستی تکامل یابد. با رشد
بازرگانی، صنعت و بانکداری، پیشرفتهای زیادی در
روشهای نگهداری حسابها ایجاد شد وحسابداری
نوین به کل جهان گسترش یافت. رشد بازرگانی و
بانکداری، ظهور معامالت نسیه، جدائی مالکیت از
مدیریت، تفکیک شخصیت حسابداری و در نهایت
ایجاد موسسات و انجمنهای حرفه ای حسابداری در
جهان تحت تاثیر الگوی اشاعه از شاخصهای تغییرات
اجتماعی است که بر توسعه حسابداری تاثیر گذارد.
فرهنگ به عنوان چارچوبی مشترک بین اعضاء یک
جامعه، برای بیان ارزشها، مقاصد ومفاهیم بر رفتار و
خواستهای اجتماع تاثیر میگذارد. فرهنگ پذیری
شامل پذیرش ویژگیهای مادی و غیر مادی از جامعه
و فرهنگی دیگر، توسعه حسابداری در هر کشوری را
تحت تاثیر قرار داده است. گسترش جمعیت شهری با
بسط و توسعه شبکههای ارتباطی و رونق فعالیتهای
اقتصادی، سیاسی و اداری در مناطق شهری موجب
گردید شرکتهای جدید با مالکیت جدا از مدیریت
آنها، شکل بگیرد، انتشار سهام، تفکیک سرمایه از
سود، پذیرش فرض ثبات رویه و فعال شدن بازار
سرمایه و لزوم تفکیک بدهی از سرمایه از موارد توسعه
حسابداری ناشی از شاخص شهری شدن بود. با
صنعتی شدن جوامع، تقاضا برای کاالها و خدمات
افزایش یافت، تولید انبوه شکل گرفت و ضرورت اندازه
گیری بهای تمام شده با افزایش رقابت ونیاز به
خدمات حسابداران حرفهای موجب توسعه حرفه
حسابداری گردید. اما امروزه با توجه به خواستهای
اجتماعی و محیط زیستی حاکم بر جوامع، الزم است
تغییراتی در اندازهگیری بهای تمام شده به منظور
لحاظ کردن هزینه و منفعت اجتماعی و محیط زیستی
محصوالت و خدمات شرکتها، در حسابداری اعمال
شود.
تمامی موارد ذکر شده از اثرات مولفههای تغییرات
اجتماعی در ساختار جوامع بشری، باعث پیدایش
تغییر در شیوه روابط افراد جامعه و مدیریت بنگاههای
اقتصادی شده است. به دنبال این تغییرات، الزم است
حرفه حسابداری نیز تکنیکها و روشهای جدیدی را
تدوین و ارائه نماید. وجود تغییرات اجتماعی و
خواستههای جدید جوامع، موجب تغییرات در
دیدگاههای بهرهوران نظام حسابداری شده و در نهایت
تغییر در مبانی گزارشگری و ایجاد طیفهای مختلف
گزارشگری در حرفه حسابداری را بدنبال داشته است.
اما الزم است که با در نظر گرفتن شاخصهای توسعه
اجتماعی در هر جامعه ای، گزارشگری مالی متوازنی
در آن شکل بگیرد. از این نگاه، دانش حسابداری نیز
مورد انتقاد تند جامعه شناسانی چون مارکس قرار
گرفته است. هموارسازی سود و وجود روشهای
مختلف برای اندازهگیری برخی عناصر اصلی
صورتهای مالی از مواردی است که این موضوع را
تایید میکند. حسابداری به عنوان دانشی اجتماعی از
نگاه جامعه شناسی پویا، باید در حال تغییر ارزشهای
محوری خود به سمت خواستهای جامعه پویا باشد .
جامعه ای که رعایت حقوق عموم، حفظ محیط
زیست، توسعه پایدار، دموکراسی، حقوق اقلیتها،
حقوق نسلها و… از خواستهای اساسی کنونی آن
مريم کرمی قلعهسیدی و الهکرم صالحی
۷۸ مجله حسابداري مديريت / شماره سيوهشتم
است. حرفه ودانش حسابداری با ایجاد تئوریها
وروشهای جدید درراستای این تغییرات، به سمت
گزارشگری وحسابرسی اجتماعی، حسابداری سبز،
حسابداری منابع انسانی وحسابداری نسلها حرکت
نموده است.
این مقاله به ما نشان میدهد که حسابداری در
جوامعی توسعه می یابد که در آن جوامع ابتدا
شاخصهای توسعه اجتماعی رشد نمایند. طبق شکل
شماره ۱ ،میتوان استنباط نمود که در جوامع توسعه
یافته بر مبنای الگوی تغییرات اجتماعی بوده است که
توسعه ورشد حسابداری فراهم گردیده است . براین
اساس میتوان به کشورهایی که حسابداری آنها
توسعه نیافته است این پیشنهاد را نمود که برای
توسعه حسابداری میبایست به گسترش تغییرات
اجتماعی در حوزههای مختلف اجتماعی، اقتصادی،
سیاسی وفرهنگی جهت پیوستن به دهکده جهانی
اقدام کنند.
از نگاهی گسترده تر، پژوهش حاضر دستاوردها و
ارزش افزوده علمیبه بدین شرح داشته است. ۱ )
پژوهش حاضر موجب گسترش مبانی نظری
پژوهشهای گذشته در ارتباط با اثرات اجتماعی بر
حسابداری بویژه تغییرات اجتماعی گردیده است.
۲)امروزه بحث در آموزش حسابداری مبتنی بر رویکرد
اجتماعی از اهمیت زیادی برخوردار است وبا توجه به
بحث تکامل حسابداری، این تحقیق میتواند نقش
مهمیدر چرخه تکاملی حسابداری ودر نهایت آموزش
حسابداری ایفا نماید. ۸ )پژوهشهای جدیدی میتواند
در ادامه تحقیق حاضر در باره جوامع گوناگون با شیوه
آموزش، شاخصهای سیاسی و اقلیمی متفاوت و اثرات
آن بر تفاوتهای حسابداری وگزارشگری آنها انجام
شود. ۴ )با توجه به این که تاریخچه، سیر تکاملی
عقاید، رویهها و نهادهای حسابداری با واکنش نشان
دادن به تغییرات محیطی و نیازهای اجتماعی به وجود
آمده اند، لذا پژوهش حاضراطالعات مفیدی را در
اختیار دست اندرکاران حوزه تدوین استانداردهای
حسابداری وپژوهشگران در زمینه رابطه حسابداری
واجتماع قرار میدهد. در نهایت پژوهشهای این
چنینی باعث میشود تا بتوان با مطالعه گذشته، زمان
حال را درک کرده و به شیوه ای بهتر برای آینده
حسابداری برنامهریزی نمود.
شكل شماره ۷ -تاثیر شاخصهای اجتماعی بر توسعه حسابداری
توسعه حسابداری
اشاعه
تكامل
اجتماعی
ضرورت
اندازه گیری
بهای تمام
شده
ایجاد انجمن
های حرفه
ای
حسابداری
تشكیل شرکتهای
سهامی
توسعه
حسابداری
بین المللی
حسابداری
دوطرفه
صنعتی شدن
شهری شدن
فرهنگ
پذیری
اثرات تغییرات اجتماعی بر توسعه حسابداری
مجله حسابداري مديريت / شماره سيوهشتم ۷۷
فهرست منابع
 اقدم مزرعه،یعقوب و همکاران )۱۸۳۱ .)دموکراسی
و توسعه حسابداری .فصلنامه علمی پژوهشی
حسابداری مدیریت، شماره ۸۲٫
 بنی مهد، بهمن )۱۸۳۱ .)مطالعه ماکیاولیسم میان
دانشجویان رشته حسابداری و حسابداران شاغل
در حرفه. مقاله ارائه شده، همایش حسابداری
ارزشی .تهران : دانشگاه امور اقتصادی.
 دورانت، ویل و آریل)۱۳۳۳ .)تاریخ تمدن )ویرایش
دوم، چاپ ششم (،) احمد بطحائی و همکاران،
مترجم(. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
 روشه، گی )۲۱۱۲ .)تغییرات اجتماعی)منصور
وثوقی، مترجم(. تهران: نشر نی.
 صالحی، اله کرم، کاویانی ، محسن، شایسته و
طاهری فرد، احمدرضا)۱۸۳۴ .)تحلیل شبکه های
اجتماعی در سیستم های اطالعات حسابداری،
کنفرانس بین المللی دستآوردهای نوین پژوهشی
در مدیریت، حسابداری و اقتصاد علی
مدد، مصطفی و ملک آرایی، نظام الدین )۱۸۱۱٫)
اصول حسابداری. جلد اول، چاپ بیست و پنجم،
تهران: انتشارات سازمان حسابرسی.
 کربالیی، اثیر )۱۸۱۱ .)تاریخچه حسابداری . وب
http://rasekhoon.net راسخون سایت
 کوجیما، اوسامو)۲۱۱۱ .)تاریخ حسابداری )محمد
میرتونی، مترجم(. تهران :انتشارات نورپردازان.
 گولد، جولیوس و کولب، ویلیام )۲۱۱۹ . )فرهنگ
علوم اجتماعی)محمد جواد زاهدی، مترجم(، چاپ
دوم، تهران: نشر مازیار.
 گوردون چایلد ) ۱۳۹۱ .)دانشنامه ویکیپدیای
انگلیسی، بازبینیشده در ۱۱ ژوئن ۲۱۱۱٫
 مور، ویلبرت )۲۱۱۲ .)تغییر اجتماعی )پرویز
صالحی، مترجم (. تهران: انتشارات سمت.
 واگو، استفان )۱۳۳۸ .)درآمدی بر تئوریها و
مدلهای تغییرات اجتماعی)احمد غروری زاد،
مترجم(. تهران: موسسه انتشارات جهاد دانشگاهی.
 هندریکسن، الدون اس و ون بردا، مایکل اف
)۲۱۱۳ .)تئوری حسابداری )علی پارسائیان،
مترجم(، چاپ سوم، تهران:انتشارات ترمه.
 Askary S., (2006), Accounting
professionalism – a cultural perspective of
developing countries. Managerial Auditing
Journal, 21, pp. 102-111.
 Blackburn, N., Brown, J., Dillard, J., &
Hooper, V. (2014). A dialogical framing of
AIS-SEA design. Int. J. Account. Inf. Syst.,
۱۵, ۸۳–۱۰۱٫
 Bloom R. and Naciri M.A., (1989),
Accounting Standard Setting and Culture: A
Comparative Analysis of United States,
Canada, England, West Germany, Australia,
New Zealand, Sweden, Japan and
Switzerland ,International Journal of
Accounting Education and Research ,24, pp.
۷۰-۹۷ .
 Brennan G. Allen. (2014). What’s new
about New accounts? Assessing change
proposals for social and environmental
accounting. Accounting Forum.
 Brown, J. (2009). Democracy, sustainability
and dialogic accounting technologies:
Taking pluralism seriously. Crit. Perspect.
Account., 20, 313–۳۴۲٫
 Catchpowle, L., & Smyth, S. (2016).
Accounting and social movements: An
exploration of critical accounting praxis.
Accounting Forum,
http://dx.doi.org/10.1016/j.accfor.2016.05.0
۰۱٫
 Dillard, J. and Vinnari, E. (2016). A case
study of critique: Critical perspectives on
critical accounting, Crit Perspect Account,
http://dx.doi.org/10.1016/j.cpa.2016.09.004.
 Dillard, J., & Yuthas, K. (2013). Critical
dialogics, agonistic pluralism, and
accounting information systems. Int. J.
Account. Inf. Syst., 14, 113–۱۱۹٫
 Doupnik T.S., and Salter S.B. (1995),
External environment and accounting
practice: a preliminary test of general model
of international accounting development.
The International Journal of Accounting,
Education and Research,30(2):189-207
 Gary, S.J. (1988) Towards a Theory of
Cultural Influence on the Development of
Accounting Systems Internationally.
ABACUS.Vol.24, No.1.
 Gray Rob, Brennan Andrew, Malpas Jeff,
(۲۰۱۳). New accounts: Towards a
reframing of social accounting”. Accounting
Forum, ACCFOR 283; No. of Pages16.
مريم کرمی قلعهسیدی و الهکرم صالحی
۷۸ مجله حسابداري مديريت / شماره سيوهشتم
 Hofstede G., (ed.) (1980) Culture’s
Consequences. Sage Publications
 Keith Dixon Michael Gaffikin. (2013).
Accounting practices as social technologies
of colonialist. New Zealand: Critical
Perspectives on Accounting
 Littleton, A. C. (1968), “Antecedents of
Double-Entry Bookkeeping”, Edited by
Michael Chatfield, Contemporary Studies in
the Evolution of Accounting Thought,
Dickenson Pub.
 McKinnon J.L. (1986) ,The Historical
Development of the Operational Form of
Corporate Reporting Regulation in Japan ,
New York, Garland
 Rodrica Dragulescu, Ana Maria Ilie. (2014).
Accounting modeling –a multiple
determination approach. Romania. Procedia
Social and Behavioral Sciences 109. 1064 –
۱۰۶۸
یادداشتها

۱ Gordon childe
۲ wagou
۳
roshe
۴ Marks
۵ Engels
۶ Wilbert moor
۷
Stewart
۸ White
۹
Salinize
۱۰ Luca patchouli

دیدگاهتان را بنویسید